Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пшемысль шайқасы – 1918 жылдың 2-12 қарашасы аралығында поляк-украин соғысы барысында, бұрынғы Аустрия-Венгрияның Галициясындағы Пшемысль қаласын және Сан өзеніндегі жергілікті өткелдерді бақылау үшін украин және поляк жасақтары мен қарулы күштері арасындағы күрес.
The Battle of Przemyśl a struggle for the control over the city of Przemyśl in former Austro Hungarian Galicia and local river crossings on the San river, between Ukrainian and Polish militias and regular troops, from 2 to 12 November 1918, during the Polish Ukrainian War.
Өмірбаян
1918 жылы Пшемысль қаласы Австрияның Галиция және Лодомерия Корольдігінің құрамына кірді және Краков пен Львовтан (Львов, Лемберг) кейін үшінші ірі қала болды. Бұл сонымен қатар Карпаттың солтүстігіндегі ең үлкен австро-венгерлік бекініс (және 1914-1915 жылдардағы Бірінші дүниежүзілік соғыстағы әйгілі қоршаудың орны) болды, сондай-ақ Сан өзеніндегі маңызды жол және теміржол өткелдерін қамтиды, Краков пен Львовты (Львовты) байланыстырады. Галицияда көптеген ұлт өкілдері тұрды, бірақ поляктар басымдық құрды, одан кейін едәуір еврей халқы бар украиндықтар келді. Галиция шығыс және батыс бөліктерге бөлінді, Пшемысль және оған қарасты округ Шығыс Галицияға жатты. Батыс бөлігінде поляктар көпшілік болса, шығыс бөлігі этникалық тұрғыдан көбінесе аралас болды. Украиналықтар ауылдық жерлерде басымдық құрды, ал этникалық поляктар қалаларда көпшілік құрады (бірақ шығыс бөлігінде көптеген поляк ауылдары болды, әсіресе Пшемысль, Львов және Тернополь маңындағы ауылдарда поляктар көпшілік болды), онда сонымен қатар үлкен еврей халқы да тұрды. 20 ғасырдың басында Батыс Галиция халқының 88,7% поляктар, 7,6% еврейлер, 3,2% украиндар, 0,3% немістер және 0,2% басқа ұлт өкілдері құрады. Шығыс Галиция бойынша халық санының мәліметтері бойынша украиндықтар 60,5%, поляктар 27,0%, еврейлер 11,7%, немістер 0,3% және басқалар 0,5% болды. 1910 жылғы австро-венгерлік халық санауына сәйкес, Пшемысльде 54 692 тұрақты тұрғын болды, олардың 47% рим-католиктері, 30% еврейлер және 22% грек-католиктері еді. Пшемысль тұрғындарының 87% поляк тілінде сөйледі. Габсбург империясының соңғы күндерінде поляк және украин халқы бұрынғы Австрия территорияларында өздерінің жеке мемлекеттерін құруға дайындалып жатты. Аралас этникалық құрамы Галицияның көп бөлігінің поляк немесе украин деп бірдей қарастырылуына әкелді, бұл болашақ қақтығыстың басты себебі болды.
In 1918 the city of Przemyśl (Peremyshl) formed a part of the Austrian province Kingdom of Galicia and Lodomeria and was its third biggest city after Kraków and Lviv (Lwów, Lemberg). It was also the biggest Austro Hungarian fortress north of the Carpathians (and the site of a 1914 1915 famous siege in World War I), and contained key road and railway crossings on the San River, linking Kraków and Lwów (Lviv). Many nationalities lived in Galicia, but Poles were dominant, next followed by Ukrainians with a significant Jewish minority. Galicia was divided into eastern and western part, Przemyśl itself and the county belonged to Eastern Galicia. The western part was overwhelmingly Polish while the eastern part was ethnically more mixed. Ukrainians dominated the rural areas, while ethnic Poles were a majority in the cities (although there were also many Polish villages in the eastern part, especially Poles were the majority in the countryside around Przemyśl, Lviv and Ternopil), which also contained a substantial Jewish minority. At the turn of the 20th century Poles constituted 88.7% of the population of Western Galicia, Jews 7.6%, Ukrainians 3.2%, Germans 0.3% and others 0.2%. The population data for Eastern Galicia was Ukrainians 60.5%, Poles 27.0%, Jews 11.7%, Germans 0.3% and others 0.5%. According to the Austro Hungarian census of 1910, Przemyśl had 54,692 permanent inhabitants, of whom 47% were Roman Catholics, 30% Jews and 22% Greek Catholis. 87% of the inhabitants of Przemyśl spoke Polish. In the waning days of the Habsburg Empire, both Polish and Ukrainian populations were preparing to form their own separate states in the former Austrian territories. The mixed ethnic populations resulted in large parts of Galicia being perceived as Polish or Ukrainian simultaneously, which was the main reason for the coming conflict.
Қақтығыстар
Габсбург монархиясының құлауына байланысты, Пшемысль бекінісіндегі сарбаздардың көп бөлігі дезертирлік жасады, ал революциялық қозғалыстарға қатыспағандары өз отандарына қайтуда болды. Бұл, азаматтық биліктің жойылуымен бірге, үкіметтік вакуумға алып келді. Қаланың поляк, еврей және украин аудандары өз халқының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін өздерінің әскери жасақтарын құруға кірісті. 29 қазан күні Польша Регенттік Кеңесінің Галициядағы поляк әскерлеріне басшылық етуге тағайындаған генерал Станислав Пухальский, поляк әскери күштерін және азаматтық басқаруды ұйымдастыру міндетімен қалаға келді. Польша тарапынан болашақ басып алу деп қабылдағандықтан, Журавица маңында орналасқан және Украина Ұлттық Радасын (УНР) қолдаған украин ұлтшылдары басқаратын бұрынғы австро-венгрлік 9-шы жаяу әскер полкінің шамамен 600 сарбазы қалаға кіріп, әскери нысандарды басып алып, украин емес әскери қызметкерлерді ұстады. Бірақ, көп ұзамай украин әскерлерінің көп бөлігі қаладан шығып, үйлеріне қайтты. 1918 жылғы 31 қазан мен 1 қараша аралығында Львовтегі Украина Ұлттық Радасы Галициядағы Украина мемлекеті атынан жарлық жариялады. Сонымен бірге, украин әскерлері Львовты басып алуға тырысты, нәтижесінде 1919 жылға дейін жалғасқан Львовтың поляк халқының көтерілісі болды. Украиналық ұлтшылдар да Пшемысльді басып алуға әрекет жасады, бірақ бұл мақсатқа жеткілікті күштер болмады және олар бұл әрекеттен тез бас тартты. Львовтағы шайқас және Пшемысльді басып алуға жасалған әрекет, украин және поляк тұрғындары арасындағы антагонизмді күшейтті. Польша әскери ұйымының (POW) жауынгерлері теміржол станциясы сияқты қаланың маңызды нысандарын басып ала бастады. 1 қарашаның соңына қарай Пшемысльдің маңызды аймақтарының көп бөлігі поляктардың бақылауына көшті. Одан әрі қақтығыстарды болдырмау үшін екі тарап арасында атысты тоқтату келіссөздері басталды. Польша тарапынан Александр Скарбек пен Зыгмунт Ласоцкий, ал украин тарапынан Владимир Захайкевич өкілдік етті. Келісімге қол жеткізіліп, қаланы басқару үшін екі жақты комиссия құрылды. Комиссияға төрт поляк және төрт украин мүшесі кірді, сондай-ақ Пшемысльдің еврей қауымынан бір өкіл де болды. Қалада тәртіпті сақтау үшін поляк-украин-еврейлік аралас полиция жасағы құрылды. Алайда, бұл шиеленістің өсуін тоқтата алмады, нәтижесінде наразылық акциялары мен екі тараптың да зардап шегуіне әкелген кездейсоқ қақтығыстар болды. 3 қарашаның 4-іне қараған түні, жақын маңдағы Медыка, Нехрибка, Пикулице және Силец ауылдарынан 220 қарулы украин шаруасы Пшемысльге келді. Жергілікті украин жасақтары мен 30 украиндық Січ атқышы тобының қолдауымен олар поляк күштерін қала орталығынан ығыстырып, таңғы сағат 4-ке қарай украиндықтар қаланың шығыс жартысын бақылады. Олар Пухальски мен оның штабын тұтқындап, қамауға алды. Қаланың батыс жағалауы, Засание деп аталатын аймақ, әлі де поляктардың бақылауында болды, оны лейтенант Леон Козубский басқаратын әскерилер мен еріктілердің аралас тобы қорғады. Кейіннен олар "Пшемысль бүркіттері" (Orlęta Przemyskie) деп аталды, бұл атақты Львов бүркіттерінің құрметіне берілді. 4 қарашада атысты тоқтату туралы келісімге қол қойылды, онда украиндықтар тұтқындалған поляк офицерлерін, соның ішінде генерал Пухальскиді босатуға және бекіністің қоймаларынан азық-түлік бөлігін поляк жағына беруге келісті. Сан өзені уақытша демаркациялық сызық болып табылатын. Алайда, келісім ұзаққа созылмады, екі тарап арасындағы қақтығыстар жалғасты, соның ішінде 6 қарашада украиндықтар өзеннен өтуге тырысты. 10 қарашада Краковтан (Сан тобы деп аталатын) шамамен 400 поляк күштері, төрт артиллериялық құралмен, Юлиан Стахиевичтің басшылығымен пойызбен келді. Қарулы пойыз да әскерге ілесіп келді. 11 қарашада поляк басшылығы украиндық күштерді Пшемысьльден шығаруды талап ететін ультиматум берді, тиімді түрде қаланың бақылауын поляктарға беруді талап етті. Ультиматум қабылданбады, ал 11 қарашаның түскі уақытында поляк күштері украиндықтар бақылап отырған Сан өзенінің оң жағалауына артиллериялық шабуыл жасады. Одан кейін поляк күштері өзендегі көпірлерді пайдаланып (украиндарды жарып тастауға үлкермеген), қалаға шабуыл жасады. Сол күні кешке поляктар негізгі теміржол станциясын, базар алаңын және қаланың көп бөлігін басып алды. 12 қарашаға дейін барлық украиндық күштер қаладан шығарылды немесе ығыстырылды. Пшемысльді сәтті басып алу поляктарға қоршауға алынған Львовқа күштер жіберуге мүмкіндік берді, бұл қала орталық Польшадан толығымен үзіліп қалған еді, Пшемысль-Львов теміржол желісі арқылы, соңында қаланы азат етуге мүмкіндік берді.
Due to the collapse of the Habsburg monarchy, the soldiers garrisoning Przemyśl's fortress deserted in droves, and those not taking part in revolutionary activities were in the process of returning to their homelands. This, along with the disintegration of civil authority, created a vacuum in government. Polish, Jewish and Ukrainian areas of the city began to form their own militias, to protect their respective populations. On the night of October 29 Gen. Stanislaw Puchalski, recently appointed by the Polish Regency Council to command Polish forces in Galicia, arrived in the city with the task of organizing Polish military forces and a civil administration. In response to what they perceived as a coming Polish takeover, approximately 600 mostly Ukrainian soldiers from the former Austro Hungarian 9th Infantry Regiment, stationed in nearby Żurawica and led by Ukrainian nationalists supporting the Ukrainian National Rada (UNR) movement, marched into the city, seizing military strongpoints and interning non Ukrainian military personnel. Soon afterward, however, most of the Ukrainian troops left the city and headed home. On the night of October 31/November 1, 1918, the Ukrainian National Rada in Lviv issued a proclamation in the name of the Ukrainian state in Galicia. Immediately afterward Ukrainian forces attempted to seize Lviv, resulting in the uprising of Lviv's Polish majority, which continued into 1919. Ukrainian nationalists also attempted a takeover of Przemyśl, but they lacked sufficient troops to accomplish that goal and soon halted the action. The ongoing battle in Lviv and the attempt to seize Przemyśl further contributed to the antagonisms between Ukrainian and Polish residents in the city. Polish fighters from Polish Military Organisation (POW) began to seize the city's key points, such as the railroad station. By the end of November 1 most of Przemyśl's crucial areas were in Polish hands. To forestall further clashes, cease fire talks were started between the two sides. The Poles were represented by Aleksander Skarbek and Zygmunt Lasocki, while the Ukrainians were represented by Volodymyr Zahaikevych. An agreement was soon reached, and a bilateral commission was created to govern the city. The commission was composed of four Polish and four Ukrainian members and also included one representative of Przemyśl's Jewish community. A mixed Polish Ukrainian Jewish police force was formed to maintain order within the city. However, this did not stop the growing tensions, which eventually resulted in demonstrations and sporadic clashes that resulted in injuries and deaths on both sides. On the night of November 3/4, 220 armed Ukrainian farmers from the nearby villages of Medyka, Nehrybka, Pikulice and Sielec arrived in Przemyśl. Supported by the local Ukrainian militia and a group of 30 Ukrainian Sich Riflemen, they drove Polish forces out of the city center, and by 4:00 a. m. the Ukrainians controlled the eastern half of the city. They captured Puchalski and his staff and placed them in custody. The city's west bank known as the Zasanie, was still in Polish hands, defended by POW soldiers led by Lt. Leon Kozubski, together with a mixed force of volunteers—mostly scouts—students and youngsters. They were later dubbed the "Przemyśl Eaglets" (Orlęta Przemyskie), in honor of the more famous Lwów Eaglets. On November 4 a cease fire was signed in which the Ukrainians agreed to release detained Polish officers, including Gen. Puchalski, and turn over a portion of food rations from the fortress' stores to the Polish side. The San River was to form a provisional demarcation line. The armistice was not kept very long, however, and clashes between both sides continued, including a Ukrainian attempt to cross the river on November 6. On November 10 approximately 400 Polish reinforcements from Kraków (the so called "San Group") with four artillery pieces arrived by train, commanded by Julian Stachiewicz. The armored train Śmiały also accompanied the troops. On November 11 an ultimatum was issued by the Polish leadership in which they demanded that the Ukrainian forces withdraw from Przemyśl, effectively ceding control of the city to the Poles. The ultimatum was rejected, and at noon on November 11 Polish forces unleashed an artillery barrage on the Ukrainian controlled right bank of the San. This was followed by Polish forces using the bridges across the river—which the Ukrainians had failed to blow up—to assault the city. By that evening the Poles had taken over the main railway station, the market square and most of the town itself. By November 12 all Ukrainian forces had either withdrawn from or had been driven out of the city. The successful takeover of Przemyśl enabled the Poles to send reinforcements to the besieged Lviv—which up to that time was virtually cut off from central Poland—via the Przemyśl Lviv railway line, enabling them to eventually free the city.