Кіріспе

Heteroceridae, түрлі түсті сазды жақсы көретін қоңыздар – Антарктидадан басқа барлық құрлықтарда кездесетін, кең таралған және салыстырмалы түрде көптеген қоңыздар тұқымдасы. Әлем бойынша шамамен екі жүз елу гетероцерид түрінің бар екені белгілі. Олар тропикалық және субтропикалық аймақтарда ең көп кездеседі. Қазіргі уақытта Жаңа әлемде 87 түрі белгілі, оның ішінде АҚШ-та 34 түрі таралған. Түрлі түсті сазды жақсы көретін қоңыздар қоңыр түсті, жоғарыдан-төмен қарай қысыңқы, жағалауда тіршілік ететін жәндіктер. Сыртқы түрінен шағын қоңыздарға ұқсайды, сондай-ақ олардың тібіктерінде қалың, жалпақ тікенектердің қатары орналасқан. Бұл қоңыздар ылғалды топыраққа қазған, тұщы және тұзды көлдердің, өзендердің және тоғандардың жанындағы беткі туннельдерде өмір сүреді. Гетероцеридтер құмды жағалауларда және алыс мұхит аралдарында да кездеседі. Олардың өмір сүру жолының біркелкілігі "сыртқы морфологиядағы фенотиптік біркелкіліктің" сақталуына көмектескен секілді. Сондықтан, осы қоңыздардың біреуін тек сыртқы морфологиялық ерекшеліктеріне сүйеніп түрге анықтау өте қиын. Сондықтан, түрлерді анықтау үшін көбінесе еркектердің жыныс мүшелеріне жүгіну қажет. Экологиясы туралы көп зерттеулер жүргізілмегенімен, гетероцеридтердің құс түрлері мен бақалар үшін маңызды азық көзі екені анықталды (Шмидт және басқалар, 2003; Тернер, 1959), сонымен қатар олар тұқымдардың таралуына және құмды топыраққа көмілуіне елеулі үлес қосады. Олардың органикалық заттарды, микроорганизмдерді және балдырларды іздеу үшін субстратпен қоректенетіні болжанып отыр.

Таксономия

Томас Сей (1823) Heterocerus pallidus және Heterocerus pusillus түрлерін, осы тұқымдасқа жататын Жаңа әлемнің алғашқы түрлерін сипаттады. Джордж Х. Хорн (1890) Heterocerus тұқымдасына арналған анықтамалық келтірген кезде Солтүстік Америкада екі туысқа жататын он бір түр сипатталған болатын. Хорнның анықтамасы түрлерді анықтау үшін түстің жалпы сипаттамалары мен элитральды өрнектерге көп сүйенді. 1964 жылға дейін Heteroceridae тұқымдасына қатысты маңызды таксономиялық жұмыс жарияланбады, содан кейін Пачеко өз диссертациясын жариялады. Пачеко Жаңа әлемде тағы 25 түрді сипаттады. Ол әлем бойынша (Африканы қоспағанда) еркек жыныс мүшелерінің ерекшеліктеріне негізделген түрлерді анықтауға арналған анықтамалықтар жасады, бұл әйелдерді түрлеріне анықтау мүмкін емес етті. Пачеко гетероцеридтерді 20 түрлі туысқа бөлді, 17 жаңа туыс атауын берді, осы ретте де еркек жыныс мүшелерінің ерекшеліктеріне көп сүйенді. Пачеконың жұмысына таралу карталары қоса берілген, бірақ кіріспесінде Пачеко өзінің жұмысында көптеген Жаңа әлем гетероцеридтері үшін толыққанды ақпараттық таралуды жасауға жеткілікті материал болмағанын мойындайды. Heteroceridae тұқымдасына қатысты жалғыз монографияны Рейнхольд Шарпентье (1965) жариялады, ол Эфиопия аймағының түрлерін қамтыды. Шарпентьенің жұмысына екі деңгейдегі анықтамалық кірді, біреуі еркек жыныс мүшелеріне, екіншісі сыртқы сипаттамаларға негізделген. Шарпентье отбасын жаңа таксондарға бөлудің қажеттілігін көрмеді және барлық 35 эфиопиялық түрді Heterocerus туысына қалдырды. Дегенмен, ол түрлердің әртүрлі топтарының еркек жыныс мүшелері арасындағы үлкен айырмашылықты атап өтті. 1980 жылдардың соңына дейін отбасымен байланысты айтарлықтай таксономиялық жұмыс жүргізілмеді, содан кейін В.В. Миллер әлемнің әртүрлі аймақтарынан түрлерді сипаттауға кірісті (Миллер 1988, 1992). Миллер Солтүстік Америкада жеті жаңа түрді сипаттады. Осының нәтижесінде Солтүстік Америкадағы түрлердің саны 34-ке жетті. Миллер жасаған Солтүстік-Шығыстағы 21 түрге арналған анықтамалық Дауни мен Арнетттің «Солтүстік Американың Солтүстік-Шығысындағы қоңыздары» (1995) еңбегінде жарияланды. Бұл анықтамалық түрлерді анықтау үшін көбінесе элитральды түстердің өрнектеріне сүйенеді. Миллер өз жұмысында гетероцеридтерді бүкіл әлем бойынша тек бес туысқа бөлетін таксономиялық жүйені қолдануды жөн көрді. Еуропалық авторлар, атап айтқанда С. Скалицкий (Чехия) және А. Маскани (Италия), соңғы он жылда көптеген түрлерді сипаттады. Бұл туыстың ең көне қазбалары Қытай мен Монголияның ерте креда кезеңінен (Аптиан) табылған.