Кіріспе

Guizi – шетелдіктерді білдіретін қытай тіліндегі қарапайым сөз, оның тарихында жат жұртты жек көрушілік мағыналары бар.

Тарих

XVI ғасырда еуропалық теңізшілердің келуінен бастап, шетелдіктер Қытайда "қырқыс пен құрып-қанауға бейімделген өркениетсіз тайпалар" ретінде қабылданатын. Қытайдың оңтүстік бөлігінде "гвэйло" (鬼佬) термині қолданылды; бұл термин бүгінде де Кантон тілінде сөйлейтін Қытай аймақтарында кең таралған. Солтүстік бөліктерде "батыс жындысы" (西洋鬼子) термині пайдаланылды. "Эр гвизи" (c=二鬼子) – Екінші Қытай-жапон соғысы мен Тынық мұхиты соғысы кезінде жапондықтардың оккупациясына және соғыс күштеріне көмектескен корей ұлтының әскери қызметшілері мен параполициялық қызметкерлеріне қатысты қолданылды. Кейіннен бұл термин жапондықтармен ынтымақтастық жасағандардың барлығына, соның ішінде ханцзяндар мен тайвандық әскери қызметшілерге де қатысты. Алайда, қазіргі заманда бұл терминдер "ұлттық сатқын" деген мағынаны білдіретін синонимге айналды, яғни қытай ұлттық мүдделеріне зиян келтіре отырып, шетелдік мүдделерді қолдайтын немесе насияттайтын қытай азаматтары мен шетелде тұратын қытайларға қатысты қолданылады. "Ян гвизи" (c=洋鬼子) немесе "шиянгизи" – батыстықтарды атау үшін қолданылады. "Цзя ян гвизи" (c=假洋鬼子) – батыс құндылықтарын қабылдап, өз этникалық ерекшеліктері мен мәдени мұрасына немқұрайлы қарап, оны кемсітетін "сатушы" қытайларға қатысты қолданылады. Бұл термин бастапқыда 19 ғасырдың соңында батыстықтар сияқты киініп, сөйлейтін компрадорлар мен шетелде білім алған ғалымдарды сипаттау үшін қолданылған, бірақ қазір "ұлттық сатқындық" синонимі ретінде қолданылады. Ағылшын тіліндегі ұқсас сөз – "Uncle Chan" ("Чан аға"), ол "Uncle Tom" ("Том аға") сөзінен туындаған және шетелдіктерге жақындығымен ерекшеленетін гонконгтықтарды сипаттау үшін қолданылады, сондай-ақ, материктік немесе шетелде тұратын қытайлардың арасында өзіне деген жеккөрушілік сезімімен, Гонконгтың тәуелсіздігін қолдауымен және батыстықтардың құрметін алу үшін синофобияны қолдауымен сипатталатын кез келген батыстықтанған қытайға қатысты қолданылады.