Кіріспе
Готтардың ежелгі христиандығы – готтардың, кейде гепидтердің, вандалдардың және бургундтардың христиан діні. Олар Киелі кітапты гот тіліне аударған және ортақ нанымдар мен дәстүрлерді ұстанған болуы мүмкін. Готикалық тайпалар 376 және 390 жылдары аралығында, Батыс Рим империясы құлаған шақта христиан дініне көшкен. Готикалық христиандық – герман халықтарының христиандануының ең ерте мысалы, ол франк патшасы Клодвиг І-нің шүкіршілік рәсімінен бір ғасырдан астам бұрын аяқталды. Готикалық христиандар ариандық дінін ұстанды. Қарапайым сенушілерден, дін қызметкерлері мен монахтардан бастап, епископтарға, императорларға және Рим императорлық отбасының мүшелеріне дейін, сондай-ақ екі рим императоры – Констанций II және Валент осы дінді қабылдады. Римді тонағаннан кейін вестготтар Испания мен Оңтүстік Францияны басып алды. Франциядан қуылған испан готтары 589 жылы Толедо соборының үшінші жиналысында Никея христиандығын ресми түрде қабылдады.
Gothic Christianity refers to the Christian religion of the Goths and sometimes the Gepids, Vandals, and Burgundians, who may have used the translation of the Bible into the Gothic language and shared common doctrines and practices. The Gothic tribes converted to Christianity sometime between 376 and 390 AD, around the time of the fall of the Western Roman Empire. Gothic Christianity is the earliest instance of the Christianization of a Germanic people, completed more than a century before the baptism of Frankish king Clovis I. The Gothic Christians were followers of Arianism. Many church members, from simple believers, priests, and monks to bishops, emperors, and members of Rome's imperial family followed this doctrine, as did two Roman emperors, Constantius II and Valens. After their sack of Rome, the Visigoths moved on to occupy Spain and southern France. Having been driven out of France, the Spanish Goths formally embraced Nicene Christianity at the Third Council of Toledo in 589.
Шығу тегі
III ғасырда шығыс герман халқы оңтүстік-шығыс бағытта жылжып, бұрын сарматтар мен римдіктер бақылауында болған дактардың жеріне қоныс аударды. Шығыс герман, сармат, дак және рим мәдениеттерінің қатысуы нәтижесінде жаңа готикалық идентичность пайда болды. Осы идентичностьтың бір бөлігі – готикалық пұтқа табынушылықты қабылдау болды, алайда оның нақты мәні әлі де белгісіз. VI ғасырдағы Иорданның "Гетика" еңбегінде готтардың бас құдайы Марс екені айтылады. Готикалық пұтқа табынушылық – герман пұтқа табынушылығының бір түрі. Готикалық және вандалдардың соғыстары туралы сипаттамалар кейінгі антик кезеңдегі римдік жазбаларда кездеседі. Кейде осы топтар Рим империясына, ғұндарға және түрлі герман тайпаларына қарсы соғысқан немесе олармен одақтас болған. 251 жылы готика әскері Моэзия және Фракия рим провинцияларына шабуыл жасап, рим императоры Децийді жеңіп, өлтірді және көптеген, көбінесе әйелдерді тұтқынға алды, олардың көпшілігі христиан болды. Бұл готтардың христиан дінімен алғашқы және тұрақты байланысы деп саналады.
Қайта құру
Готтардың христиан дініне айналуы салыстырмалы түрде жылдам болды, бір жағынан христиан тұтқындарының гот қоғамына сіңісуі оңайлатылды. Дунай провинцияларындағы гомиандар готтардың ариан дініне өтуінде маңызды рөл атқарды. 238 жылы Империя шекарасында пайда болғаннан кейін бірнеше буын ішінде готтардың христиан дінін қабылдауы дерлік толық болды. Христиандық крест 311 жылы Галерийдің төзімділік жарлығы шығарылғаннан кейін көп ұзамай гот Қырымындағы монеталарда пайда болды, ал 325 жылы Никея соборында Теофилас Готиа есімді епископ қатысты. Филосторгийдің мәліметінше, ол 383 жылы қайтыс болғанға дейін Моэзиядағы христиан готтарының епископы қызметін атқарды. Ульфила 341 жылы Константинополь епискобы Никомедиялық Евсевиймен диакен етіп тағайындалды. Евсевий Антиохиялық Лукианның шәкірті және оның досы, сондай-ақ оқушысы Арийдің есімімен аталған ариандық деп белгіленген христологиялық ойдың жетекші тұлғасы болды. 348 және 383 жылдар аралығында Ульфила грек тілінен гот тіліне Киелі кітапты аударуға басшылық еткен болуы мүмкін, бұл жұмыс ғалымдар тобымен жүзеге асырылды. Осылайша, батыстағы кейбір ариан христиандары, шығыстағы көптеген никейлік христиандар сияқты, жергілікті тілдерді – осы жағдайда гот тілін – құлшылық ету үшін пайдаланды. (Қараңыз: Киелі кітаптың сирия және копт тіліндегі нұсқалары), ал батыстағы никейлік христиандар латын тілін ғана қолданды, тіпті жалпы латын тілі жергілікті тіл болмаған жерлерде де. Готика кейбір жерлерде гот ариан шіркеуінің литургиялық тілі ретінде, оның мүшелері өз ана тілі ретінде жалпы латын тілінде сөйлей бастағаннан кейін де сақталған болуы мүмкін. Ульфиланың асырап алған ұлы – Дуросторумдық, кейін Миландық Оксентий.
Кейінгі готикалық христиандық
Готикалық шіркеулер Батыс Рим империясындағы басқа ариан шіркеулерімен тығыз байланыста болды. 493 жылдан кейін Остготтар патшалығы Италия және Балқанның көп бөлігін қамтитын екі аймақтан тұрды, онда ірі ариан шіркеулері болды. Рим империясында ариандық айыпталып, остриготтар басып алғанға дейінгі кезеңде Италиядағы римдіктер арасында ариандық сақталған. Бірақ, Балқаннан келген (көптеген ариандықтар болған) готтар Италиядағы ариандықты күшейткендіктен, Италиядағы ариан шіркеуі 500 жылға қарай өзін "готтар шіркеуі" деп атады.