Кіріспе

Дене шынықтыру түрі

Қиялдық орындық немесе қабырғаға отыру – бұл жаттығу немесе жазалау тәсілі, онда адам қабырғаға сүйеніп, отырғандай болады. Қабырғаға отыру дегеніміз, тізе бұлшықтарын (төртбұрыш бұлшықтарын) нығайтуға арналған жаттығу. Бұл жаттығуда дене екі тік бұрыш құрайды – бірі жамбаста, екіншісі тізеде. Қабырғаға отыру үшін адам арқасын қабырғаға тіреп, аяқтарын иық енінен сәл кеңірек жайып, қабырғадан біршама қашықта тұрады. Содан кейін арқасын қабырғаға тіреп, жамбасын тізелері тік бұрыш жасағанша төмен түсіреді. Бұл тізе бұлшықтарына (төртбұрыш бұлшықтарына) өте қарқынды жаттығу, ал осы күйде ұзақ тұру қиынға соғуы мүмкін. Қабырғаға отыру, мықты тізе бұлшықтарын (төртбұрыш бұлшықтарын) қажет ететін көптеген спорт түрлерінде – мысалы, фехтовани, мұз хокейы, желкендесу (әсіресе шағын қайықтардағы жарыстар), шаңғы және жеңіл атлетикада – негізгі күш беру жаттығуы ретінде қолданылады.

Әдіс

Қатысушы иық еніне тең аралықта аяқтарымен жерге тіреліп, қабырғаға сүйенуі керек. Аяқтары қабырғадан шамамен екі фут қашықтықта болуы тиіс (бірақ оңтайлы арақашықтық қатысушының бойына байланысты өзгеруі мүмкін). Осы күйге келген соң, қатысушы арқасын қабырғаға басып, аяқтары тік бұрыш жасағанша баяу сыға бастауы керек. Бұл бұрыш өте маңызды, себебі егер жамбастар жерге параллель болмаса, төртбас бұлшық еттеріне тиісті жүктеме түспейді және жаттығудың тиімділігі азаяды. Қатысушының тізелері білезіктерінің тікелей үстінде болуы керек, ал арқасы әрқашан қабырғаға тиіп тұруы қажет. Қатысушының күшіне қарай, олар осы күйде 20 секундтан бір минутқа дейін (ал тәжірибелі спортшылар үшін одан да ұзақ) тұруы керек. Егер жаттығуды бірнеше рет қайталаса (әдетте үш рет ұсынылады), бұлшық еттерінің қалпына келуі үшін жарты минут демалу керек. Қатысушы күші арта түскен сайын, ұстап тұру уақытын 10 секундтай ұлғайтуға болады. Төртбас бұлшық еттерінде күйдіру сезімі қалыпты жағдай, бірақ егер тізеде немесе тізеқапта кез келген ауырсыну сезілсе, дереу жаттығуды тоқтатуға кеңес берілуі керек. Жаттығудың қарқындылығын арттыру үшін қатысушы медициналық доп немесе гантель ұстай алады.

Артықшылықтары

Қабырғаға отыру негізінен көксік, тізе бунасы, төртбас бұлшық еттер, жамбас бұлшық еттері және ішкі жамбас бұлшықтарында изометриялық күш пен төзімділікті дамытады. Британдық спорт медицинасы журналында жүргізілген 270 зерттеудің нәтижесінде, бұлшық қозғалыссыз жұмыс істейтін изометриялық жаттығулар, мысалы, қабырғаға отыру және планка, қан қысымын төмендету үшін басқа жаттығу түрлерінен тиімдірек екені анықталды. Қан қысымын төмендету үшін аптасына үш рет екі минуттан қабырғаға отыруды төрт рет қайталап, әрбір қайталаудан кейін екі минут демалу ұсынылады. Кейде бұл жазалау құралы ретінде де қолданылады.