Кіріспе
"Қайғылау" – француз жазушысы Жан-Поль Сартрдың 1945 жылы жазылған романы. Бұл "Азаттыққа апаратын жолдар" трилогиясының екінші бөлімі. Роман 1938 жылдың қыркүйегінде Чехословакияның басылып алуына және Мюнхен келісіміне дейінгі сегіз күндегі Франциядағы өмірді суреттейді. Сартр көптеген кейіпкерлердің соғыс қатеріне деген реакцияларын зерттейді. Француз ерлерінен жұмылдыру жарияланады, белгілі бір санаттағылар қызметке баруға шақырылады. Олардың құлшынысы немесе тартыншақтығы, қорқыныштары мен алаңдаулары, жалпы алғанда, өміріндегі осы өзгеріске қалай жауап беретіні – романның негізгі мазмұнын құрайды. Трилогияның бірінші томындағы "Ақылдың дәуірі" сияқты бір басты кейіпкерді баяндаудың орнына, Сартр онға жуық ер мен әйелді бейнелей отырып, осы сияқты оқиғалардың жалпылама және әлеуметтік сипатын көрсетеді. Көптеген ерлер мен әйелдер қорқады, жалғыз емес. Сауатсыз Үлкен Луи, жұмыс орнында жеке куәлігін көрсеткенге дейін қызметке бару керектігін білмейді. Мүгедек Шарль және оның ауруханасындағы барлық науқастар қайда баратынын білмей эвакуацияланады. Пацифист Филипп, генералдың ұлы, қарсылық көрсетеді, алдымен қашуға тырысады, содан кейін шейіт болуға ұмтылады. Алдыңғы томның басты кейіпкері Матье Деларю жұмылдырылып, стоик тұрғысынан жауап береді. Оның досы Гомес, Испания азамат соғысынан демалыста, себебінің жойылатынын білсе де, Испанияға қайтуға асығады. Осы кейіпкерлердің барлық іс-қимылдары авангардтық тәсілдерді қолдана отырып, көркемдік тұрғыдан байланыстырылған. Бір абзацта әртүрлі кейіпкерлердің көріністері алма кезегімен ауысады. Баяндаушы үшінші тұлғадан бірінші тұлғаға күрт өтеді. Т. Э. Маршалл 1975 жылы былай деп атап өтті: "Сартрдың кейбір техникалық тәсілдері оқырманды мазалап, шатастыруға бағытталған сияқты. Мысалы, ол кейіпкердің атының орнына "il" немесе "elle" деген сөздерді жиі қолданады, нәтижесінде оқырман, кем дегенде уақытша, автор кім туралы айтып отырғанын білмейді. Бұл кейде ашуландыратын және бағдарсыздық сезімін тудырады, бірақ бұл Сартрдың ниеті сияқты көрінеді. Ол біздің романның оқиғасын пассивті түрде бақылап отырудың орнына, оған белсенді қатысуымызды қалайды. Сартр оқырманды алаңдатып, оны оқиғаға тартуды көздейді. Бұл қасақана екіұштылық осындай әсерге жетудің бірегей және шеберлік тәсілі болып табылады. Бұл ерекше тәсілдің маңыздылығы одан да артық: ол Сартрға атап көрсеткен жеке тұлғаның өзіндік ерекшелігі салыстырмалы түрде маңызсыз екенін көрсетуге мүмкіндік береді, өйткені жалғыз үстем фактор – соғыс қатері – өзінің күшін және әсерін әрбір адамға тартады." Екі түрлі жердегі кейіпкерлер билеп немесе ұрысып жатқан көріністер үйлесімді түрде біріктірілген. Романның соңындағы кульминациялық көріністе Батыс премьер-министрлері Чемберлен мен Даладье Масарик пен чехтарға оларды Гитлерге тапсырып жатқанын хабарлайды, бұл жас әйел Ивич зорланған көрініспен байланыстырылады.
"Some of Sartre's technical devices seem to be deliberately designed to disconcert and confuse the reader, For example, he often uses the pronouns "il" or "elle" instead of a character's name, with the result that the reader, at least temporarily, is uncertain to whom the author is alluding, This tends at times to have an irritating and disorientating effect, but it appears to be exactly Sartre's intention. He is eager to ensure that we are obliged to participate actively in the novel, rather than simply observing its action in a dispassionate and passive manner. Sartre wants to disturb and involve the reader. This deliberate ambiguity is an original and skillful means of achieving such an effect. The importance of this particular device goes even further: it allows Sartre to emphasize that the identity of the particular individual he is alluding to is relatively insignificant, because the single dominating factor – the threat of war – exerts its power and influence
over every person." Scenes where character in two different locations are dancing or fighting, are woven together in a manner that works well. The climactic scene near the end where the Western Prime Ministers Chamberlain and Daladier are informing Masaryk and the Czechs that they are being handed over to Hitler, is melded with a scene in which the young woman Ivich is raped.