Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ауғанстандағы білім берудің жалпы сипаттамасы
Overview of education in Afghanistan
Ауғанстандағы білім беру K–12 және жоғары білім беруді қамтиды, ол Білім министрлігі мен Жоғары білім министрлігінің бағынысында. 2021 жылы Ауғанстанда шамамен 10 миллион оқушы мен 220 000 мұғалім болды. Елге әлі де көп мектептер мен мұғалімдер қажет. 2021 жылдың тамызында Талибан елді басып алғаннан кейін, олар қыздарға орта білім алуға тыйым салды. Кейбір провинциялар тыйымға қарамастан, қыздарға орта білім алуға рұқсат беруді жалғастыруда. 2022 жылдың желтоқсанында Талибан үкіметі Ауғанстандағы әйелдерге университет білімі алуға тыйым салды, бұл наразылықтар мен халықаралық айыптауларға әкелді. 2023 жылдың желтоқсанында Біріккен Ұлттар Ұйымы Ауғанстанның барлық жастағы қыздарына діни мектептерде оқуға рұқсат етілгені туралы мәлімдемелерді тергеп бақты. Білім министрінің міндетін атқарушы Нұрулла Мунирдің сөзіне сүйенсек, "Ауғанстанда 20 000 ресми мектеп бар, олардың 9 000-ы тиімсіз, 5 000-ында ғимарат жоқ, ал қалған 4 000-ына жөндеу жұмыстары қажет". Ауғанстанда міндетті білім беру тоғызыншы сыныпқа дейін жүзеге асырылады. "Оқу жылы 2 семестрден тұрады және наурыздан қаңтарға дейін жалғасады". 2001 жылы Талибан үкіметі құлатылғаннан кейін Ауғанстанда білім беру саласы жақсарды. 2013 жылы 8,2 миллион ауғанстандық мектепке барды, оның ішінде 3,2 миллионы – қыздар. Бұл көрсеткіш 2001 жылы мектепке барған 1,2 миллион ауғанстандықпен (оның ішінде 50 мыңнан аз қыздар) салыстырылғанда айтарлықтай өсімді көрсетеді. 2017 жылы мектепке баратын қыздардың үлесі 39% болса, 2003 жылы бұл көрсеткіш 6% құрады. 2021 жылы университет студенттерінің үштен бірін әйелдер құрады. Сауаттылық деңгейі 2001 жылы 8% болса, 2021 жылы 43% -қа жетті. Ауғанстандағы ірі университеттердің қатарында: Ауғанстанның Америкалық университеті (2021 жылдан бері жұмысын тоқтатқан), Кабул университеті, Кабул политехникалық университеті, Әл-Беруни университеті, Кардан университеті, Балх университеті, Герат университеті, Нангархар университеті, Шейх Зайед университеті, Кандагар университеті, Бост университеті, Пактия университеті, Кундуз университеті, Бадахшан университеті және Газни университеті бар.
Education in Afghanistan includes K–12 and higher education, which is under the Ministry of Education and Ministry of Higher Education. In 2021, there were nearly 10 million students and 220,000 teachers in Afghanistan. The nation still requires more schools and teachers. Soon after the Taliban take took the country in August 2021, they banned girls from secondary education. Some provinces still allow secondary education for girls despite the ban. In December 2022, the Taliban government also prohibited university education for females in Afghanistan, sparking protests and international condemnation. In December 2023, investigations were being held by the United Nations into the claim that Afghan girls of all ages were allowed to study at religious schools. According to Acting Education Minister Noorullah Munir, "Afghanistan has 20,000 official schools in which 9,000 are of no use, 5,000 have no building and the remaining 4,000 needed rehabilitation." Compulsory education in Afghanistan is through the ninth grade. "The academic year consists of 2 semesters, and runs from March to January." Education improved in Afghanistan after the Taliban government was deposed in 2001. In 2013, 8.2 million Afghans attended school, including 3.2 million girls. This compared to only 1.2 million Afghans attending school in 2001, with fewer than 50,000 being girls. 39% of girls were attending school in 2017 compared to 6% in 2003. In 2021, a third of students at university were women. The literacy rate has risen from 8% in 2001 to 43% in 2021. Some of the major universities in Afghanistan are the American University of Afghanistan (apparently defunct as of 2021), Kabul University, Kabul Polytechnic University, Al Beroni University, Kardan University, Balkh University, Herat University, Nangarhar University, Shaikh Zayed University, Kandahar University, Bost University, Paktia University, Kunduz University, Badakhshan University, and Ghazni University.
Студенттерге арналған білім беру
Ауған әйелдерінің заманауи әлеуметтік реформасы король Аманулланың әйелі королева Сорая әйелдердің өмірін жақсарту және олардың отбасы, неке, білім және кәсіби өмірдегі орнын жақсарту үшін қарқынды реформалар жасаған кезде басталды. Ол алғашқы әйелдер журналын («Иршад и Насван», 1922 жыл), алғашқы әйелдер ұйымын («Анжуман и Химаят и Нисван»), қыздарға арналған алғашқы мектепті («Мастурат мектебі», 1920 жыл), Пагман қаласындағы әйелдерге арналған алғашқы театр және әйелдерге арналған алғашқы аурухананы («Мастурат ауруханасы», 1924 жыл) құрды. 1928 жылы Аманулла хан Мастурат орта мектебінің он бес түлегін, патша отбасының және үкімет қызметкерлерінің қыздарын Түркияға оқуға жіберді. Сорая Тарзи Ауғанстан билеушілерінің тізіміндегі жалғыз әйел болды және ол алғашқы және ең күшті ауған және мұсылман әйелдердің белсендісі саналды. Алайда, королева Сораяның күйеуімен бірге әйелдер үшін әлеуметтік реформаларды қолдауы наразылық тудырып, 1929 жылы олардың билігінің құлауына себеп болды. Аманулла ханның биліктен шеттетілуі қатты қарсылыққа алып келді, қыздар мектептері жабылды, Түркияда оқыған студенттер Ауғанстанға қайтарылды, олар орамал киіп, қайтадан пәрдеге оралуға мәжбүр болды, ал көп әйел алу қайтадан енгізілді. 1931 жылы әйелдерге Кабул қаласындағы Мастурат әйелдер ауруханасында оқуға рұқсат берілді, кейбір қыздар мектептері қайта ашылды және 1950 жылдан бастап әйелдер Кабул университетіне қабылдана бастады. Жағдай жақсарғанына қарамастан, халықтың көп бөлігі сауатсыз болып қалды. Талибан билікке оралғанда, әсіресе әйелдер үшін білім алуға қол жеткізудің қиындығына қатысты алаңдаушылықтар туды. Бірақ талибандар олардың құқықтарын құрметтейтінін мәлімдеді. Кейіннен қыздардың мектепке баруын уақытша тоқтатуға әкеп соққан мәселе пайда болды. Бұл қадамды кейбір пакистандық дін қызметкерлері сынға алды. 2022 жылдың тамызында жасөспірім қыздар мен әйел мұғалімдерге орта мектептерге қайта оралуға тыйым салынды. Олар сонымен қатар барлық оқушылар үшін жаңа оқу бағдарламасын әзірлеуде. 2022 жылдың 20 желтоқсанында әйелдерге университеттерде білім алуға тыйым салынды. Кейбір ата-аналарды, әсіресе консервативті аймақтарда әйел мұғалімдердің жетіспеушілігі алаңдатады. Кейбір ата-аналар қыздарына еркектерден сабақ алуға рұқсат бермейтін. Бірақ бұл көбінесе қыздардың мектепке баруына тыйым салынғанын білдірді, өйткені халықаралық көмек агенттігі Oxfam 2007 жылы Ауғанстан мұғалімдерінің шамамен төрттен бірінің әйел екенін хабарлады. Тыйымға қарамастан, Балх, Кундуз, Жоузжан, Сар-И-Пул, Фарьяб және Дай-Кунди облыстары 6-сыныптан бастап қыздар мектептерінде оқуға рұқсат беруде.
Modern social reform for Afghan women began when Queen Soraya, wife of King Amanullah, made rapid reforms to improve women's lives and their position in the family, marriage, education and professional life. She founded the first women's magazine (Irshad e Naswan, 1922), the first women's organization (Anjuman i Himayat i Niswan), the first school for girls (Masturat School in 1920), the first theatre for women in Paghman and the first hospital for women (the Masturat Hospital in 1924). In 1928, Amanullah sent fifteen female graduates of the Masturat middle school, daughters of the royal family and government officials, to study in Turkey. Soraya Tarzi was the only woman to appear on the list of rulers in Afghanistan, and was credited with having been one of the first and most powerful Afghan and Muslim female activists. However, Queen Soraya, along with her husband's, advocacy of social reforms for women led to a protest and contributed to the ultimate demise of her and her husband's reign in 1929. King Amanullah Khan's deposition caused a severe backlash, the girls 'schools were closed, the female students who had been allowed to study in Turkey was recalled to Afghanistan and forced to put on the veil and enter purdah again, and polygamy for men was reintroduced. Women were allowed to take classes at the Masturat Women's Hospital in Kabul in 1931, and some girls' schools were reopened; and from 1950 women students were accepted at the Kabul University. Despite improvements, a large percentage of the population remained illiterate. When the Taliban returned to power there were concerns that access to education, especially for the female population, would be heavily set back. Though the Taliban claimed that it respected their rights. An issue later began that resulted in temporary suspension of females attending schools. This move would later be criticized by some Pakistani clerics. As of August 2022, teenage girls and female teachers are still prevented from returning to secondary schools. They are also developing a new curriculum for all students. On the 20 December 2022, women were banned from University education. A lack of women teachers was another issue that concerned some parents, especially in more conservative areas. Some parents were not allowing their daughters to be taught by men. But this often meant that girls were not allowed to attend school, as the international aid agency Oxfam reported in 2007 that about one quarter of Afghan teachers were women. Despite the ban, six provinces, Balkh, Kunduz, Jowzjan, Sar I Pul, Faryab, and the Day Kundi provinces still allow girl's schools from grade 6 and up.
Зорлық-зомбылық және жыныстық зорлық-зомбылық
Ауғанстан білім беру мекемелеріне қарсы зорлық-зомбылықтан ең көп зардап шеккен елдердің бірі, 2008 жылы оқу орындарына жасалған шабуылдардың саны 770-ке жеткен. 2010 жылы оқушыларға қарсы зорлық-зомбылық салдарынан 5 миллионға жуық ауған баласы мектепке бара алмады. 2006-2009 жылдар аралығында 439 мұғалім, білім беру саласының қызметкері мен оқушы қаза тапты, бұл көрсеткіш әлемдегі ең жоғары деңгейлердің бірі. Жыныстық қысым мен зорлық-зомбылықтың күшеюі нәтижесінде әйелдер бастауыш, орта және жоғары білім беру мекемелеріне барудан қорқып жүрді. Ауғанстанның Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, осы оқиғалардың салдарынан өзіне-өзі қол жұмсау жағдайлары күрт өсті, себебі қаза болғандардың саны соғыстағы қаза тапқандардан асып түсті. Оқиғалар әйелдердің физикалық денсаулығына ғана емес, сонымен қатар психикалық денсаулығына да қауіп төндіреді, олар көбінесе депрессияға түсіп, өзіне сенімсіздікке ұшырайды.
Afghanistan has been one of the countries worst affected by violence against educational institutions, with 770 incidents of attacks on education in 2008. Violence against students prevented nearly 5 million Afghan children from attending school in 2010. The country saw 439 teachers, education employees, and students killed between 2006 and 2009, one of the highest death rates in the world. Women were fearful of attending institutions of primary, secondary, or tertiary education as a result of increased rates of sexual harassment and violence. According to the Ministry of Public Health in Afghanistan, these occurrences have resulted in significantly higher rates of suicide, as the number of casualties exceed the number of war deaths. Evidently, not only is the physical health of women threatened by instances of sexual assault, but also their mental well being, as many become depressed and suffer from low self esteem.
Мұғалімнің біліктілік құжаттары
2002 жылдан бері 6 миллионға дейін қыздар мен ұлдар мектепке қабылдана бастады. 2012 жылы оқушылар саны білікті педагогтардан едәуір басып өтті. Білім және ғылым министрлігінің мәліметтері бойынша, еліміздің 165 мың мұғалімінің 80 пайызы жоғары сыныпты бітірген немесе жоғары сыныптан кейінгі білімін аяқтамаған.
Since 2002, up to 6 million girls and boys started attending school. In 2012, the supply of students far exceeded the pool of qualified teachers. According to statistics provided by the Ministry of Education, 80 percent of the country's 165,000 teachers had achieved the equivalent of a high school education or did not complete their post secondary studies.
Оқу бағдарламасы
2002 жылдан бері Ауғанстандық және халықаралық сарапшылардың бірлескен күш-жігерімен оқу бағдарламасы ислами оқудан өзгертілді, жаңа оқулықтар мен жақсы оқыту әдістері енгізілді. Дегенмен, орта мектеп оқулықтары үшін бірыңғай стандартты оқу бағдарламасы әлі де жоқ, ал жоғары сыныптарға арналған оқулықтардың саны мен мазмұны жеткіліксіз. Ауғанстанның қазіргі үкіметі студенттерге ислам шариаты бойынша білім беру қажеттігін бірнеше рет мәлімдеді, бірақ бұл нені білдіретінін толық түсіндірген жоқ. Үкімет халықты және халықаралық қауымдастықты елдің ауылдық және қалалық аймандарындағы мектептерді ұлдар мен қыздарға қайта ашатынына сендірді. Бірақ, білім беру саласын басқаратын шенеуніктер математика және ғылым сияқты пәндерге қарағанда ислами оқуға басымдық беретін жаңа оқу бағдарламасы әзірленгенше күтіп отырғанын мәлімдеді, сондықтан бұл күш-жігер тоқтатылды. Сонымен қатар, білім беру ұйымдарын басқаруға жауапты педагогтардың жетілдірілген оқу бағдарламаларын оқытуға арналған тиісті білімі мен тәжірибесі жетіспейді, бұл отбасыларды балаларының еңбек нарығында жұмыс істей алатын білім алуын қамтамасыз етуден жаңылдырады. ЮНИСЕФ-тің бағалауынша, жеті мен он төрт жас аралығындағы Ауғанстан балаларының шамамен ширегі жұмыс істеуге мәжбүр. Ауылдық жерлерде жағдай нашар, қыздардың жұмыс істеу көрсеткіші ұлдардан жоғары. Жұмыс істейтін балалардың саны соңғы кезде артқан. Save the Children ұйымының мәліметінде, соңғы алты айда отбасылық қаржылық жағдай нашарлағандықтан, Ауғанстанда шамамен бір миллион бала бала еңбегіне тартылған.
Since 2002, under the combined efforts of Afghan and international experts, the curriculum has been changed from Islamic teachings; there are new books and better training. Yet, there remains no standard curriculum for secondary school textbooks, and high school textbooks remain woefully inadequate in number and content. The current government of Afghanistan stated repeatedly that students must be taught according to Islamic law, without elaborating on what that entails. The government reassured the public, as well as the international community, that it will reopen schools in rural and urban areas to both male and female students. Nonetheless, there has been a suspension of such efforts as officials in charge of education claim to be waiting for the development of new curriculum that will focus less on secular subjects, such as mathematics or science, and rather on Islamic studies. Furthermore, the educators responsible for operating educational institutions lack the formal training to teach advanced curriculum in schools, discouraging families from ensuring their children ultimately earn degrees with which they may enter the labor force. UNICEF estimates that close to a quarter of Afghan children between the ages of seven and fourteen were working. In rural areas, the problem is worse, and there are more girls working than boys. The number of working children has increased recently. According to a Save the Children report, an estimated one million children are currently involved in child labor in Afghanistan as family finances have collapsed in the last six months.