Кіріспе
Лайонс Хилл немесе Лайонс – Килдар округіндегі шағын ауыл және қайта жаңартылған ауыл. Көлік үшін каналдық кемелер жүрген кезде, Лайонс Гранд-канал бойында Дублинге ең жақын түнгі тоқтау орны болған. Жота басында Ирландияның кадастрлық қызметі пайдаланған тригонометриялық нүкте орналасқан. Атаудың шығу тегі – ирланд тіліндегі «лиамхан» деген сөз, ол «қарағай» ағашын білдіреді.
Тарих
Төрт отбасы (Фицдермот, Тиррелл, Айлмер және Лоулес) Лионның тарихының көп бөлігі бойына иелік құрған.
Патшалық ордасы
Лионс-Хилл, қала шебіндегі төбе, 750 және 1050 жылдар аралығында Ленстер патшалығын кезекпен басқарған Уи Дунлайнге әулетінің үш руының бірінің мүшелерінің тағына отыру рәсімі өткізілген жер болды, содан кейін әулет Фитцдермоттар ретінде нормандықтарға айналды. Осы кезеңде Лейнстердің 10 Уи Дунчада патшасы Лионда өздерінің негізгі ордасын құрды. Олардың ықпалы Кнох Лиамхнаның «Диншенхас Эренн» поэмасындағы 300 орынның ішінде «Лиамуин» поэмасымен бірге танылуына көмектесті. «Лиамуин» жыршылығы – бұл патша Дубхтах Дубтайрдың сұлу қызын мифтік түрде іздеуге негізделген. Лион патшалары: 760–776 Селлах. Селлах мак Дуншад, 795–808 Финснехта. Финснехта Кетхардек мак Селлах, 854–862 Руарк. Руарк мак Бран, 884–885 Мюридех. Мюридех мак Бран, 917–923 Фаэлан. Фаэлан мак Мюридех, 942–943 Лоркан. Лоркан мак Фаэлан, 958–966 Селлах. Селлах мак Фаэлан, 978–984 Домналл Клейн. Домналл Клейн мак Лоркан, 984–1003 Донншад. Донншад мак Домналл Клейн.
760–776 Cellach. Cellach mac Dunchad,
795–808 Finsnechta. Finsnechta Cethardec mac Cellach,
854–62 Ruarc. Ruarc mac Bran,
884–85 Muiredach. Muiredach mac Bran,
917–23 Fáelán. Faelan mac Muiredach,
942–43 Lorcán. Lorcan mac Faelan,
958–66 Cellach. Cellach mac Faelan,
978–84 Domnall Claen. Domnall Claen mac Lorcan,
984–1003 Donnchad. Donnchad mac Domnall Claen.
Патшалық отбасы
Уи Дунлайнге үш руының Ленстер патшалығын кезекпен алмастырып тұруы ирландия тарихында сирек кездесетін жағдай еді. Бұл үш ғасырлық келісім соңында жеті туысқан патшалар патшалық билікті алмастырып отырғанын білдірді. Осы кезде, дәстүрлі түрде Уи Нейлдің қарауында болған әулет, Брайан Борма (Даль Кайс), Уи Нейл патшасы Маэль Сехнайл мак Домнаил және Дублин викингтері, сондай-ақ Оңтүстік Ленстердің Уи Ченнселайг тайпасы арасындағы аймаққа билік ету үшін болған шайқастардан әлсіреп қалды. Уи Дунчада әулеті триумвират құрамында, Килдар аббаттығында маңызды діни рөл атқарды, ал Мюридах бір уақытта аббат және Ленстер патшасы болды. Уи Нейлге қарыздылық 806 жылы Жоғары патша Эйд Орднид мак Неилл Ленстерге шапқыны жасап, Финснехтаны тақтан түсіргенде басталды. Финснехта патшалықты қайтарып алды, болжам бойынша Уи Нейлдің қолдауымен, бірақ 808 жылы қайтыс болғаннан кейін әулеттік тартыс пен Жоғары патшаның тағы бір шабуылына себеп болды. Аилх патшасы Мюрчертак мак Неил 941 жылы Кнох Лиамхнаға ресми сапармен келді. Селахтың өлімінен кейін әулет Уи Ченнселайг тайпасымен әулеттік бәсекелестікке түсіп, әлсіреп қалды, олардан Уи Дунлайнге Ленстер патшалығын басып алды, сондай-ақ Дублин викингтерінің шабуылдары да болды. Домналл Клен мак Лоркайн, Олстер жылнамаларында айтылғандай, 972 жылы Муршад мак Финнді "хилемен өлтірген", 978 жылы Дублин даниялықтарына тұтқынға алынып, бұрынғы Жоғары патша Маэль Сехнайлдің араласуымен босатылуға мәжбүр болды. 984 жылы Уи Ченнселайг оны өлтіргеннен кейін оның ұлы Дончада патшалық билікті иеленді және Уи Фаэлайн тайпасының қарсыласы Маэль Морда мак Мурчадамен және Дублин викингтерімен тоғыз жылдық бәсекелестік бастады.
Ұрыс алаңы
Бұл бәсекелестік Маэль Сехнаилл мак Домнаилл (948–1022) мен Брайан Борума (c.941–1014) арасындағы билік үшін және Жоғары патшалыққа таласу үшін соғыс тудырды. Бұл оқиға 999 жылы Доншад мак Домнаил Клейн Маэль Морда мен оның жүйсі, Олаф Куаранның ұлы Ситрик Жибекбардты қолға түсіргенде басталды. Бұл Маэль Сехнаилл үшін, провинцияның үстемдігіне қарсы келу болды, сондықтан ол Ленстерді қиратты. Брайан Ленстер ісіне араласу мүмкіндігін көріп, сол жылдың соңында армияны сол жерге жетектеп, Гленн Мама шайқасында Ленстер және Дублиннің біріккен күштерін жеңді. Шайқас Каслварден мен Виндмилл төбелері арасындағы Лионға іргелес Оттерард төбесінің шығысында болды. Бұл Брайанның ашық шайқасқа қатысқан сирек мүмкіндіктерінің бірі ретінде танылды. Брайан 1000 жылдың 1 қаңтарында Дублинді басып алды, ал 1002 жылы Атлон қаласында Коннахт пен Меттің кепілдерін алып, Маэль Сехнаиллдің жоғары патшалық билігін алғашқы рет иеленуіне нүкте қойды. 1003 жылы Брайан Борума Ленстерде қайтадан жорық жасағанда, Доншаны тақтан түсіріп, оның орнына Уи Фаэлайн руынан қарсылас Маэль Морда мак Мурчаданы қойды. Айырықша жағдай, Мейл Морда кейін Брайанның жауына және Клонтарф шайқасындағы (1014) қарсыласына айналды. Клонтарф шайқасынан кейін Уи Дунлайнге корольдігі Уи Мюредейгке көшті, ал көп ұзамай Ленстер корольдігі Уи Дунлайнгеден Уи Ченнселайг әулетіне, Фернс қаласы, графтық Уэксфордқа қайтарылды.
Фитцдермоттар отбасы
Нормандық шабуылдан кейін Уи Дунчада нормандық титулдарды және жерлерді иеленді және Фитцдермот әулетіне айналды. Дублиндегі Карн Уи Дунчада олардың құрметіне аталды, кейін Оңтүстік Дублиндегі Ратдаун мен Солтүстік Уиклоуға қоныс аударды.
Елді мекен және енші
Норман Лион маңызды иелік, қамал және приходқа айналды. Күнтізбелік тізімдерде кездесетін ағылшынша есімдер: 1217 жылы Леван (Мемлекеттік қағаздар тізімі), 1223, 1224, 1225, 1228, 1230 және 1260 жылдары Леуан, 1272 жылы Лионс (1322 жылғы Еклисиастикалық салық), 1332 жылы Лионс (Хаут кітабында "О'Тулдермен өртелінген" деп тілге алынған), 1535 және 1537 жылдарғы Кэру қолжазбасы тізімінде Лионс (Лайонс) және 1541 жылдан кейін Лионс деп аталды. Лион шіркеуі, қазір заңсызтар отбасының мавзолейі, шамамен 1350 жылы салынған. Онда күрделі өрнектер мен 1548 жылы Ричард Эйлмердің Элеонора Тирреллға үйленгенін еске салатын тас бар. Лион приходы 1541 жылы Оутерхард приходымен, ал 1691 жылы Килл приходымен біріктірілді, бірақ 1817 жылға дейін католик приходының орталығы болып қалды. Лион шіркеуінің ең көне қабір тасы 1693 жылға жатады, ол Эдмонд Мур мен оның ұлы Джеймске арналған. Корольдік иеліктер Оутерхардтағы іргелес төбеде және төбеден төмен, 1210 жылы құрылған Дублин графтығының шекарасындағы Ньюкасл Лионста құрылды. Ньюкасл-Лионс жеке ортағасырлық қала ретінде дамыды және 1606 жылы Ирландия парламентінде екі орынға ие болды. Орындықтар Латуш отбасымен 1800 жылы Ирландияның Төменгі палатасы таратылғанға дейін сатып алынды.
Орта ғасырлардағы соғыстар
Сэр Уильям Бреретон (к. 1541 жыл? ), 1535 жылы Силькен Томас көтерілісі кезінде Лионды әскери база ретінде пайдаланды. 1641 жылы Лорд-Сот Уильям Парсонстың (1570–1650 жж.) бұйрығымен бастапқы Лион үйі мен қаласы өртеліп жанып кетті, ол ирониялық түрде 1613–1615 жылдардағы парламентте Ньюкасл-Лион округінен депутат болған, сондай-ақ оның әріптесі сэр Джон Борлаз болды.
Клонахлис шіркеуі мен приходы
Лион иелігіндегі Клонахлис қорымы Федлим және Мугхайн әйел қасиеттілерімен байланысты бұрынғы приходтың ортасы болып табылады. Күнтізбелік тізімдер 1206 жылы Питер де Лэрмердтің Дублинге жақын Сент-Томас аббаттығына Клонакл шіркеуін бергенін, ал 1336 жылы Джон Планкетттің Хью де Блоундтан Ратреган графтығының Миттен Клюинахлис усадьбасы үшін сот талап еткенін көрсетеді, бұл усадьба оның атасы Уолтер Планкетттің меншігінде болған және оның әкесі Генри Планкеттке жеткен. Шіркеуден шашыраңқы тастардан басқа ештеңе қалмады, ал Клонахлис қорымындағы ең көне қабір тасы, жергілікті тұрғындар әлі де пайдаланатын, 1729 жылға дейін салынған. 2007 жылы қайтыс болған авиацияның алға басушысы Тони Райан осы қорымға жерленді.
Лион үйі
Майкл Айлмер 1733 жылы төрт жасында мұрагерлікке ие болды және банкир Николас Лоулесске (кейін Клонкури бароны) қарызға батты, нәтижесінде 1796 жылы үйін жоғалтты. Бірінші Николас Лоулес (1786 жылы салынған) және оның ұлы Валентин (1804–10 жылдары салынған) өзінің бағында Директория стилінде безендірілген, Ирландияда сирек кездесетін және жеке көлі бар үлкен ауылдық үй салды. Валентин Лоулес, 1799 жылдан бастап екінші Клонкури лорды, Гаспар Габриеллидің фрескалары және Италиядан әкелінген классикалық өнердің үш кемесін қоса алғанда, жаңартуға 200 000 фунт стерлинг жұмсады. Төртінші партия Виклоу жағалауында батып кетті. Сәтті импортталған қазыналардың ішінде Римдегі Неронның Алтын үйінің қираған орындарынан алынған үш бағана (порталда қолданылған) және Остияда қазылған Венера мүсіні бар. Оның ұлы, үшінші Клонкури лорды, 1869 жылы Лиондағы үшінші қабаттан секіріп, өз-өзіне қол жұмсады.
Үлкен канал
1756 жылы Гранд-каналдың құрылысы басталғанда, Ардклоу қазылған алғашқы бөлімдердің бірі болды. Канал 1763 жылы Ардклоуға жетті, сол кезде 13-ші шлюз, Поззуолана цементімен салынған 137 футтық (42 м) екі шлюз ашылды, бұл каналдың бастапқы инженері Томас Омердің амбициялық жобасы бойынша жасалған еді. 1768 жылы жаңа инженер Джон Трейл канал құрылысын қабылдағанда, каналдың жоспарланған сыйымдылығы 170 тонналық баржалардан 40 тонналық баржаларға дейін төмендетілді.
Он үшінші құлып
Каналдың тізілімдері 1783 жылы "Лайонс немесе Клонаулс шлюзінің" өлшемі кішірейтілгенін көрсетеді, бірақ он үшінші шлюз арқылы өтетін канал Омердің бастапқы жоспарының – 20 фут (6 метр) енінің еске салғышы болып табылады, бұл Трейл қабылдаған 14 фут (4 метр) енімен салыстырылады. Ардклоу көпірі бастапқы жоспарларда Клонахлис отбасының Брутон атынан аталған, бірақ Страффанның Генри отбасының атын жазылған тақташамен салынған. 1777 жылдан бастап жергілікті Моррел өзені каналға су беру үшін ұсынылды, құрылыс жаңадан басталды және 1779 жылдың ақпан айында алғашқы жолаушылар кемелері Салинске тартылды.
Қалқалы аула
Жергілікті жер иесі Лорд Клонкэри (1773–1853) 1820 жылдары Лиондағы диірмен және шлюздерден тұратын ауылдық кешенді салып, өмірі бойы бес рет Grand Canal компаниясының төрағасы болды. Канал маңызды, бірақ баяу жолаушылар арнасы болды, ол жолаушыларды Джон Барридің Лиондағы қонақ үйіне жеткізді. 1834 жылы Flyboats жолаушылар қайықтарының орташа жылдамдығын артырғанда, Ирландияның алғашқы темір жолы құрылыс кезеңінде болды. Канал 1846 жылы, Дублин-Корк темір жолының құрылысы басталған жылы, 120 615 жолаушыға жетіп, ең жоғары деңгейге көтерілді. 1850 жылы Дублин-Галвей темір жолы ашылғаннан кейін, 1852 жылы көбінесе табыс әкелмейтін жолаушылар қызметі тоқтатылды. Жүк тасымалы тағы 108 жыл бойы каналды пайдаланды, 1865 жылы 379 045 тоннаға жетті, сол кезде Ардклоудан күніне орташа есеппен 90 баржа өтті. Канал 1911–1924 жылдары моторландырылды және 1960 жылы жүк тасымалы үшін жабылды, бірақ ол әлі де демалыс қайықтары үшін танымал арна болып табылады. Атпен тартылған баржалардың ізі әлі де Ардклоу каналындағы көпірде көрініп тұр.
Экономикалық өмір
1903 жылы диірменнің қазақстандық өрт сөндіру кезінде жануымен және Клонкри титулының тоқтатылуынан кейін, аймақ төмендеуге бет бұрды. Лион иелігі 1962 жылы UCD-ге ауыл шаруашылығы кампусы ретінде сатылды. 1990 жылы оны Майкл Смурфит сатып алды, ал 1996 жылы қайта сатты.
Өнерге арналған өмірі
Джон Бетжеманның (1906–1984) көлге арналған өлеңі 1958 жылы Лионда болған кезге негізделген. Жазушы Эмили Лоулес (1845–1913) балалық шағының бір бөлігін Лион үйінде өткізді. Ботаникалық суретші Лидия Шеклтон (1828–1914) 1853 жылдың сәуір айында отбасының жаңадан сатып алған 13-ші бөгеттегі диірменге көшкеннен бастап, 1860 жылға дейін ағасы Жозефтің үй шаруашылығын басқарды.
Қалпына келтіру
13-ші құлыптың жанындағы құлып алаңындағы ғимараттар 1820 жылдарға дейін салынған және маңызды өнеркәсіптік мұра орталығы болып табылады. Диірмен өртенгеннен кейінгі кезеңде, әсіресе 1950 жылдардан бастап ғимараттардың күйреуіне рұқсат етілді. Lyons House иесі, Ryanair негізін қалаушы Тони Райанның (1936–2007) ықыласының арқасында 1999–2008 жылдар аралығында Lyons құлып алаңы жаңартылып, қалпына келтірілді. Бірінші кезең ресми бақтар мен жасанды көлдің төңірегінде орналасқан және 2006 жылдың тамызында қайта ашылды. 2006 жылдан 2008 жылға дейін диірмен ғимараты мейрамханаға айналдырылды. "La Serre" деп аталатын екінші мейрамхана тамақ беруді жалғастырды. "Шакельтон үйі" деп аталатын диірмен ғимараты қазір кештер мен корпоративтік шаралар өткізу үшін пайдаланылады.
Қазіргі заманғы ауыл
Лион ауылы 1999–2007 жылдары авиацияның алғашқы дамуына үлес қосқан Тони Райан (1946–2007) тарапынан құлай бастаған және халқы азайып кеткен жағдайынан қайта жаңартылды, және оның мавзолейі осы ауылда орналасқан. Ауыл 1820 жылдарға дейін сақталған бұрынғы канал жағасындағы өнеркәсіптік мұра ғимараттарындағы пәтерлерден, кішкентай шағын шіркеуден және Café la Serre мейрамханасынан тұрады. 2006–2008 жылдар аралығында ирландтық белгілі аспазшы Ричард Корриган басқаратын The Mill атты тағы бір мейрамхана осы жерде жұмыс істеді. Жобаның үшінші кезеңінде, 2007–2011 жылдар аралығында, басқа да шеберлердің үйлері қалпына келтірілуі жоспарланған. Бұл даму Гранд-каналдың 13-ші шлюзінің қасында орналасқан және Ньюкаслдан Ардклоға дейінгі жолдағы Кернистаун көпірінің жанындағы Лайонс үйіне жеке кіреберіс арқылы қол жеткізуге болады.