1941 жылғы Югославиядағы неміс әскерінің операциясы және партизан-четник қақтығысы

Кіріспе

1941 жылы Германия Вермахтының Югославиядағы операциясы, Екінші дүниежүзілік соғыс. Партизандық және четник қозғалыстарының шегінуі және ауыр шығындарға ұшырауы; екі қозғалыстың ыдырауы мен қақтығысы.
| қатысушы1 = 27 қыркүйек:
Нацистік Германия

| қатысушы1а = 1 қарашадан бастап:
Нацистік Германия

| қатысушы3 = 27 қыркүйек:

| қатысушы2а = 1 қарашадан бастап:

| қатысушы3а = 1 қарашадан бастап:

| командир1 = Франц Бёме
| командир2 = Дража Михайлович
| командир3 = Иосип Броз Тито
| күші1 = 113-ші жаяу әскер дивизиясы (Вермахт) 342-ші жаяу әскер дивизиясы (Вермахт) Элементтері: 704-ші жаяу әскер дивизиясы 714-ші жаяу әскер дивизиясы 717-ші жаяу әскер дивизиясы 718-ші жаяу әскер дивизиясы 100-ші танк бригадасы (бір батальон) Сербиялық еріктілер корпусы; барлығы шамамен 80,000
| күші2 = Шамамен 3,000 (олардың бір бөлігі қатыспады)
| күші3 = Шамамен 20,000

Ужица көтерілісі

1941 жылдың 7 шілдесінде, четник күштері әлі де белсенділік танытпаған кезде, Иосип Броз Тито мен партизандар Сербияның солтүстік-батысындағы Крупань аймағында, Шабац пен Ужице аралығында кең ауқымды көтеріліс ұйымдастырды. Žikica Jovanović Španac деген адам 1941 жылдың 7 шілдесінде науқанның алғашқы оғын атып, оккупацияланған Югославиядағы қарулы қарсылықтың басталуын белгіледі. 1941 жылдың қыркүйегіне қарай, көтерілістің айтарлықтай табысқа ие болғанын және халық арасындағы кең және артып келе жатқан қолдауды көрген соң, четниктер егер олар күреске қосылмаса, серб қарсыласының көшбасшысы ретіндегі беделін жоғалтатынын түсінді. 1941 жылдың қыркүйек айының ортасында Иосип Броз Тито мен Партизандық Бас Штаб Белградтан Ужице Республикасына көшті, онда партизандар осы уақытқа дейін 25 жаңа әскери бөлім құрған болатын. Бірнеше күннен кейін, 19 қыркүйекте Тито партизандар мен четниктер арасында одақ құру үшін келіссөздер жүргізу мақсатымен Дража Михайловичпен кездесті, бірақ олар келісімге келе алмады. Тито бірлескен толыққанды шабуылды қолдады, ал Михайлович жалпы көтерілісті ерте және қауіпті деп санады, себебі ол оның жазалау шараларын тудыратынын ойлады. Четниктердің көтеріліске қолдауы толық болмады: шамамен 5000-10000 қол жетімді адамының ішінде, четниктер бұл аймақта шамамен 3000 адамды жұмылдырды, ал олардың қаншасы шайқасқа қатысқандығы белгісіз.

Германияның реакциясы

Осы арада, 1941 жылдың 16 қыркүйегінде фельдмаршал Вильгельм Кейтель барлық Еуропаға қатысты, әрбір қаза тапқан неміс әскеріне 50-100 кепілді өлтіру туралы бұйрық шығарды. Гитлер оған толық өкілеттік беріп, "барлық аумақтағы тәртіпті ең қатаң шаралармен қалпына келтіруді" тапсырған Боме, қажет болған жағдайда барлық серб халқына қарсы соғыс жүргізуге ниеттенгенін, барлық азаматтық тұрғындарды жау деп есептеу арқылы басынан бастап нақтылады. Оған сонымен қатар, неміс әскери қызметкерлеріне ғана емес, сонымен қатар этникалық немістерге, болгар әскери қызметкерлеріне, оккупациялық биліктің қызметіндегі адамдарға және, соңында, серб әкімшілігінің мүшелеріне қатысты кепілге алу туралы директиваны қолдану туралы нұсқау берілді. Кез келген көтеріліс "коммунистік" сипатта деп есептелді. Неміс әскері Сербияны соғыс аймағы деп жариялады, және ауылдар өртеуге алынды. Кралево қаласына жасалған партизандық-четниктік бірлескен шабуылда 10 неміс әскері қаза тапқаннан кейін, 20 қазанда 1700 кепіл атылды. Көтерілісшілердің шабуылдарына жауап ретінде келесі апталарда тағы да бірнеше мың кепіл өлімге ұшыратылды.

Бастапқы операциялар

Неміс әскері бұл аумақты тазарту үшін 113-ші және 342-ші жаяу әскер дивизияларын, сондай-ақ 704, 714, 717 және 718-ші жаяу әскер дивизияларының бөлімдерін жұмылдырды. Оларға Димитрие Лётичтің серб еріктілер корпусы және Коста Печаначтың жеке четник фракциясы көмектесті. Неміс әскерлері аумаққа енген кезде, олар Рудник тауы мен Кралевода айқын қарсылыққа тап болды. Партизандардың денелерін қиратқандары үшін, жау жаза ретінде 21 қыркүйек пен 23 қыркүйек аралығында Крагуевацта 2000-2700 адамды немістер атқылады. Қазан айында ынтымақтастықты жалғастыру үміті, кездейсоқ пікір таластары мен келісімдердің тікелей бұзылуынан жойылды. Осы апталарда партизандық басшылықтың күресті жалғастыруда күмәні болмағанымен, четниктер немістерге қарсы күрестен бас тартып, барлық күштерін партизандарға қарсы бағыттаудың жолын іздеп, екіұшты жағдайда болды. Бірнеше аптаға созылған поляризация процесі нәтижесінде адалдыққа қатысты өзгерістер орын алды. Осы кезеңде рев. Влада Зечевич пен лейтенант Ратко Мартинович басқаратын четник отряды партизандарға қосылды. Тито мен Михайлович 1941 жылғы 26-27 қазанда Равна Гора маңындағы Бражичиде түсіністікке жету үшін соңғы рет кездесті, бірақ тек екінші дәрежелі мәселелер бойынша келісімге келді. Михайлович Титоның ұсынысының негізгі тармақтарын, оның ішінде ортақ штаб құруды, немістер мен квислингтік құрылымдарға қарсы бірлескен әскери операцияларды, әскерді жабдықтау үшін біріктірілген штаб құруды және ұлттық азаттық комитеттерін құруды қабылдамады. Михайлович кездесуге адал ниетпен келген жоқ. Четник басшылығы полковник Бранислав Пантич пен капитан Ненад Митровичті, Михайловичтің екі көмекшісін, 28 қазанда Белградқа жіберді, олар неміс барлауының офицері капитан Йозеф Матлмен байланысқа түсті. Олар Abwehr-ге полковник Михайловичтің премьер-министр Милан Недичпен және Вермахттың тиісті басқару орталықтарымен байланыс орнатуға өкілеттік алғанын, полковник өзін және өзінің адамын "коммунизмге қарсы күреске дайын екенін" хабарлауға дайын екенін мәлімдеді. Екі өкіл немістерге өздерінің командирінен "Сербия аумағындағы коммунистік топтарды толық жою" кепілін алды және оккупациялық күштерден "шамамен 5000 мылтық, 350 пулемет және 20 ауыр пулемет" түрінде көмек сұрады. Бір айдан астам дау-дамайлар мен ұсақ қақтығыстардан кейін, оқиғалар 1 қарашада Ужице қаласындағы және оның төңірегіндегі четниктердің жаппай шабуылымен аяқталды, онда партизандардың штабы орналасқан. Партизандардың санын дұрыс бағаламаған четник күштері тез жеңіліске ұшырады. Югославиядағы британдық байланыс офицері капитан Дуэйн Хадсон одақтас қолбасшылығына Каирде четниктерге қару-жарақ жеткізуді тоқтатуды ұсынды, себебі британдық қару-жарақ азаматтық соғыста қолданылуы мүмкін. Бұрын парашютпен жіберілген қару-жарақтарды алған четниктер екінші партияны күткенімен, нәтижесіз болды, тіпті кейіннен британдықтар оларға көмек көрсетуді жалғастырды. Тито да, Михайлович те бітімге келуге дайын болды, бірақ олардың кейбір офицерлері бір-бірін мүмкіндігінше тезірек шабуылдауға қысым жасады; атысты тоқтатулар мен ультиматумдар алмасып, екі қарсылық қозғалысы арасындағы қанды жазалаулар екі тараптың да моральдық жағдайына нұқсан келтіріп, бейбіт тұрғындарды наразылыққа толы қылды. Бір кезде Михайловичтің күштері партизандарға күтпеген шабуыл жасағаннан кейін қоршауға түсті. Партизандар оларды босатып жіберді, саяси сарапшылар бұл шешімді әскери көрегендікпен түсіндірді, өйткені четниктер неміс күштеріне шабуыл жасауды жалғастыратын еді.

To clear this territory, the German Army employed its 113th Infantry Division and 342nd Infantry Division, and parts of 704, 714, 717 and 718 Infantry Divisions. They were assisted by Dimitrije Ljotić’s Serbian Volunteer Corps and Kosta Pećanac’s personal Chetnik faction. As German forces entered the territory they faced significant resistance, especially on Rudnik Mountain and in Kraljevo. As retribution for lost men and the way their bodies were mutilated by the partisans, Germans executed 2,000 2,700 people in Kragujevac between September 21 and September 23. During October, all hopes of a continued cooperation were drained away in sporadic bickering and outright violations of agreements. During these weeks it also became obvious that, while the Partisan command had no doubts about continuing the struggle, the Chetniks were wavering and looking for a way of giving up the fight against the Germans and directing all their power against the Partisans. A process of polarization took place, taking several weeks and producing shifts in loyalties. The Chetnik detachments of Rev. Vlada Zečević and Lieutenant Ratko Martinović switched to the Partisans during this time. Tito and Mihailović met again on October 26 or 27, 1941 in the town of Brajići near Ravna Gora in a final attempt to achieve an understanding, but found consensus only on secondary issues. Mihailović rejected principal points of Tito's proposal including the establishment of common headquarters, joint military actions against the Germans and quisling formations, establishment of a combined staff for the supply of troops, and the formation of national liberation committees. Mihailović did not arrive at the meeting in good faith. The Chetnik command had already dispatched to Belgrade Colonel Branislav Pantić and Captain Nenad Mitrović, two of Mihailović's aides, where they contacted German intelligence officer Captain Josef Matl on October 28. They informed the Abwehr that they have been empowered by Colonel Mihailović to establish contact with Prime Minister Milan Nedić and the appropriate Wehrmacht command posts to inform them that the Colonel was willing to "place himself and his men at their disposal for fighting communism". The two representatives further gave the Germans their commander's guarantee for the "definitive clearing of communist bands in Serbian territory" and requested aid from the occupation forces in the form of "about 5,000 rifles, 350 machine guns, and 20 heavy machine guns". After more than a month of disagreements and minor collisions, the events culminated on November 1 in a massed Chetnik attack in and around the town of Užice where the Partisans had their headquarters. Apparently underestimating the Partisans' numbers, the Chetnik forces were quickly beaten back. Captain Duane Hudson, British liaison officer in Yugoslavia, then advised the Allied command in Cairo to stop supplying the Chetniks so the British arms would not be used for civil warfare. The Chetniks, who had already received one shipment of weapons sent by parachute, then waited in vain for a second one, even though the British later resumed helping them. Both Tito and Mihailović, however, were still willing to reach a truce, although both were pressed by some of their officers to attack the other as soon as possible; ceasefires alternated with ultimatums, as bloody reprisals between the two resistance movements affected both sides' morals and alienated civilians. At one point, Mihailović's forces, after mounting a surprise attack on the Partisans, found themselves surrounded. The Partisans allowed them to go free, which political observers have attributed to military foresight, as the Chetniks would continue to attack German forces.

Салдары

Михайлович ақырында өзінің күштері азаматтарды неміс жазалауларынан қорғай алмайтынын түсінді. Жеңіліске ұшырағаннан кейін Михайловичтің әскері күрт азайды. Неміс капитаны Йозеф Матл және четник полковнигі Бранислав Пантич (Белградтағы оккупациялық билік органдарының екі четник өкілінің бірі) Михайлович пен неміс әскери барлау қызметінің (Абвер) өкілдері арасында кездесу ұйымдастырды. Кездесу 11 қарашада Дивчи ауылында өтті, бірақ кездесудің нақты мән-жайлары әлі де даулы. Михайлович қалаларда және маңызды коммуникациялық желілер бойындағы әрекеттерін тоқтатуды ұсынған деген деректер бар, алайда немістер четниктердің толықтай капитуляциясын талап еткендіктен, сол кезде келісімге келілмеді. Келіссөздерден кейін немістер Михайловичті тұтқындауға әрекеттенді. Неміс шабуылының салдарынан Михайлович күштерінің көп бөлігін уақытша таратып, тек кішкентай штабты қалдыруға шешім қабылдады. Оның четниктерінің қалдықтары Равна Гора төбелеріне шегінді, бірақ желтоқсан айы бойы немістердің шабуылына ұшырады. Тито да, Михайлович те ауыр соққыға ұшырады. Тито көтерілістің ауқымына таң қалды, және өзінен кейін өз қалаларынан кетуге немесе билік пен идеологияны қабылдауға құлшынбаған тәжірибесіз шаруалармен күресуге мәжбүр болды. Михайлович өзінің офицерлеріне тәртіп орната алмады және британдықтардан жеткілікті көмек алмады. Ужицеден кейін партизандар Италия басып алған Санджақ аймағына бағыт алды. Кейбір отрядтар уақытында шегіне алмады және тарап кетті немесе жойылды. Басты партизан күштері Санджаққа кеткеннен кейін Сербияда бес партизан отрядының бір бөлігі ғана қалды.