Кіріспе

1982 жылы түсірілген Делберт Маннның "Түнгі өткел" фильмі – Джон Херт, Джейн Александр және Бо Бриджес бас рөлдерде ойнаған 1982 жылғы триллерлік драма. Фильм 1979 жылдың 16 қыркүйегінде Стрельзик және Ветцель отбасыларының Шығыс Германиядан Батыс Германияға қолдан жасалған әуе шарымен қашуға тырысқан нағыз оқиғаға негізделген. Бұл, Шығыс Германия үкіметі Батыс Германияға көшуге қатаң тыйым салған Ішкі Германия шекарасы кезеңінде болған оқиға. Бұл Делберт Маннның режиссерлік еткен соңғы толық метражды фильмі және Кей Уолш зейнеткерлікке шығар алдындағы соңғы жұмысы болды.

Сюжет

Шығыс Германия мен шекара аймағындағы жағдайдың қысқаша сипаттамасында, Берлин қабырғасы салынып жатқанда Конрад Шуманның тікенді сымнан секіруі сияқты деректер көрсетіледі. 1978 жылдың сәуір айында Тюрингияның шағын Пёсснек қаласында, Лукас Келлер деген жасөспірім Шығыс Германиядан ішкі Германия шекаралық аймағы арқылы бульдозермен қашуға тырысады, бірақ автоматты келіп оқ жарып, күзетшілер оны өлгендей қалдырып кетеді. Оның отбасына достары Стрельзиктер мен Ветцельдермен пикникте болғанда хабар беріледі, сосын Келлерлер отбасын полиция алып кетеді. ГДР режимінен шаршаған Питер Стрельзик досы Гюнтер Ветцельге батыл жоспар ұсынады: олар өздері мен отбасыларын (барлығы сегіз адам) Батыс Германияға жеткізу үшін ауа шар жасауға кіріседі. Олар 1255 шаршы метр тафта мата сатып алады, оны кемпинг клубы үшін екенін айтады, ал Гюнтер матаны тігін машинасымен шатырында тігеді, ал Питер айлар бойы ыстық ауа шарына отты жағу құрылғысын ойлап табумен айналысады. Шарды үрлеу кезінде өрт шығу, отқа қуат жетпеу, көршілердің күдікпен қарауы және Гюнтердің әйелі Петраның жоспардың орындалуына сенімсіздігі сияқты қиындықтарға тап болады. Кейін Питер мен Гюнтер Стрельзиктер қашқанда күдік тудырмау үшін бір-бірін көруді тоқтатады. Питер мен үлкен ұлы Франк отты жағу құрылғысын аяқтап, көптеген сынақтан өткеннен кейін шарды үрлеуге қол жеткізеді. 1979 жылдың 3 шілдесінде Стрельзиктер отбасының төрт мүшесі шармен ұшуға тырысады. Олар сәтті көтеріледі, бірақ шекара күзетшісі оларды байқайды. Бірақ бұлт шарды және отты ылғалдандырады, олар шекара аймағына құлайды, ал шар жүздеген метр қашықтықта қалып қояды. Олар керемет түрде аймақтан шығып, көлікке отырып, үйлеріне қайтады. Темірде шекарашылар шарды табады, ал майор Кернер басқаратын Штази шарды жасағандарды анықтау үшін тергеуді бастайды, олардың қайтадан қашуға тырысуын болдырмау үшін. Бастапқыда сәтсіздікке ұшыраған Питерді ұлдары тағы да тырысуға көндіреді, Штази жоспарды жақын арада ашып тастауы мүмкін екенін біледі. Питер Гюнтерді көмектесуге көндіреді, екі отбасы да оларды Шығыс Германиядан шығаратын үлкен шар жасауға кіріседі. Петра да келіседі, өйткені Батыс Берлиндегі анасы қатты ауырып жатыр, ал Шығыс Германия үкіметі оның анасына баруға рұқсат бермейді. Бастапқы ұшыру орны анықталғаннан кейін, Штази Пёсснекке жақындап келеді. Стрельзиктер мен Ветцельдер күдік тудырмау үшін әртүрлі дүкендерден тафта матаны аз-аздан сатып алады, бірақ уақыттары таусылып барады. Питер тафта мата сатып алмақ болады, оны жас пионерлер тобы үшін екенін айтады, бірақ дүкен меңгерушісі құпия түрде Штазиге хабарлайды. Ерлер шарды аяқтайды, бірақ оны сынап көруге уақыт жоқ. 1979 жылдың 15 қыркүйегінде отбасылар жоспарды іске асыруға дайындалады, ал Штази бірінші шардың түскен жерінен Питердің әйелі Дориске тиесілі қан қысымын өлшеуге арналған дәріні табады. Штази дәріханаға хабарласып, дәрінің иесі Дорис екенін анықтайды. Отбасылардың көршісі, Штази қызметкері, олардың күдікті әрекет еткенін хабарлайды. Отбасылар Штази үйлеріне келмес бұрын бірнеше минут бұрын кетеді. Олар шекарада төтенше жағдай жарияланғанда ұшыру орнына жетеді. Шарға ауа құйылып, отты жағу құрылғысы қосылады. Екі отбасы да шардың себетіне кіріп, арқандарды кесіп тастайды. Гюнтер матаға от қояды, бірақ ол тез өшіріледі. Кейін олар шарда тесік бар екенін байқайды және оның ұстап тұратынына үміттенеді. Ұшу кезінде шарды байқайды, ал Кернер тікұшақпен оларды қуалайды. Ақырында шардың пропан қоры таусылып, шар төмен түседі, ал шекара күзетшілері оларды табуға жұмылдырылады. Шар ашық жерге түсіп, сегіз адам да жарақатсыз. Питер мен Гюнтер полиция машинасымен тоқтатылып, қайда екендерін анықтауға тырысады. Питер полициядан олар Батыста екенін сұрайды, ал полиция офицері растайды. Қуаныштан Питер мен Гюнтер сигнал шамын жағады. Отбасылар қуанышпен құшақтасады.

Өндіріс

1979 жылдың қыркүйегінде Штрельзик және Ветцель отбасыларының Шығыс Германиядан ауа шарларымен қашып құтылуынан кейін, Уолт Дисней Продакшнның продюсері Том Литч, Диснейдің өндіріс вице-президенті Рон Миллер мен атқарушы продюсер Ева Редфернге жүгінді. Ол екі отбасымен олар туралы фильм жасау мүмкіндігін талқылау үшін байланысқа түсті. Бір айдан соң Редферн Германияның Гамбург қаласындағы «Атлантик» қонақүйінде Петер Штрельзикпен кездесті. Отбасылар басқа киноөндірушілерден бес ұсыныс алғанмен, Диснейдің шарттарын қабылдады – алты айлық сюжеттік опцияға 5000 доллар және студия жобаны дамытуды жалғастырса, 50 000 доллар. Олар Шығыс Германиядағы үйлерінде заңсыз телесигналдар арқылы Дисней фильмдерін көруді еске алды. Сондай-ақ, фильм өз елдеріндегі адамдарды біліммен қамтамасыз етуге үміттенді. 1979 жылдың қарашасында Штрельзиктер мен Ветцельдер Лос-Анджелеске сапар шегіп, Литч, әріптес продюсер Марк Стирдивант және сценарист Джон МакГриви үшін 20 сағаттық сұхбат жазды. Фильмнің ресми емес жұмыс атауы – «Шар фильмі» болды. Фильмнің түсірілімі 1980 жылдың 1 қыркүйегінде Мюнхенде басталуы тиіс еді, бірақ сегіз апталық Американдық Актерлер Гильдиясының (Screen Actors Guild) ереуілі өндірісті 27 қазанға дейін ықпалдастырды. Өндіріс жазбаларында Германияның Ландсберг, Мюльталь, Хартхаузен және Мюнхен қалалары түсірілім локациялары ретінде тізілген. Эуленшванг қаласында түсіру тобы Шығыс және Батыс Германия арасындағы жарты мильдік шекара бөлігін 300 000 долларға қайта жасай білді. Констанц көліне жақын, Фридрихсхафенде киноөндірушілер 300 қарағай ағашын, 150 куб метр топырақ пен 6000 шаршы метр қара пластик пленканы отырғызып, үлкен көрме залын тоғайға айналдырды. Құрылыс жұмысы екі аптаға созылып, 150 000 долларға бағаланды. Мюнхендегі Bavaria Studios-та қосымша интерьерлік түсірілімдер жүргізілді. Фильм үшін жеті шар жасалды, олардың алтауы Штрельзиктер мен Ветцельдер қолданған шардың нақты көшірмесі болды, ережелерге сәйкес материалдар мен техникалық өзгерістер енгізілді. Қалған шар алдын ала сынақтар мен әуеден түсірілімдер үшін пайдаланылған кішкентай ұшақ болды. Бір шарды жасауға 12 453 шаршы фут материал кеткені хабарланды. Түсірілімнің соңғы аптасында күтпеген қар жаууы кешігуге себеп болды, ал өндіріс 1981 жылдың 18 қаңтарында аяқталды, жоспардан кем дегенде бір апта қалып, фильмнің бюджетінен асып кетті. Фильмнің соңғы құны 10 миллион доллардан асып кеткені бағаланды.

Өндіріс жазбалары

Неміс тіліндегі "Mit dem Wind nach Westen" деген сөз "Батысқа желмен" деп аударылады, бірақ отбасылардың Тюрингиядағы Пёсснектен Бавариядағы Хофқа жақын Найлаға дейінгі нақты қашу жолы оларды географиялық тұрғыдан батысқа емес, дерлік оңтүстікке апарды. Фильмде көрсетілген автомобильдердің нөмірлері Шығыс Германияның дұрыс нөмірлеу жүйесін қолданған, бірақ Батыс Германияның DIN стандартына сәйкес Батыс Германияның бос пластиналарына басылған. Мұндай нөмірлер қысқа мерзімге ғана шығарылды, бірақ Германияның қайта бірігуінен кейін, бұл күтпеген анахронизмге әкелді. Джон Хертке Диснейдің жаңа анимациялық фильмі "Қара қазан" үшін "Мүйізді король" рөліне дауысын беру туралы ұсыныс жасалды. Фильм екі "Жас суретші" сыйлығына ие болды: "Ең жақсы отбасылық фильм" және "Ең жақсы жас актер" (Дуг МакКеон). Юрген Петшуллдың 1980 жылғы "Батысқа желмен" атты деректі кітабы сол жылы фильмнің шығуымен бірге қайта басылды. Фильмнің жұмыс атаулары "Баллондық фильм", "Азаттыққа соңғы қашу" және "Батысқа жел" болды.