Кіріспе

Тілді толық түсіне білуге қабілетті, бірақ оны еркін сөйлей алмайтын адам. Пассивті сөйлеуші (кейде рецептивті немесе пассивті екітілді деп те аталады) – бала кезінде бір тілге жеткілікті дәрежеде қаныққан, нәтижесінде оны ана тіліне жуық деңгейде түсіне білуге ие, бірақ оны белсенді түрде қолдана алмайтын адамдар санаты. Пассивті тілдік шеберлік көбінесе адамның бір тілде өсіп-жетілуімен (ол адамның пассивті тіліне айналады) және екінші тілде білім алуымен (ол адамның ана тіліне айналады) байланысты. Мұндай сөйлеушілер тілдік ауыс-түйін болатын қауымдастықтарда жиі кездеседі, онда төмендеп бара жатқан тілді білушілер белсенді тілдік біліктілікке ие болмайды. Мысалы, айну халқының шамамен 10 пайызы осы тілдің пассивті сөйлеушілері болып саналады. Пассивті сөйлеушілер көбінесе тілді жаңғыртуға бағытталған күш-жігердің нысанына айналады, себебі олар тілді мүлдем білмейтін адамдарға қарағанда белсенді және ана тіліне жуық деңгейде сөйлеу дағдыларын тез меңгере алады. Олар сондай-ақ, адамдардың отбасынан тыс жерде басқа тілді естіп өскен, бірақ ресми білім алмаған аймақтарда да кездеседі.

Тілге деген көзқарас

Бұл құбылысты көбінесе "пассивті екітілділік" деп атайды. Франсуа Грожан, кімді "екі тілді" деп санауға қатысты бір тілділікке басымдық берілгенін айтады, онда барлық тілдерінде тең дәрежедегі білімі жоқ адамдар дұрыс сөйлей алмайтын деп есептеледі. Шындығында, "тепе-тең екі тілді" адамдар өте сирек кездеседі. Адамның екі тілділіктегі еркін сөйлеуі тілдің қолданылу саласына байланысты: әр тіл қандай мақсатта қолданылатынына қарай өзгереді. Яғни, сөйлеушілер өздерінің пассивті тіліндегі еркін сөйлеуін мойындамауы мүмкін, бірақ олардың әртүрлі біліктіліктерінің астында әлеуметтік (тілден тыс) факторлар жатыр.