Қамтамасыз етілген несиелер және олардың ерекшеліктері

Кіріспе

Кепілмен қамтамасыз етілген несие түрі

Кепілмен қамтамасыз етілген несие – қарыз алушы несиеге кепіл ретінде белгілі бір активті (мысалы, автомобиль немесе жылжымайтын мүлік) ұсынатын, соның нәтижесінде кредиторға кепілдік борыш туындайтын несие. Осылайша, борыш кепілмен қамтамасыз етіледі және қарыз алушы берешегін төлемесе, кредитор кепіл ретінде ұсынылған активті иелігіне өте алады және оны сату арқылы қарыз алушыға берілген соманың бір бөлігін немесе толық көлемін қайтаруға мүмкіндік алады. Мысалы, үйді сот арқылы иеліктен айыру. Кредитор тарапынан қарағанда, бұл – кредиторға белгілі бір мүлікке құқықтың бір бөлігі берілген борыш түрі. Егер кепілдікті сатудан борышты өтеуге жеткілікті қаражат түспесе, кредитор қарыз алушыға қалған сома бойынша үстеме төлемді талап етуге құқылы. Кепілмен қамтамасыз етілген несие/борышқа қарама-қарсы кепілсіз борыш, ол ешқандай нақты мүлікпен байланысты емес. Оның орнына, кредитор борышты қарыз алушыдан ғана өндіріп алуға құқылы, қарыз алушының кепілдігінен емес. Жалпы алғанда, кепілмен қамтамасыз етілген борыш кепілсіз борыштан төмен пайыздық мөлшерлемелерге ие болуы мүмкін, себебі кредитор үшін қосымша кепілдік бар; алайда, кредиттік тәуекел (мысалы, кредиттік тарих және төлеу қабілеті) және кредитор үшін күтілетін пайда да мөлшерлемелерге әсер ететін факторлар болып табылады. «Кепілмен қамтамасыз етілген несие» термині Ұлыбританияда қолданылады, ал АҚШ көбінесе «кепілмен қамтамасыз етілген борыш» терминін пайдаланады.

Мақсаты

Қарызбен қамтамасыз етілген қарыздың екі мақсаты бар. Бірінші мақсатта, қарызды кепілдікке беру арқылы кредитор қарыз беру тәуекелінің көп бөлігінен арылады, себебі қарыз уақтылы өтелмеген жағдайда кредитор мүлікті өндіріп алу құқығына ие болады. Ал мұның өзі екінші мақсатқа мүмкіндік береді: борышкерлер кепілсіз қарызға қарағанда тиімдірек шарттарда несие ала алады, немесе кепілсіз несие берілмейтін жағдайларда несие алуға мүмкіндік алады. Кредитор кепілдікпен берілген қарызға тартымды пайыздық ставкалар мен төлем мерзімдерін ұсына алады.

Түрлері

Ипотекалық несие – мүлік, мысалы, үй сияқты кепілдікпен қамтамасыз етілген несие. Қайта өндіріп алуға болмайтын несие – кредитордың қарыз алушыға қарсы жалғыз кепілдігі немесе талабы болып табылатын кепілдікпен қамтамасыз етілген несие, мүлікке қатысты сот арқылы сатудан кейін қалған қарыз сомасы бойынша кредитор қарыз алушыдан қосымша талап етуге құқылы емес. Сот арқылы сату – бұл ипотекаға алынған мүлікті қарыз алушының міндеттемелерін өтеу үшін сатудың заңдық процесі. Мүлікті қайтарып алу – қарыз алушы мүлік бойынша төлемдерді жүзеге асырмаған жағдайда, кредитордың, мысалы, автомобиль сияқты мүлікті қайтарып алу процесі. Әділет саласына байланысты, бұл сот шешімін қажет етуі мүмкін немесе қажет етпеуі мүмкін.

Ұлыбританияның кепілдендірілген несие нарығы

2006 жылғы жаһандық экономикалық дағдарысқа дейін Қаржылық қызметтерді қадағалау органы (FSA) Ұлыбританияның кепілдікпен берілген несие нарығының таза құны 7 миллиард фунт стерлингті құрайды деп бағалаған. Бірақ, 2007 жылдың тамызында Lehman Brothers компаниясының BNC Mortgage суб-прейм несие берушісі жабылуынан кейін, Ұлыбританияның ең ірі кепілдікпен несие берушілері нарықтан кетуге мәжбүр болды.

Ұлыбританияның кепілдендірілген несие нарығының уақыт кестесі (әлемдік несиелік дағдарыстан кейін)

Тамыз 2007: Lehman Brothers өзінің субпримдік несие берушісі BNC Mortgage-ті жапты. Қыркүйек 2007: Southern Pacific Personal Loans және London Mortgage Company жабылды. Kensington Mortgages бір күннен кейін кепілдікпен қамтамасыз етілген несие нарығынан шықты. Қазан 2007: White Label Loans, Southern Pacific Personal Loans, Kensington Personal Loans және Money Partners компанияларының орнын толтыру үшін іске қосылды. Өнімді іске қосу Beech Finance Ltd. және Specialist Financial Services Ltd. компанияларымен пилоттық жоба ретінде жүзеге асырылды. Сәуір 2008: London Scottish Bank барлық несие беру бөлімін жапты. Мамыр 2008: Future Mortgages бизнес жұмысын тоқтату туралы хабарлады. Маусым 2008: Picture Financial бұл саладағы саудасын тоқтатты. Шілде 2008: Barclays, FirstPlus арқылы кепілдікпен қамтамасыз етілген несиелерді сатуды тоқтатты. Қыркүйек 2008: Lehman Brothers банкроттық жариялады. Қараша 2008: Bank of America еншілес компаниясы Loans.co.uk сауда-саттықты тоқтатты. Желтоқсан 2008: West Bromwich Building Society еншілес компаниясы White Label Loans, іске қосылғаннан кейін он төрт айдан кейін жаңа бизнеске есіктерін жапты және 60,000,000 фунт стерлингтік кепілдікпен қамтамасыз етілген несиелерді аяқтады. Тамыз 2009: Finance & Leasing Association (FLA) 2008 жылдан бері кепілдікпен қамтамасыз етілген несие беру 84%-ға төмендегенін хабарлады. Қазан 2010: Парламент депутаты George Justice кепілдікпен қамтамасыз етілген несие реформасы туралы заң жобасын дайындады. Желтоқсан 2010: Finance & Leasing Association (FLA) кепілдікпен қамтамасыз етілген несие беру 16 миллион фунт стерлингке дейін төмендегенін көрсетті. Қазан 2011: Whiteaway Laidlaw Bank, Commercial First және Link Loans компаниялары бірігіп, Shawbrook Bank жаңа несие берушіні құрды. Ақпан 2012: Базарға арнайы несие беруші Equifinance кірді. Мамыр 2012: Кепілдікпен қамтамасыз етілген несие реформасы туралы заң жобасы Парламенттен өтпеді. Шілде 2012: Ұлыбританияның бірінші кепілдікпен қамтамасыз етілген несие индексі кепілдікпен қамтамасыз етілген несие брокері Loans Warehouse ұйымдастырды және Ұлыбританиядағы кепілдікпен қамтамасыз етілген несие беру 2012 жылдың бірінші жартысында 150 миллион фунт стерлингке жеткенін көрсетті. Қыркүйек 2012: Кепілдікпен қамтамасыз етілген несиелердің құны қазір 350 миллион фунт стерлингке тең. Желтоқсан 2012: Кепілдікпен қамтамасыз етілген несие беруші Nemo Personal Finance жұмыс істейтін азаматтар үшін жылдық 5,592% және жеке кәсіпкерлер үшін жылдық 6,54% ең төменгі пайыздық мөлшерлемені ұсынды. Ақпан 2013: Shawbrook Bank мүліктің құнының 95%-ға дейін несие беруге мүмкіндік беретін кепілдікпен қамтамасыз етілген несие өнімін іске қосты. 1 сәуір 2014: Financial Conduct Authority тұтынушылық несие нарығын, соның ішінде кепілдікпен қамтамасыз етілген несиелерді ресми реттеуді өз мойнына алды. Бұған дейін кепілдікпен қамтамасыз етілген несиелер Office of Fair Trading қарауында болды және кепілдікпен қамтамасыз етілген несиелерді беруші және брокерлік қызмет көрсететін компанияларға FCA-дан рұқсат алу талап етілмейтін. FCA-ның қатысуы тұтынушыны қорғауды күшейту арқылы кепілдікпен қамтамасыз етілген несие нарығын түбегейлі өзгертті. 21 наурыз 2016: FCA ипотекалық несие туралы директиваны енгізді, бұл барлық реттелген бірінші және екінші төлемді ипотекалық келісімшарттар бірдей қарастырылатынын білдірді. МДҚ тұтынушыларды қорғау үшін бірінші және екінші төлемді ипотекалық несие нарықтарын (сонымен қатар тұтынушылардың сатып алу-жалдау) бір реттеу арқылы және ЕО бойынша ипотекалық несиелерді реттеуге үйлесімді тәсіл ұсыну үшін құрылды. МКД енгізілгеннен кейін ипотекалық брокерлер мен кеңесшілер клиенттеріне екінші төлемді ипотека қайта ипотека немесе одан әрі авансқа қарағанда жақсы балама бола алатынын хабарлауға міндетті болды. 2017-2019 жылдар: МКД-ны іске асырудан кейін (21 наурыз 2016 жылғы уақыт кестесін қараңыз) кепілдікпен қамтамасыз етілген несие нарығында белсенділік пен тұтынушылық сұраныс тұрақты түрде өсті. 2019 жылдың соңында 12 айлық өсім қарқыны (Finance & Leasing Association нарықтық статистикасы бойынша) 20% жылдық өсуді көрсетті. 2020-2021 жылдар: COVID-19 кепілдікпен қамтамасыз етілген несие нарығына елеулі әсер етті. Әлемдік коронавирус пандемиясының салдарынан туындаған белгісіздікке байланысты көптеген екінші төлемді ипотекалық несие берушілер несие беруді тоқтатты. Қарыз беруді жалғастырғандар несие беру критерийлерін кредиттік тәуекелді азайту үшін түзетулер жасады. Пандемия салдарынан туындаған экономикалық белгісіздікке байланысты кепілдікпен қамтамасыз етілген несиелерге деген тұтынушылық сұраныс та азайды. Кепілдікпен қамтамасыз етілген несиелер нарығының ең төменгі деңгейі 2020 жылы тіркелді, ал 2021 жылы жаңа несие келісімдерінің саны 2020 жылдың мамырында 486-дан 2021 жылдың мамырында 1,910-ға дейін өскендіктен біртіндеп жақсарды (бірақ 2019 жылдың қазанында берілген 2,657 жаңа несиеден әлдеқайда аз болды). 2022: Ұлыбританияның кепілдікпен қамтамасыз етілген несие нарығы үшін белгісіз кезеңнен кейін, 2022 жылы әлемдік коронавирус пандемиясынан кейінгі жаңаруды ғана емес, пандемияға дейінгі деңгейге қарағанда айтарлықтай өсімді көрсетті. Ұлыбритания көп жылдар бойына байқамаған инфляция деңгейінің өсуіне, Англия банкінің базалық ставкасының айтарлықтай өсуіне және Ұлыбританияның тұрғын үй нарығының баяулауына қарамастан (бәрі де теріс факторлар болып саналады) олар кепілдікпен қамтамасыз етілген несиелерге деген сұраныс пен қызығушылықты арттырды. Бұл 30 маусым 2022 жылға дейінгі 12 айлық кезеңде жаңа кепілдікпен қамтамасыз етілген несие келісімдерінің саны 52%-ға өсуіне әкелді.

August 2007: Lehman Brothers closes its sub prime lender, BNC Mortgage. September 2007: Southern Pacific Personal Loans and London Mortgage Company close down. Kensington Mortgages withdraws from the secured loan market a day later. October 2007: White Label Loans launches to fill the gap left by Southern Pacific Personal Loans, Kensington Personal Loans and Money Partners. Product launch is piloted by Beech Finance Ltd. and Specialist Financial Services Ltd.
April 2008: London Scottish Bank closes down entire lending division. May 2008: Future Mortgages announce they will close for business. June 2008: Picture Financial ceases to trade in the sector. July 2008: Barclays ceases to sell secured loans through FirstPlus. September 2008: Lehman Brothers declares bankruptcy. November 2008: Bank of America subsidiary Loans. co. uk ceases to trade. December 2008: West Bromwich Building Society subsidiary White Label Loans closes its doors to new business just fourteen months after launching and completing £60,000,000 of secured loans. August 2009: The Finance & Leasing Association (FLA) reports that secured loan lending has fallen 84% since 2008. October 2010: MP George Justice drafts Secured Lending Reform Bill. December 2010: The Finance & Leasing Association (FLA) reveal secured loan lending sank to £16m. October 2011: Whiteaway Laidlaw Bank combine with Commercial First and Link Loans to create new lender, Shawbrook Bank. February 2012: Specialist lender Equifinance enters the market. May 2012: Secured Lending Reform Bill fails to pass through Parliament. July 2012: UK's first Secured Loan Index is launched by secured loan broker, Loans Warehouse, and reveals secured lending in the UK reached £150m in the first half of 2012. September 2012: Secured loan lending is now worth £350,000,000. December 2012: Secured Loan lender Nemo Personal Finance launches the secured loan market's lowest ever interest rates of 5.592% per annum for employed applicants and 6.54% per annum for self employed applicants. February 2013: Shawbrook Bank launches a secured loan product that allows loans up to 95% of property value. 1 April 2014: the Financial Conduct Authority took over formal regulation of the consumer credit market which included secured loans. Previous to this, secured loans fell under the remit of the Office of Fair Trading and firms issuing and brokering secured loans required no authorisation from the FCA. The FCA's involvement dramatically changed the secured loan landscape by putting into place more protection for the consumer. 21 March 2016: the FCA introduced The Mortgage Credit Directive which meant all regulated first charge and second charge mortgage contracts are treated in exactly the same way. The MCD was set up to protect consumers by governing first and second charge mortgage markets (as well as consumer buy to lets) under the same regulation, and to provide a harmonised approach to mortgage regulation across the EU. Following the introduction of the MCD mortgage brokers and advisers were required to inform their clients that a second charge mortgage could be a better alternative to a remortgage or further advance. 2017 2019: Following the implementation of MCD (see 21 March 2016 timeline point) the secured loan market saw steady growth in activity and consumer demand. At the end of 2019, the 12 month growth trend (as evidenced by the Finance and Leasing association's market statistics) showed a 20% annual growth rate. 2020 2021: COVID 19 had a significant impact on the secured loan market. Due to the uncertainty created by the global Coronavirus pandemic, many second charge mortgage providers paused lending. Those that continued to lend made adjustments to lending criteria to reduce credit risk In any case, consumer demand for borrowing on a secured loan also reduced due to the economic uncertainty as a result of the pandemic. The lows of the secured loans market were reached in 2020, and 2021 showed gradual improvement as the number of new loan agreements issued increased from 486 in May 2020, to 1,910 in May 2021 (although some way short of the 2,657 of new loans issued in October 2019)
2022: After what was an uncertain period of activity for the UK secured loans market, 2022 showed not only recovery post the global Coronavirus pandemic, but significant growth vs activities pre pandemic. Whilst the UK began to see much higher rates of inflation than it had seen for a number of years, the Bank of England base rate had been increased significantly, and the UK housing market started to slow all of which could be considered negatives they combined to create an environment where demand and interest in secured loans increased vs earlier years. This resulted in a 52% increase in new secured loan agreements for the 12 month period ending 30th June 2022.

АҚШ заңдары

Құрама Штаттар жеке меншікке қатысты қауіпсіздік мүддесі туралы заң бойынша әлемдік көшбасшы болып табылады; 1940 жылдары ол "біртұтас" қауіпсіздік мүддесінің ұғымын әзірлеп, қабылдаған алғашқы ел болды. Бұл ұғым әлемнің көптеген елдеріне тарады, себебі Америка Құрама Штаттарының әлемдегі ең күшті экономикасының себептерінің бірі осы екені анық болды. Мысалы, қаржы жинау үшін американдық мал шаруалары ірі қара мал сияқты жеке мүліктерін кепілге бере алатын, бұл Уругвай немесе көптеген дамып келе жатқан елдерде тарихи тұрғыдан мүмкін емес немесе өте қиын болған. Жылжымайтын мүлік жағдайында кепілдікпен қамтамасыз етілген борыштың ең көп таралған түрі – кепілдік. Кепілдіктер ерікті түрде, мысалы, ипотека арқылы немесе еріксіз, мысалы, мердігерлік кепілдік арқылы жасалуы мүмкін. Ипотека тек мүліктің иесінің тікелей келісімімен, басқа жағдайларды ескермей жасалуы мүмкін. Керісінше, мердігерлік кепілдік жасау үшін қажетті басты шарт – мүліктің мердігерлік кепілдік талап етушінің жұмысы немесе материалдары арқылы жақсартылуы. Ережелер күрделі болғанымен, мүліктің иесінің мердігерлік кепілдікке келісімі қажет емес. Жеке мүлік жағдайында борышты қамтамасыз етудің ең көп таралған тәртібі Бірыңғай коммерциялық кодекстің (UCC) 9-бабында реттеледі. Бұл бірыңғай акт кредитордың борышкердің мүлкіне қатысты қауіпсіздік мүддесінің басымдығын белгілейтін нысандар мен құжаттарды мемлекеттік тіркеудің салыстырмалы түрде біркелкі жүйесін қамтамасыз етеді. Егер негізгі борыш тиісінше төленбесе, кредитор мүлікті алу үшін кепілдік мүддесін сот арқылы сату туралы шешім қабылдауы мүмкін. Жалпы алғанда, кепілдікпен қамтамасыз етілген борыш жасауға рұқсат беретін заңда мүлікті мемлекеттік аукцион арқылы немесе басқа сату жолымен сату рәсімі де қарастырылған. Заңда, әдетте, борышкердің қарызды кейіннен төлеуге және мүлікті сақтап қалу мүмкіндігін беретін, төлеу құқығы да қарастырылған.

The United States is the global leader in security interest law with respect to personal property; in the 1940s, it was the first country to develop and enact the notion of a "unified" security interest. That concept has since spread to many countries around the world after it became evident that it is one of the reasons for why the United States has the strongest economy in the world. For example, to raise money, American ranchers could pledge personal property like cattle in certain ways that historically were impossible or very difficult in Uruguay or most other developing countries. In the case of real estate, the most common form of secured debt is the lien. Liens may either be voluntarily created, as with a mortgage, or involuntarily created, such as a mechanics lien. A mortgage may only be created with the express consent of the title owner, without regard to other facts of the situation. In contrast, the primary condition required to create a mechanics lien is that real estate is somehow improved through the work or materials provided by the person filing a mechanics lien. Although the rules are complex, consent of the title owner to the mechanics lien itself is not required. In the case of personal property, the most common procedure for securing the debt is regulated under Article 9 of the Uniform Commercial Code (UCC). This uniform act provides a relatively uniform interstate system of forms and public filing of documents by which the creditor establishes the priority of their security interest in the property of the debtor. In the event that the underlying debt is not properly paid, the creditor may decide to foreclose the interest in order to take the property. Generally, the law that allows the secured debt to be made also provides a procedure whereby the property will be sold at public auction, or through some other means of sale. The law commonly also provides a right of redemption, whereby a debtor may arrange for late payment of the debt but keep the property.

Қамтамасыз етілген борыш қалай құрылады

Қарыз келісімшарт арқылы, заңмен белгіленген салықсыз немесе сот шешімімен кепілдікке алынуы мүмкін. Келісімшарттар сатып алу құралы ретінде кепілдік (PMSI) несиесі арқылы қамтамасыз етілуі мүмкін, онда кредитор сатып алынған заттарға (мысалы, көлік, жиһаз, электроника) кепілдік алады; немесе сатып алу құралы емес кепілдік (NPMSI) несиесі арқылы, онда кредитор қарызкордың бұрыннан бар заттарына кепілдік алады.