Кіріспе

Француз философы, теологы және саяси жазушысы Жан Жандун немесе Джон Жаудун (француз тілінде Жан де Жандун, Йоханнес фон Жандун, Джоаннес Гандавенсис немесе Йоханнес де Жандуно, шамамен 1285–1328 жылдары) француз философы, теологы және саяси жазушысы болған. Жандун аристотелизмді қорғаумен және ерте латын аверроист қозғалысына тигізген әсерімен ең жақсы танымал.

Өмір

Жандун 1280 және 1289 жылдар аралығында Францияның Шампан аймағындағы Реймс қаласында дүниеге келді, бірақ нақты күні белгісіз. Ол, мүмкін, Жандун (қазіргі Сигни-л-Аббае) деген шағын қалада өскен. Жандун 1310 жылы, ал болжам бойынша 1307 жылдан бастап Париждегі өнер факультетінің мүшесі болғандығы мәлім. Парижде профессор болып жұмыс істеген кезінде Жандун діни-теологиялық пікірталастарға жақсы қаныққан және оларға белсенді қатысқан. 1315 жылы Жандун Наварр колледжінің алғашқы оқытушыларының қатарына енді және 29 студентке жетекшілік етті. 1316 жылы Папа Иоанн XXII Жандунға Сенлис канониясын сыйлады, бірақ ол келесі он жыл бойы Парижде сабақ беруді жалғастырды, сонымен қатар онда да уақыт өткізген болуы мүмкін. Жандун 1312-1313 жылдары Париж университетінің ректоры болған Марсилий Падуанскиймен тығыз байланыста болды. Марсилий Жандунға Пьетро д’Абаноның Аристотельдің мәселелеріне жасаған түсіндірмелерінің көшірмесін тарту етті. 1324 жылдың 19 маусымында Жандун өмір бойына үйді жалға алу бойынша келісімге келді. Төрт күннен кейін Марсилий «Defensor Pacis» еңбегін аяқтады. 1326 жылы Марсилийдің «Defensor Pacis» еңбегінің авторы екені белгілі болғанда, ол Жандунпен бірге Баварияның Людовик IV сарайына қашып кетті. Папа Иоанн XXII 1326 жылдың 6 қыркүйегінен бастап Жандунға қарсы айыптаулар жариялай бастады және 1327 жылдың 23 қазанында оны еретик деп жариялап, шіркеуден шығарды. Жандун Людовик IV-пен бірге Италияға сапар шекті және 1328 жылдың 1 мамырында Людовик IV-тің Киелі Рим императоры болып тағайындалуына Риімде куә болды. Людовик Жандунды Феррара епископы қызметіне тағайындады. Он аптадан кейін Жандун Людовик IV сарайының мүшесі ретінде ресми түрде қабылданды және үш қызметші мен үш жылқыға белгісіз мөлшерде жатақ берілді. Сол жазда, шамамен 1328 жылдың 31 тамызында Жандун Тоди қаласында қайтыс болды, бұл оның жаңа епископтығына жолда болған кезде болған болуы мүмкін.

Шығармалары

Жандун еңбегімен танымал, оның ішінде – агенс сенсус, индивидуация принципі және жалпы білімді жеке білімге басымдық беру туралы жазбалары. Ол сонымен қатар вакуум теориясы, формалардың көптігі, форма мен материя, жан, интеллект, сондай-ақ Аристотельге қатысты басқа да тақырыптар туралы жазды. Падуандық Марсилиймен тығыз байланысы болғандықтан, Жандун жиі Defensor pacis авторы немесе оның бірлескен авторы деп есептеледі. Қазіргі таңда ол оны жасқан жоқ деген консенсусқа келген, бірақ Марсилийдің осы еңбегі бойынша Жандун кеңес берген болуы мүмкін. Жандунның еңбектері алғаш рет 1314 жылы қолжазба түрінде, қысқаша кваестиодан бастап жарық көрді, бірақ ол 1310 немесе 1307 жылдардың өзінде жазуды бастаған болуы мүмкін. Ол сонымен қатар 1323 жылы жазылған Парижді мақтау жөніндегі трактаттың (Tractatus de laudibus parisius) авторы, онда он төртінші ғасырдағы осы қаланың сипаттамасы берілген. Оның еңбектерінің баспа басылымдары:

Quaestiones super tres libros Aristotelis de Anima. Venetiis: F. de Hailbrun & N. de Franckfordia socios, 1483. Questiones magistri Joannis Dullaert a gandavo in librum predicabilium Prphirii secumdum duplicem viam nominalium et realium inter se bipartitarum annesiis aliquos questionibus et difficultatibus Joannis Drabbe Bonicollii Gandensis. Parisiis: apud Prigentium Calvarin, in clauso Brunello, 1528. Questiones magistri Ioannis Dullaert a gandavo in librum predicamemtorum Aristotelis ; Secundum viam nominalium nunc. Parisiis: apud Prigentium Calvarin, 1528. In libros Aristotelis De coelo et mundo quae extant quaestiones subtilissimae, quibus nuper consulto adjecimus Averrois : sermonem de substantia orbis, cum ejusdem Joannis commentario ac quaestionibus. Venetiis: Juntas, 1552. Quaestiones in duodecim libros Metaphysicae. Venetiis, 1553. Жаңа басылым, Frankfurt: Minerva, 1966. Super libros Aristotelis de anima. Venetiis, 1480, 1587. Жаңа басылым: Frankfurt: Minerva, 1966. Quaestiones super 8 libros Physicorum Aristotelis. Жаңа басылым: Frankfurt: Minerva, 1969.

Мұра

Жандунның еңбегі 14 ғасырда Латын Аверроизм дәстүрін Парижден Болоньяға, Падуаға және Эрфуртқа, ал 15 ғасырда Краковқа жеткізді. Жандун Аристотельдің пікірлеріне ұмтылды, бірақ идеяны логикалық соңына дейін апарудан сескенбеді. Оның көптеген көзқарастары ерекше және даулы болды, сондықтан Католик шіркеуі оларды жақсы қабылдамады. Қолжазбалар мен басылған нұсқалары Галилей заманына дейін Латын Аверроизм қозғалысына әсер етті.