Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Каслгвард үңгірі – Канаданың Альберта провинциясындағы Роки тауларында, Банф ұлттық паркінің солтүстік жағында орналасқан әктас үңгірі. 2007 жылғы мәліметтер бойынша зерттелген өткелдерінің ұзындығымен Канададағы ең ұзын үңгір, ал тереңдігі бойынша бесінші орында тұрады. Каслгвард үңгірі кіреберісінен бастап бірте-бірте көтеріліп, Колумбия мұздығының астында аяқталады.
Limestone cave in Alberta, Canada
Castleguard Cave is a limestone cave located at the north end of Banff National Park in the Rocky Mountains of Alberta, Canada. With of surveyed passages (as of 2007), it is Canada's longest cave, and its fifth deepest at Castleguard Cave ascends gently from its entrance and terminates beneath the Columbia Icefield.
Жалпы ақпарат
Каслгард үңгірі әлемдегі басқа ұлы үңгірлермен салыстырғанда шағын, бірақ осыған қарамастан, үңгіршілер мен спелеологтар арасында халықаралық деңгейде кеңінен танымал. Ол фильмге түсірілген, кофе үстеліне арналған кітапта жарияланған, сондай-ақ көптеген үңгірлік анықтамалық кітаптарда еске алынады. Мұндай назардың бір себебі – оның тамаша, шалғайдағы таулы орналасуы. Ұлттық парктегі қорғау аймағында орналасқандықтан, моторизацияланған көлік құралдарымен үңгірге кіруге тыйым салынған. Кіреберісте су басу қаупі болғандықтан, зерттеулер көбінесе қыс ортасында немесе соңында жүргізіледі. Сондықтан үңгіршілер шаңғымен, сүйретілетін шанамен немесе тікұшақпен кіруге мәжбүр. Үңгірдің сызықтық құрылымы мен жалғыз кіреберісі оның шалғай орналасқандығын одан әрі күшейтеді. Кіреберістен мұз бітетін жерге дейінгі классикалық маршрут, үңгірдің ең қысқа жолымен өтеді. Үңгіршілер көбінесе жер астындағы екі лагерьде төрт-бес күн болады. Көптеген солтүстік үңгірлер үңгір құрылымдарымен әшекейленбеген, бірақ Каслгард үңгірінде ағын тастары мен сталактиттері жақсы сақталған, сонымен қатар өте сирек кездесетін текше үңгір перламутрлары мен әртүрлі түсті сода түтікшелерімен әсемделген. Каслгард үңгірінің артқы галереялары – жер бетіндегі мұздықтың табанынан үңгірге итерілген мұз бітетін жерлерімен аяқталатын әлемдегі жалғыз үңгірлер. Мұздық дәуірлерде изоподтар және оның ішіндегі басқа да тіршілік иелері осы үңгірде паналаған деген болжам бар. 1977 жылы Stygobromus canadensis атты ерекше амфипод түрі анықталды.
Castleguard Cave is modest in size compared to other great caves of the world, but nevertheless is well known amongst cavers and speleologists internationally. It is the subject of a film and a coffee table book, and is mentioned in most cave reference books in print. This attention is due in part to its magnificent, remote mountain setting. Its location within a protected area in a national park prohibits motorized ground access, and the risk of flooding in its entrance has limited most explorations to mid or late winter, so cavers must access it via a ski with towed sleds, or by helicopter. This feeling of remoteness is compounded by the cave's linear layout and its single entrance. The classic trip, from the entrance to the Ice Plug by the shortest route, traverses of cave passage. Cavers often are underground for four or five days, staying at two underground camps. Most northern caves are not well decorated with cave formations, but Castleguard Cave has some sections with good flowstone and stalactites, and is known for its nest of exceedingly rare cubic cave pearls and extensive displays of flagged soda straws. The back passages of Castleguard Cave are the only ones in the world that end in plugs of glacial ice pushed into the cave from the sole of a surface icefield. It has been suggested that the cave was a refuge for the isopods and other life found in its pools during periods of glaciation. One unique species, the amphipod Stygobromus canadensis, was identified in 1977.
Үңгірдің орналасуы мен формасы
Каслгард үңгірі соборлық құрылымды әктас қабатында орналасқан, бірақ оның жоғары жатқан Стивен құрылымының қабатты әктас-сланецтеріндегі бөлігі бар. Олардың көлбеу жатқан қабаттары (шамамен 5 градус) үңгірдің дерлік көлденең пішінінде көрінеді. Кіреберіс және бастау бөлімдері күрделірек болғанымен, үңгірдің орталық бөлігі ұзақ вадозалық (жарық немесе каньон) жолдар мен қысқа фреаттық (құбыр тәрізді) бөліктермен байланысты жалғыз негізгі өткелден тұрады. Үңгірдің көп бөлігі құрғақ, тек кіреберіс бөлігі жаз айларында болжамсыз суға толады. Каслгард үңгірінің пайда болу тарихы ұзақ. Кейде Каслгард 1 деп аталатын, қолжетімді және зерттелген үңгір бөлігі ұзақ уақыт бойы қолданылмай қалған дренаж болып табылады. Үңгір шөгінділерінде табылған тозаңды зерттеулер осы үңгір жолдары кем дегенде 1 миллион жыл бұрын толық дамып, құрғап қалғанын көрсетеді. Оның астында орналасқан Каслгард 2 үңгірі қазіргі мұздық су ағынын жүргізеді деп болжанады, ол Біг Спрингсте қайта пайда болады. Үшінші үңгір жүйесі, Каслгард 3, Каслгард шалғырындағы жер бетінен еріген суды жинап, Біг Спрингсте қайта пайда болуға дейін негізгі үңгірге тік бұрыштан қосылады. Каслгард 3 бояумен іздеу арқылы расталған, ал үңгіршілер оған айтарлықтай енген жоқ.
Castleguard Cave lies within the Cathedral Formation limestone, except the headward complex which is in the overlying Stephen Formation shaley limestones. Their gently dipping bedding (about 5 degrees) is reflected in the near horizontal aspect of the cave. Although the entrance and headwater sections are more complex, the central portion of the cave consists of a single main passage alternating between long sections of vadose (rift or canyon) passages linked by shorter phreatic (tubular) sections. Much of the cave is dry, excepting the entrance series which floods unpredictably in summer. Castleguard Cave has had a long genesis. The accessible, explored portion of the cave, sometimes referred to as Castleguard 1, is a long abandoned drain. Studies of pollen found within cave sediments suggest that these cave passages were fully developed and dewatered at least 1M years before present. It is postulated that an underlying cave, Castleguard 2, carries the present day glacial drainage, resurging at Big Springs. A third cave system, Castleguard 3, collects surface melt from Castleguard Meadows at right angles to the main cave, joining it somewhere prior to the Big Springs resurgence. Castleguard 3 has been proven by dye tracing and has not been entered to any significant degree by cavers.
Қол жеткізу
Каслгард үңгірі Банф ұлттық паркінің ішінде орналасқан және Канаданың парктері басқарады. Кіреберісі 1970 жылдардан бері тоқтатылған және кіруге тыйым салынған. Жергілікті үңгір зерттеушілері Канаданың парктерімен бірлесіп, білікті тұлғаларға өтініш бойынша рұқсаттар алуға көмектеседі.
Castleguard Cave lies within Banff National Park and is under the jurisdiction of Parks Canada. The entrance has been gated and access has been restricted since the 1970s. Local cavers have worked with Parks Canada to ensure that permits are available to qualified parties upon application.
Ашық зерттеулер мен барлау
Әрине, бұл үңгір тарих бойы жергілікті тұрғындарға белгілі болған, бірақ алғашқы ресми тіркелген сапар 1921 жылы Сесил Смит жасаған. Ол Каслгард Даласына бағытталған саяхат кезінде адасқан жылқыларды жинап жүрген. Смиттың клиенті АҚШ Геологиялық қызметінің басшысы болды, ал үш жылдан кейін үңгірдің кіреберісі National Geographic журналы үшін Колумбия мұздығы туралы мақалаға фотосуреттер түсіріліп, қайта қарастырылды. Жергілікті тұрғындардың үңгірге кездейсоқ сапарлары көп жылдар бойы жалғасты, бірақ алғашқы ресми зерттеулер 1967 жылдың жазында доктор Дерек Форд басқарыған Карст зерттеу тобының (Онтарио штатындағы Гамильтон қаласындағы Макмастер университетінен) мүшелерімен жүзеге асырылды. Бұл зерттеулер жергілікті аулашыдан алынған ақпарат бойынша жүргізілді. Зерттеушілер 8 метрлік тік құламадан өтіп, үңгірдің басты өтегін зерттеді. Питер Томпсон мен Майк Бун үңгірдің кіреберісіне жақын жерде су тасқынынан уақытша қамалып қалғаннан кейін, зерттеулер қыс айларында немесе ортасында қиындықтармен шектелді. Мұздық бөгеуі, үңгірдің "соңы", 1970 жылдың қысында Майк Бун жасаған даулы жеке сапар кезінде табылды. Одан кейін ғалымдар Ұлттық кино кеңесінің "Ең ұзын үңгір" атты фильмін түсіруге көмектесті, осы кезеңде бірнеше қосымша өтегілер зерттелді. Каслгард үңгірінің соңындағы мұздық бөгеуіне алғашқы болып жеткен әйел Джейн Мулкевич болды. Ұлттық саябақтың кіру ережелері шектеулі болғандықтан зерттеу жұмыстары біраз уақытқа тоқтап, 1980 жылдары қайта жанданды. Осы кезеңде Канадалық және халықаралық командалар көптеген маңызды қосымша өтегілерді (соның ішінде Бульвар дю Квебек және Томпсонның қорқынышына дейінгі кеңейтімдер) зерттеді, Каслгард үңгірінің белгілі ұзындығын арттырды. Мұндай зерттеулер бүгінге дейін жалғасуда, бірақ негізгі бағыттардың барлығы тексерілгендіктен нәтижелері азайып барады. 2005 жылы норвегиялық топ үш күн бойы "200 футтық тік шахтаға" шықты. Бұл шахта үңгірдің ортасына қарай, "Бірінші лагерь" деп белгіленген жерге тік боймен өтеді. Шахтаның ең жоғарғы бөлігіне дейінгі биіктігі өлшенді. Зерттеушілердің көңілі қалғандай, бөлме өтпейтін жарыққа дейін тарылады. Алайда үңгірлердегі алғашқы әсерлер әрқашан дұрыс болмайды және осы аймақта одан әрі зерттеулер жүргізуге үміт бар. 2009 және 2010 жылдары канадалық команда Бунның қателігіндегі суға сүңгіп, болашақта осы суаттарды зерттеу жоспарлануда. Зерттеулермен қатар үңгірдің картасын жасау жұмыстары да жүргізілді. Деректер бірнеше көздерден алынды, ал стандарттардың толықтығы мен сәйкестігі туралы күмән туғандықтан Стив Уортингтон үйлестірген және Иан Драммондтың үңгірдегі радио орналасу жұмысымен қолдаған қайта карталау жобасы басталды. Бірақ жеті метрлік картаны қолмен салу перспективасы қиын болды, сондықтан компьютерлік технология пайда болғанға дейін өндіріс кейінге шегерілді. Қосымша жұмыстар жүргізілгеннен кейін, жолдардың егжей-тегжейлі жазылуы және әртүрлі тексерілмеген бағыттар зерттелгеннен кейін 2005 жылдың соңында цифрлық форматтағы соңғы карта жасалды және жаңа карталар пайда болған сайын жаңартылып отырады.
Undoubtedly the cave was known to natives throughout prehistory, but the first recorded visit was by Cecil Smith, an outfitter rounding up stray horses during a guided trip to Castleguard Meadows in 1921. Smith's client happened to be the head of the U. S. Geological Survey, and three years later the cave entrance was revisited and photographed as part of an article on the Columbia Icefield for National Geographic magazine. Sporadic local visitations likely continued for many years, but the first formal investigations were in the summer of 1967 by members of the Karst Research Group (from McMaster University in Hamilton, Ontario) led by Dr. Derek Ford, following up on a tip from a local outdoorsman. KRG teams penetrated past the cave's first obstacle, an 8m drop, and explored the main trunk passage. After Peter Thompson and Mike Boon were trapped in the cave by sudden flooding near the entrance, explorations were limited to mid or late winter, with attendant difficulties. The Ice Plug, the 'end' of the cave, was discovered by Mike Boon during a controversial solo trip in the winter of 1970. Soon thereafter cavers helped produce The Longest Cave, a National Film Board production, during which some side passages were explored. The first woman to the Ice Plug at the end of Castleguard Cave was Jane Mulkewich. Explorations slowed somewhat following national park access restrictions, but picked up again in the 1980s when most of the major side passages (including Boulevard du Quebec and extensions to Thompson's Terror) were explored by Canadian and international teams, bringing Castleguard Cave to a known length that exceeds Such explorations continue today, but with diminishing returns as the major leads have all been checked. In 2005, a Norwegian group spent three days bolt climbing the '200 foot aven', a vertical shaft going straight up from the cave level about halfway in, slightly inside of the site known as 'Camp One'. The measured height was to the floor of the top chamber. Somewhat to the disappointment of the explorers the chamber narrows to an impassable crack; however, in caving first impressions are not always authoritative and there is still some hope of further penetration in that area. A Canadian supported team from the UK dived the sump at Boon's Blunder in 2009 and 2010, reaching substantial dry phreatic passage after a dive of Exploration of these passages is expected in the future. Concurrent with exploration was the survey, or mapping, of the cave. Data was held at a number of sources, and doubts about completeness or consistency of standards led to a remapping project coordinated by Steve Worthington and supported by cave radio location work by Ian Drummond. But the prospects of hand drafting a map seven metres long were daunting, and production was delayed until the arrival of computer technology. After further work on verification, addition of passage detail and survey of various unchecked leads, a final map in digital format was produced late in 2005 and is updated whenever new mapping occurs.