Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қойдың түрі
Type of sheep
Майлы құйрықты қой – ерекше ірі құйрығы және арт жағымен ерекшеленетін үй қойларының жалпы түрі. Әлемдегі қойлардың шамамен 25 пайызы майлы құйрықты қой тұқымдарын құрайды, олар Африканың солтүстік бөлігінде, Таяу Шығыста, Орталық Азияның түрлі елдерінде, Ауғанстанда, Пәкістанда және Қытайға дейін кең таралған. Осы қойлардың құйрық майы көптеген аймақтық тағамдардың маңызды құрамы болып табылады.
The fat tailed sheep is a general type of domestic sheep known for their distinctive large tails and hindquarters. Fat tailed sheep breeds comprise approximately 25% of the world's sheep population, and are commonly found in northern parts of Africa, the Middle East, and various Central Asian countries, Afghanistan, Pakistan and all the way to China. The tail fat from those sheep is an important ingredient in many regional cuisines.
Сорты мен таралуы
Майлы құйрықтың екі негізгі түрі бар: кең майлы құйрықтар және ұзын майлы құйрықтар. Ұзын құйрықты түрлердің географиялық таралуы ең шектеулі, олар негізінен Арабияда (Неджд аймағынан шыққан, ақ басы бар қара түсті, осы Неджд аймағының атымен аталып, Ирак, Орталық Азия және Сирияда да өсіріледі) және Кавказда (Колхис, Колхис аймағының атымен, және Черкес) кездеседі. Майлы құйрықты қой тұқымдарының көпшілігі кең майлы құйрықты болып келеді, онда май қойдың артқы жағындағы құйрықтың екі жақ бөксесінде және құйрықтың алғашқы 3-5 омыртқасында қапшықтар түрінде жиналады. Ертедегі тарихшылардың, соның ішінде Геродоттың баяндамаларында, олардың құйрықтары кейде соншалықты ұзын болғандықтан, шопандар олар үшін кішкентай арбалар жасаған, ал кейде құйрықтар жерге сүйреліп, көбейтуге кедергі келтіретіндей үлкен болып өскенін айтады. Майлы құйрықты қойлар шөлді ландшафтта өмір сүруге жақсы бейімделген, майлы азық "қатал шөл жағдайларымен күресуге" арналған қойма ретінде қызмет етеді. Сондай-ақ, Ур (б.з.д. 2400 ж.) қаласында тас ыдыстар мен мозаикаларда бейнеленген. Шумерде майлы құйрықты қойлар жүн үшін ғибадатханаларда бағылған. Тағы бір ертедегі сілтеме Киелі кітапта (Мысырдан шығу 29:22 және Леуіліктер 3:9) кездеседі, онда құрбандық шалу рәсімі сипатталған, ол қойдың майлы құйрығын (Алья, ивритше: אַלְיָה) қамтиды. Месопотамия жазбалары майлы құйрықты қойлар (уду гуккал) туралы көптеген мәліметтер береді; олар ең жоғары сапалы жүн өндірген және көптеп өсірілген. Лагаш қаласы шамамен б.з.д. 2000 жылы 66 000-нан астам мұндай қойларға ие болған.
Two general varieties of fat tails exist, the broad fat tails and the long fat tails. The long tailed varieties have the smallest geographical distribution, being found mostly in Arabia (a variety called the Nejd, black with a white head, named for the Nejd region, and raised also in Iraq, Central Asia, and Syria) and in the Caucasus (the Colchian, for the Colchis territory, and the Circassian). The majority of fat tailed sheep breeds have broad fat tails, where the fat is accumulated in baggy deposits in the hind parts of a sheep on both sides of its tail and on the first 3–5 vertebrae of the tail. Earlier historians including Herodotus report that their tails sometimes were so long that shepherds built miniature carts for them, and that tails sometimes grew so large that it dragged on the ground and hindered copulation. Fat tailed sheep are well adapted to life in arid landscapes, the fat providing a food reserve for "combatting harsh desert conditions". and Ur (2400 BC) on stone vessels and mosaics. In Sumer, fat tailed sheep were kept in temples, for wool. Another early reference is found in the Bible (Exodus 29:22 and Leviticus 3:9), where a sacrificial offering is described which includes the tail fat (called Alya, Hebrew: אַלְיָה) of sheep. Mesopotamian records provide a wealth of information about fat tailed sheep (udu gukkal); they produced the highest quality wool and were kept in large numbers. The city state of Lagash, around 2000 BCE, had over 66,000 such sheep.
Ауғанстан
1915 жылы Бомбей қаласындағы американдық консул Генри Бейкер жариялаған есебінде Ауғанстан үшін құйрықты қойдың маңызы зор екені көрсетілген. Оның сөзіне қарағанда, осы малдың жүні елдің ең маңызды экспорттық тауарының бірі болған; 1912-1913 жылдары ел (Баллучистан арқылы) 1,5 миллион доллардан астам жүн экспорттаған. Көп жағдайда құйрықты қойлардың жұпдасуы арқылы үнді қойларымен будандастырылып, жоғары сапалы жүн өндірілген. Бұған қоса, май май немесе қымыз жасау үшін пайдаланылғандықтан, ауғандықтар Үндістанға экспорттауға арналған қымыздың қосымша мөлшерін өндіре алған. Бейкердің мәліметінше, осы малдың еті ауған халқының басты ет көзі болған.
A report published in 1915 by Henry D. Baker, American consul in Bombay, indicates how important the fat tailed sheep was for Afghanistan. The animal's wool, he says, was one of the country's most important export products; in 1912 1913 the country exported (through Balochistan) for over $1.5 million in wool. Frequently fat tailed sheep were interbred with Indian sheep to produce high quality wool. In addition, because the fat was used in the way of butter or ghee, Afghans were able to produce a surplus of ghee for export to India. The animal's meat was the Afghan population's main meat source, according to Baker.
Өзбекстан
Өзбек тағамдары майға бай, ал құйрық майы, қурдиук немесе думба (көбінесе қарақұл тұқымынан) – осы майдың маңызды көзі, ол "гастрономиялық құштарлықтың жартылай қасиетті нысаны" ретінде құрметтеледі және лахман мен палов сияқты түрлі ұлттық тағамдарда қолданылады. Тағам зерттеушісі Рассел Занка посткеңес кезеңінде думбаның сиретіп бара жатқанын атап көрсетеді. Кеңес үкіметі тұсында Өзбекстан мақтаның ірі өндірушісіне айналды, нәтижесінде мақта тұқымы майы тамақ дайындауда басты май болып басымдық алды. Дегенмен, думба өзбек халқының санасында және фольклорында маңызды рөлді сақтап тұр.
Uzbek cuisine is high in fat, and tail fat, called qurdiuq or dumba (often from the Karakul breed), is an important supplier of that fat, which is "revere[d] as a semi sacred object of gastronomical desire", and used in a variety of national dishes, such as laghman and palov. Food scholar Russell Zanca notes that dumba has become scarce in the post Soviet era. Under Soviet rule Uzbekistan became a huge grower of cotton, and consequently cottonseed oil took over as the major fat used in cooking; still, dumba continues to play an important role in the Uzbek imagination and folklore.