Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пәкістанда сикх дінінің рөлі мен әсеріне шолу
Overview of the role and impact of Sikhism in Pakistan
Пәкістанда сикхтер дінінің бай мұрасы мен тарихы бар, бірақ бүгінде Пәкістанда сикхтер шағын қауымды құрайды. Көптеген сикхтер Пунджаб провинциясында тұрады, бұл діннің орта ғасырларда пайда болған үлкен Пунджаб аймағының бір бөлігі, ал кейбіреулері Хайбер-Пахтунхва провинциясындағы Пешаварда тұрады. Сикх дінінің негізін қалаушы Гуру Нанак туған жері – Нанкана Сахиб Пәкістанның Пунджаб провинциясында орналасқан. Сонымен қатар, Гуру Нанак қайтыс болған жер, Гурудуара Картарпур Сахиб та осы провинцияда орналасқан. 18 және 19 ғасырларда сикх қауымы Пунджабтағы маңызды саяси күшке айналды, сикх көшбасшысы Махараджа Ранжит Сингх Сикх империясын құрды, оның астанасы бүгінде Пәкістанның екінші ірі қаласы Лахорда болды. 1941 жылғы халық санауына сәйкес, сикх халқы шамамен 1,67 миллион адамды немесе аймақтың жалпы халқының 6,1 пайызын құрады, бұл аймақ ақырында Пәкістанға айналды, әсіресе Батыс Пунджабта, қазіргі Пәкістанның Пунджаб провинциясында, мұнда сикх халқы шамамен 1,52 миллион адамды немесе жалпы халықтың 8,8 пайызын құрады. efn|name=WestPunjab1941|1941 жылғы көрсеткіш Лахор, Сиалкот, Гуджанвала, Шейхупура, Гуджарат, Шахпур, Джелум, Равалпинди, Атток, Мианвали, Монтгомери, Ляллпур, Джханг, Мултан, Музаффаргарх, Дера Гази Хан) аудандарының, бір техсилдің (Шакаргарх – бұрын Гурдаспур ауданының бөлігі), бір князьдік мемлекеттің (Бахавалпур) және Біріккен Үндістандағы Пунджаб провинциясындағы бір аймақтың (Билоч Транс-Фронтиер) халық санауының деректерінен алынған. Бұл аймақ ақырында Редклифф сызығының батыс жағына түсті. 1941 жылғы халық санауының деректерін мына жерден қараңыз:
Sikhism in Pakistan has an extensive heritage and history, although Sikhs form a small community in Pakistan today. Most Sikhs live in the province of Punjab, a part of the larger Punjab region where the religion originated in the Middle Ages, with some also residing in Peshawar in the Khyber Pakhtunkhwa province. Nankana Sahib, the birthplace of Guru Nanak, the founder of Sikhism, is located in Pakistan's Punjab province. Moreover, the place where Guru Nanak died, the Gurudwara Kartarpur Sahib is also located in the same province. In the 18th and 19th centuries, the Sikh community became a major political power in Punjab, with Sikh leader Maharaja Ranjit Singh founding the Sikh Empire which had its capital in Lahore, the second largest city in Pakistan today. According to the 1941 census, the Sikh population comprised roughly 1.67 million persons or 6.1 percent of the total population in the region that would ultimately become Pakistan, notably concentrated in West Punjab, within the contemporary province of Punjab, Pakistan, where the Sikh population stood at roughly 1.52 million persons or 8.8 percent of the total population. efn|name=WestPunjab1941|1941 figure taken from census data by combining the total population of all districts (Lahore, Sialkot, Gujranwala, Sheikhupura, Gujrat, Shahpur, Jhelum, Rawalpindi, Attock, Mianwali, Montgomery, Lyallpur, Jhang, Multan, Muzaffargargh, Dera Ghazi Khan), one tehsil (Shakargarh – then part of Gurdaspur District), one princely state (Bahawalpur), and one tract (Biloch Trans–Frontier) in Punjab Province, British India that ultimately fell on the western side of the Radcliffe Line. See 1941 census data here:
Пәкістан 1947 жылы құрылғаннан кейінгі онжылдықтарда қалған сикх қауымы қайта ұйымдастырыла бастады, Пәкістан сикх гурдвара прабандхак комитеті (PSGPC) қауымды өкілдік ету және Пәкістанда сикх дінінің қасиетті орындарын және мұрасын қорғау үшін құрылды. Оған Сатвант Сингх жетекшілік етеді. Пәкістан үкіметі Үндістанның сикхтеріне Пәкістандағы сикх ғибадат орындарына қажылық жасауға және Пәкістанның сикхтеріне Үндістанға саяхаттауға рұқсат бере бастады.
In the decades following Pakistan's formation in 1947, the remaining Sikh community began to re organize, forming the Pakistan Sikh Gurdwara Prabandhak Committee (PSGPC) to represent the community and protect the holy sites and heritage of the Sikh religion in Pakistan. It is headed by Satwant Singh. The Pakistani government has begun to allow Sikhs from India to make pilgrimages to Sikh places of worship in Pakistan and for Pakistani Sikhs to travel to India.
Колониялық дәуір
1947 жылы тәуелсіздік алғанға дейін қазіргі Пәкістанда 2 миллион сикх тұрды және Солтүстік Пәкістанның барлық аймақтарына, әсіресе Пәкістанның Пәнджаб облысына таралып, шаруалар, кәсіпкерлер және саудагерлер ретінде оның экономикасында маңызды рөл атқарды. Пәнджабтың ең ірі қалаларында, мысалы Лахор, Равалпинди және Ляльпурда сикхтердің көптеген өкілдері тұрды. Пәнджабтың астанасы Лахорда қазір де, сол кезде де көптеген маңызды сикх діни және тарихи орындары орналасқан, соның ішінде «Пәнджабтың батыры» деп аталатын Махараджа Ранжит Сингхтің Самадхиі бар. Жақын орналасқан Нанкана Сахиб қаласында тоғыз гурудвара бар, және ол сикх дінінің негізін қалаушы Гуру Нанак Сахибтің туған жері. Нанкана Сахибтың әр гурудварасы Гуру Нанак Девтің өміріндегі әртүрлі оқиғалармен байланысты. Қала бүкіл әлемдегі сикхтер үшін маңызды қасиетті саяхат орны болып табылады. Бас Халса Деван және Мастер Тара Сингх басқаратын Широмани Акали Дал сияқты сикх ұйымдары Лахор қаулысын және Пәкістан құру қозғалысын айыптап, оны мүмкін болатын қуғын-сүргінді қабылдау деп қарады; сондықтан сикхтер Үндістанның бөлінуіне көбінесе қарсы болды.
Prior to independence in 1947, 2 million Sikhs resided in the present day Pakistan and were spread all across Northern Pakistan, specifically the Punjab region and played an important role in its economy as farmers, businessmen, and traders. Significant populations of Sikhs inhabited the largest cities in the Punjab such as Lahore, Rawalpindi and Lyallpur. Lahore, the capital of Punjab, was then and still is today the location of many important Sikh religious and historical sites, including the Samadhi of Maharaja Ranjit Singh, who is referred to as Sher e Punjab The nearby town of Nankana Sahib has nine Gurudwaras, and is the birthplace of Sikhism's founder, Guru Nanak Sahib. Each of Nankana Sahib's gurdwaras are associated with different events in Guru Nanak Dev's life. The town remains an important site of pilgrimage for Sikhs worldwide. Sikh organizations, including the Chief Khalsa Dewan and Shiromani Akali Dal led by Master Tara Singh, condemned the Lahore Resolution and the movement to create Pakistan, viewing it as welcoming possible persecution; the Sikhs largely thus strongly opposed the partition of India.
Үндістанның бөлінуі (1947)
1947 жылы Пәкістан тәуелсіздік алғаннан кейін Пәкістанның Батыс Пенджаб және Синд провинцияларындағы көптеген сикхтер мен индустар Үндістанға көшіп кетті, нәтижесінде бұрынғы сикх қауымдастықтарының аз бөлігі ғана қалды. Осы сикх және индус босқындар қауымдастықтары Үндістан астанасы Делидің мәдениеті мен экономикасына зор әсер етті. Бүгінде Үндістанның Шығыс Пенджаб және Харьяна штаттарындағы және Делидегі адамдардың бір бөлігі өз тегін қазір Пәкістан аумағындағы қалалар мен ауылдарға, соның ішінде бұрынғы Үндістан премьер-министрі Манмохан Сингхке дейін жегізе алады.
The majority of the Sikhs and Hindus of West Punjab and Sindh provinces of Pakistan migrated to India after the independence of Pakistan in 1947, resulting in a fraction of the Sikh communities that formerly existed previously. These Sikh and Hindu refugee communities have had a major influence in the culture and economics of the Indian capital city of Delhi. Today, segments of the populations of East Punjab and Haryana states and Delhi in India can trace their ancestry back to towns and villages now in Pakistan, including former Indian Prime Minister Manmohan Singh.
Қазіргі заман
Сикхтар Пәкістанның біртұтас мұсылман халқының арасында көбінесе жайлы күйде болды. Пакистан ислам мемлекеті атағын сақтап тұрғанымен, оның конституциясының екінші тарауындағы жиырма, жиырма бір және жиырма екі баптары мұсылман емес тұрғындарына діни бостандықты кепілдейді. 1947 жылы тәуелсіздік алғаннан бері Пәкістанның азшылықтары мен мұсылман көпшілігі арасындағы қарым-қатынас салыстырмалы түрде тұрақты саяси жағдайда қалып отыр. 1984 жылдан 2002 жылға дейін Пәкістанның барлық ұлттық заң шығару жиналыстары үшін жеке сайлау жүйесі сақталды, парламенттік орындардың тек аз ғана бөлігі азшылық өкілдеріне бөлінді. Заң бойынша, азшылықтар жалпы сайлауларда белгіленген азшылық кандидаттарына ғана дауыс беруге құқылы болды. Бұрынғы президент, генерал Первез Мушаррафтың үкіметі азшылықтарға теңдік, олардың құқықтарын қорғау және ілгерілету жоспарларын жариялағанмен, түзету шараларын іске асыру өте баяу болды. Сикхтардың көп бөлігі Карачи қаласының Ранчор желісіндегі Нараянпура ауданында шоғырланған. Сикхтардың тарихи және қасиетті орындарын Пакистанның мемлекеттік органы – Пәкістан Сикх Гурдвара Прабандхак Комитеті күтіп ұстайды және олардың сақталуына жауапты.
Sikhs have mainly kept a low profile within the monolithic Muslim population of Pakistan. Though, Pakistan maintains the title of Islamic state, the articles twenty, twenty one and twenty two in chapter two of its constitution guarantees religious freedom to the non Muslim residents. Since independence in 1947, relations between Pakistan's minorities and the Muslim majority have remained fairly and politically stable. From 1984 to 2002, Pakistan held a system of separate electorates for all its national legislative assemblies, with only a handful of parliamentary seats reserved for minority members. Minorities were legally only permitted to vote for designated minority candidates in general elections. The regime of former President General Pervez Musharraf had professed an agenda of equality for minorities and promotion and protection of minority rights, however, the implementation of corrective measures has been slow. Considerable amount of Sikhs are found in neighbourhood called Narayanpura of Karachi's Ranchore Lines. The historical and holy sites of Sikhs are maintained by a Pakistani governmental body, the Pakistan Sikh Gurdwara Prabandhak Committee, which is responsible for their upkeep and preservation.
Пәкістанның сикхтар қауымының пайда болуы
Пәкістан тәуелсіздік алғаннан кейін және шамамен барлық сикхтер Үндістанға көшіп кеткеннен кейін, сикх қауымының құқықтары олардың саны азайғандықтан едәуір шектелді. Бүгінде Пәкістандағы ең ірі сикх халқы Пешаварда, Хайбер-Пахтунхва провинциясында орналасқан. Бұл аймақта паштундардың «нанавати» (қорғау) дәстүрі зорлық-зомбылықтың Пәнджабтағы Инд өзенінің арғы бетіндегідей ауқымды болуына жол бермеді. Оңтүстік Азияда сикхтер мен мұсылмандар арасындағы ұзақ жылдарға созылған шиеленіске қарамастан, паштундар сикхтердің діни азшылығына көзқарас білдірді. Лахорда және Пәнджабтағы Нанкана Сахибте сикхтердің шағын топтары бар. Ауғанстаннан Пәкістанға, соғыс пен қақтығыстардан зардап шеккен Ауғанстандағы тұрақсыз жағдайға байланысты, сикх босқындарының көптеп келуі байқалды, олардың көпшілігі Пешаварда қоныстанды. Ауғанстанда, Пәкістан сияқты, сикхтер мен индустардың саны аз болды. Соңғы 30 жылда, Талибан билігіне дейін және 2001 жылдың соңында АҚШ-тың Ауғанстанға басып кіруіне дейін Ауғанстаннан Пәкістанға босқындардың көптеп келуі болды. Пәкістанның Ауғанстанмен шекарасының ашық болуына байланысты, Кабул, Қандаһар және Жалалабад қалаларының маңында шоғырланған Ауғанстанның азшылық қауымдастықтарының көпшілігі қашып кетті, ал кейбір сикхтер Пешавар мен Лахордағы туыстарына қосылды. Пәкістан Конституциясында сикхизм – монотеистік дін деп көрсетілген. Соңғы кезде Пәкістандағы сикх қауымы елде алға жылжу үшін бар күшін салуда. Мысалы, Герчарн Сингх Пәкістан армиясына қосылған алғашқы сикх болды. Пәкістан армиясының 58 жылдық тарихында алғаш рет сикх әскери қызметке қабылданды. Герчарн Сингхтің Пәкістан армиясына қабылдануына дейін индустар мен сикхтер қауымының өкілдері ешқашан армияға қабылданған емес; алайда, Пәкістан христиандары Пәкістан Қарулы Күштерінде белсенді қызмет етіп, кейбіреулері армияда генерал-майор, Пәкістан Әуе Күштерінде әуе вице-маршалы және Пәкістан Әскери-теңіз күштерінде ретер-адмирал шеніне жетті. Олар батылдықтары үшін түрлі марапаттар алды. Сонымен қатар, шағын парси қауымының өкілдері де Қарулы Күштерде белгілі бір деңгейде өкілдік етеді. Басқа да белгілі сикхтерге Пәкістан рейнджерлерінің инспекторы Амаржит Сингх және Пәкістан жағалау күзетінің Ланс-наик Бехрам Сингх жатады. 2007 жылы Пәкістан үкіметі Пәкістандағы сикхтердің некелерін тіркеуге мүмкіндік беретін сикх некелері туралы заң жобасын ұсынды, бірақ ол қабылданбады. 2017 жылы Пәнджаб заң шығарушы жиналысы «Ананд Карадж» заңын қабылдады, осылайша Пәнджаб провинциясындағы сикхтердің некелерін тіркеуге рұқсат берілді. Синд провинциясында сикхтердің некелері 2016 жылғы Синд индустар некелері туралы заңға сәйкес тіркеледі.
After the independence of Pakistan and the migration of nearly all Sikhs to India the Sikh community's rights were significantly diminished as their population decreased. Today, the largest urban Sikh population in Pakistan is found in Peshawar, in the Khyber Pakhtunkhwa, where the Pashtun law of "nanawati" (protection) spared the scale of violence which had raged across the Indus River in Punjab. Despite the longstanding tensions between the Sikh and Muslim communities in South Asia, the Pashtuns were tolerant towards the religious minority of Sikhs. There are small pockets of Sikhs in Lahore and Nankana Sahib in Punjab. There has been an influx of Sikhs refugees from Afghanistan to Pakistan due to the turbulent civil war and conflicts that have ravaged neighboring Afghanistan, and many of these Sikhs have settled in Peshawar. Afghanistan, like Pakistan, has had small Sikh and Hindu populations. There has been a massive exodus of refugees from Afghanistan into Pakistan during the past 30 years of turmoil up to the reign of the Taliban and the subsequent US invasion of Afghanistan in late 2001. Due to Pakistan's porous borders with Afghanistan, large numbers of Afghanistan's minority communities, based mainly around the cities of Kabul, Kandahar, and Jalalabad have fled, and some Sikhs have joined their kinsmen in Peshawar and Lahore. The Pakistani Constitution states that Sikhism is a monotheistic religion. Recently the Sikh community within Pakistan has been making every effort possible to progress in Pakistan. For example, Hercharn Singh became the first Sikh to join the Pakistan Army. For the first time in the 58 year history of Pakistan there has a Sikh been selected into Pakistan's army. Prior to Harcharan Singh's selection in the Pakistani army no individual person who was a member of the Hindu or the Sikh community were ever enrolled in the army, however; the Pakistani Christian community has prominently served in the Pakistan Armed Forces and some had even reached the ranks of Major Generals in the army, Air Vice Marshals in the Pakistan Air Force and rear Admiral in the Pakistan Navy. It has received various awards for gallantry and valor. Moreover, members of the tiny Parsi community have some representation in the Armed Forces. Other prominent Sikhs are Inspector Amarjeet Singh of Pakistan Rangers and Lance naik Behram Singh of Pakistan Coast Guard. In 2007, the Pakistan Government proposed the Sikh marriage act that allows Sikh marriages in Pakistan be registered. But it was not passed. In 2017, the Punjab legislative assembly passed the Anand Karaj act thereby allowing the Sikh marriage in Punjab province be registered. In the Sindh province, the Sikh marriages are registered under the Sindh Hindu Marriage Act of 2016.
Пәкістандық сикх диаспорасы
Көптеген пакистандық сикхтер Ұлыбритания, Канада және Таиланд сияқты елдерге эмиграция жасады. Ұлыбританияның 2001 жылғы халық санауы бойынша, Ұлыбританияда 346 пакистандық сикх тұрады. Біріккен Араб Эмираттарында да пакистандық сикхтердің саны артып келеді.
Many Pakistani Sikhs have emigrated to countries like the United Kingdom (UK), Canada and Thailand. According to the UK's 2001 census, there were 346 Pakistani Sikhs in the UK. There is also a growing Pakistani Sikh expatriate community in the United Arab Emirates.
Сикх қауымына шабуыл
2009 жылы Пәкістан Талибандары аймақтағы сикхтерден джизья (мұсылмандар мұсылман емес азшылықтардан жиналатын жеке салық) төлеуді талап етті. 2010 жылы Талибандар сикхтерді қоса, көптеген азшылықтарға шабуыл жасады, нәтижесінде екі адамның басы кесілді.
In 2009, the Taliban in Pakistan demanded that Sikhs in the region pay them the jizya (poll tax levied by Muslims on non Muslim minorities). In 2010, the Taliban attacked many minorities including Sikhs resulting in two beheadings.