Кіріспе

Балық түрлері
ұқсас атаумен көлдердің тізімі

Көлдiк балық (Couesius plumbeus) – Канадада және АҚШ-тың кейбір аймақтарында кездесетін тұщы су ципринид балығы. Солтүстік Американың барлық ұсақ балықтарының ішіндегі ең солтүстікке тараған түрі осы. Оның Couesius туысы қазіргі таңда монотиптік деп есептеледі. Туысқа голотип үлгісін жинаған Эллиотт Куестің құрметіне аталған.

Сипаттама

Денесі шпиндел тәрізді және біршама созылыңқы. Оның ұзындығы көбінесе шамамен екі метрден асады. Арқасы зәйтүн немесе қоңыр түсті, ал бүйірлері күміс сұрғылт, сондықтан ғылыми атауындағы *plumbeus* сөзі қорғасынға сілтеме жасайды. Мұрыны дөңгелектеу келіп, жоғарғы ерінден сәл ілгері шығып тұрады. Әрбір ерін бұрышында кішкентай сақалша бар. Қабықшалары кішкентай, бірақ жақсы көрінеді, ал кейбіреулері қара болуы мүмкін және төменгі жағында жеке-жеке қара дақтар түзеді. Арқа, құрсақ және анал қанаттарының әрқайсысында 8 сәуле бар. Кеуде қанаттары кең және 13-18, бірақ көбінесе 15-16 сәулеге ие. Балықта тістер, майлы қанат немесе тікендер жоқ. Аузы салыстырмалы түрде кішкентай, ал құйрығы екіге бөлінген. Шаруалық мақсаттағы еркектерде кеуде қанаттарының түбінде және кейде ауыз маңында жарқыраған қызыл немесе қызыл түсті дақтар, сондай-ақ бас үстінде, кеуде қанаттары сәулелерінің үстіңгі бетінде және кеуде қанаттарының түбіне жақын құрсақта кішкентай дөңгелектер пайда болуы мүмкін. Жастар ересектерге ұқсас, бірақ оларда көмескілік немесе жолақтар нашар байқалады. Әйелдер әдетте еркектерден ірілеу болады.

Тарату

Көл шұбыры негізінен Канаданың барлық аймақтарында, Солтүстік мұздық шеңберіне дейін таралған. АҚШ-тың солтүстігінде де шашыраңқы популяциялары кездеседі, атап айтқанда, Жаңа Англия, Мичиган, Айова, Висконсин, Миннесота, Дакота, Монтана, Вайоминг, Колорадо, Вашингтон, Айдахо және Юта штаттарында. Көл шұбыры – Аляскада тіршілік ететін жалғыз шабақ балық. Оның таралған аймағына Иллинойс штатындағы Мичиган көлі және Вайоминг штатындағы Платт өзені жүйесі де кіреді. Міссури өзенінің жоғарғы бассейнінде көл шұбырының қалдық популяциялары сақталған.

Тіршілік ету ортасы

Оның атауынан көрінетіндей, көл шұбыры көбінесе таза шағылмен толы, салқын сулы көлдерде кездеседі, сонымен қатар салқын сулы өзендер мен ағыстарда да тіршілік ете алады. Ол көбінесе судың жақын жерлерінде болады, бірақ шілде айының ортасында көл жағасындағы жылы судан қашу үшін көлдің тереңіне жүюі мүмкін.

Көбею

Ұрықтану кезінде аталық көктейлер аналықтарын қуалайды. Ұрықтануға дайын аталықтар аналыққа қарсы шабуылдайды, бұл оның жоғары қарай жүзуіне, кейде су бетін бұзуына себеп болады. Аталық аналықтың қасында жүзеді, ал егер бірнеше аталық болса, олар аналық үшін бәсекелесіп, бірінің қасында бірі жүзеді. Осы процесте аталықтың аузы жылдам ашылып, жабылады, содан кейін аналық тасқа жүзіп жетеді, ал қалған аталық оған қарсы қозғалып, жұмыртқалары шығарылғанша осылай жалғасады. Көл көктейлері әдетте жаздың басында ұрықтану үшін көшіп жүреді. Көші-қонның басталуына температура әсер етеді, себебі суық жылдары көші-қон кешігеді. Ата-аналық күтім жоқ. Көші-қон кезінде балықтар көбінесе кешкі мезгілде және түнде қозғалады. Бұл балықтар зертханада әдетте күндіз белсенді болады, бірақ табиғатта олар күндізгі, кезбе немесе түнгі болуы мүмкін. Көл көктейлерінің миында үлкен оптикалық бөлімдері бар, сондықтан олардың жақсы көру арқылы тамақтанатыны болжанады. Дегенмен, олар түнде де тамақтана алады. Оны шабақ, соқыр, шағала және минтай сияқты басқа тұщы су балықтарымен салыстырғанда, оның есту қабілеті жоғары екені анықталды.

Жалпы атауы

Көл балықшасы кейде солтүстік балықша, көлдің солтүстік балықшасы, балықша миносы, plumbeus миносы немесе бөтелке балығы сияқты басқа да атаулармен аталады. Бұл түр Квебекте де кездеседі және оның француз тіліндегі атауы "mené de lac" болып табылады. Көл балықшасын Мичиган көлінде тіршілік ететін Coregonus туысына жататын әртүрлі шұбар балық түрлерімен шатастыруға болмайды, оларды көбінесе Мичиган көлі шұбары деп атайды.

Кіші түрлер

Көлдегі шұбардың үш бөлек түрі анықталды: C. p plumbeus, C. p greeni және бұрын C. p dissimilis деп белгіленген бір түрі. C. p dissimilis түрі үшін қазіргі таңда атау қолданылмайды.