Кіріспе
1945 жылы Рихард Штраустың музыкалық туындысы, Обоэ және кішкентай оркестрге арналған ре мажордағы концерті, AV 144, TrV 292, 1945 жылы Рихард Штраус жазған. Бұл өмірбаяшылар, журналистер және музыка сыншылары оның өмірінің соңындағы "күзгі шағы" деп сипаттайтын кезеңде жазған соңғы шығармаларының бірі болды.
The Concerto in D major for Oboe and Small Orchestra, AV 144, TrV 292, was written by Richard Strauss in 1945. It was one of the last works he composed near the end of his life, during what is often described by biographers, journalists and music critics as his "Indian summer."
Басталуы және тұсаукесері
Америкалық гобойші Джон де Ланси – АҚШ армиясының бөліміндегі ефрейтор, ол 1945 жылдың сәуір айында Штраустың тұрған бавариялық Гармиш қаласын қорғауға қатысты. Питтсбург оркестрінің штаттан тыс гобойшісі ретінде ол Штраустың гобойге арналған оркестрлік шығармаларын жақсы білген, композитордың үйіне барып, ұзақ әңгімелесу кезінде одан гобойге концерт жазуды ойлап көрген-жоқпын деп сұрады. Штраус жауабында «Жоқ» деді, дауыр аяқталды. Бірақ, кейінкі айларда идея оны қызықтырды және ол 1945 жылдың 14 қыркүйегінде гобойге арналған концертінің ноталарын аяқтады, ал 25 қазанда оркестрлеуді бітірді. Концерттің тұңғыш орындалуы 1946 жылдың 26 ақпанында Цюрихте өтті, солист ретінде Марсель Сайлет, дирижерлік еткен – Волькмар Андреае, ал орындаушылар – Tonhalle Orchester. Британдық тұңғыш орындалуы 1946 жылдың 17 қыркүйегінде BBC Proms-те болды, гобойші Леон Гуссенс пен BBC симфониялық оркестрі Адриан Бульттың жетекшілігімен орындады. 1948 жылдың басында концертті басып шығаруға дайындалып жатқанда Штраус соңғы бөлімінің кодан қайта қарастырып, кеңейтті. Джон де Ланси Штраустың гобойге арналған концертті шығарып жатқанын көріп, таң қалды. Штраус АҚШ-тағы тұңғыш орындалу құқығын соғыстан кейін Филадельфия оркестріне ауысқан және онда жас мүше болған де Лансиге беруге ұйғарды. Оркестрлік тәртіп бойынша Филадельфия оркестрінің бас гобойшісінің басымдығы болғандықтан, де Лансиге тұңғыш орындау мүмкіндігі берілмеді. Де Ланси АҚШ-тағы тұңғыш орындалу құқығын Нью-Йорктегі CBS симфониялық оркестрінің жас әріптесі Митч Миллерге берді, ол кейіннен музыка продюсері және телешоу жүргізушісі ретінде танымал болды. Кейін Джон де Ланси Филадельфия оркестрінің бас гобойшісі болды. Оның концерттің жалғыз қоғамдық орындалуы 1964 жылдың 30 тамызында Мичиган штатындағы Interlochen Center for the Arts орталығында Юджин Ормандидің дирижерлігімен өтті. 1987 жылы де Ланси өзі шабыттандырған шығарманы Макс Уилкокс жетекшілік еткен, құрамында шағын оркестр болған "Chamber Orchestra" атты ұжыммен RCA лейблінде жазуға мүмкіндік алды.
Аспаптар
Концерт обой солисті мен 2 флейта, гобой д’амур, 2 кларнет, 2 фагот, 2 валторна және скрипкалар тобынан тұратын оркестр үшін жазылған.
Талдау
Двигациялардың тоналды орналасуы: D мажор, B-бемоль мажор, D мажор. Юрген Мей мынадай пікір білдірген: «Штраус мұнда музыкалық жастық шағындағы классикалық және ерте романтикалық үлгілерді бастауыш қылып алғаны анық көрінеді. Композитор 19 және 20 ғасырлардағы парадигмалық өзгерістерді бастан өткерген адамның көзқарасымен өткен эстетикаға қайта қарап тұр. Осы тұрғыдан Штраустың соңғы шығармаларын постмодернистік деп атауға болады». Басқа кеш шығармаларындағыдай, Штраус музыканы «толық композицияның дамуына негіз болатын» шағын мелодиялық идеялар тізбегінен құрайды. Концерт үш негізгі тақырыптық элементтен тұрады. Біріншісі – D–E–D–E төрт жартылық нота, ол виолончельдерде шығарманы ашады. Екіншісі – ұзақ нота (минима), одан кейін қысқа ұзақтықтағы (жартылық ноталар) ойыншыл үлгі. Үшіншісі – қысқа-қысқа-қысқа-ұзақ қайталау, содан кейін әртүрлі жалғау варианттары. Бұл мотив Бетховеннің Бесінші симфониясының Тағдыр мотивінің ырғағын қайталайды және «Oboe Concerto-дан бұрын аяқталған Metamorphosen шығармасына анық сілтеме жасайды – соңғы аспаптық шығармалар арасындағы тақырыптық байланыстың керемет мысалы». Дегенмен, бұл 1881 жылы, 60 жылдан астам бұрын жазылған Штраустың жас пианинолық сонатасының бірінші бөліміндегі Тағдыр мотивінің ырғағын пайдалануымен де байланысты. Финал күтпеген нәрсемен аяқталады: екінші каденциядан кейін Штраус 6/8 өлшеміндегі би сияқты Аллегромен аяқтайды, ол өзінің ерекше мінезі бар төртінші бөлім секілді әсер етеді.