Кіріспе

Британдық фермер және вакцинацияның негізін қалаушы Бенджамин Жести (шамамен 1736 – 16 сәуір 1816) Англияның Дорсет округындағы Йетминстерде фермер болған. Ол сиыр шешегі арқылы талмаға қарсы иммунитетті күштеу бойынша жасаған алғашқы тәжірибесімен белгілі. Сиыр шешегімен жұқтырған, салыстырмалы түрде жеңіл ауруға шалдыққан адамдардың кейін талмадан қорғалғандығы туралы пікір 18-шы ғасырдың соңында елді мекендегі халық арасында кең таралған еді, бірақ Жести бұл аз зиянды вирусты қасақана қолданғандардың біріншілерінен болды. 1770 жылдан 1791 жылға дейін талмаға қарсы иммунитетті жасанды түрде тудыру үшін сиыр шешегін қолданған алты ағылшын, дат және неміс адамдарының бірі болды; тек 1769 жылы Германияның Геттинген қаласынан Джобст Боз жасаған екпелері Жестидің жұмысынан бұрын болды. 1796 жылы талмаға қарсы вакцинаны жасаған Эдвард Дженнерден айырмашылығы, Жести 1774 жылы, жиырма жыл бұрын жасаған жаңалығын жарияламады.

Ерте өмір

Джести Дорсет графтығының Йеминстер ауылында дүниеге келді және 1736 жылдың 19 тамызында сол жерде крещениеден өтті. Ол Роберт Джестинің кем дегенде төрт ұлының ең кішісі болды, Роберт Джести қасапшы болған. Оның балалық шағы туралы көп мәлімет белгілі емес. 1770 жылдың наурыз айында ол Йеминстерден солтүстік-шығысқа қарай төрт шақырым жерде орналасқан Лонгбертон ауылында Елизавета Нотлиге (1740–1824) үйленді. Жұбайлар Йеминстер шіркеуінің қасындағы Апбери фермасында тұрды және олардың төрт ұлы мен үш қызы болды.

Еш және шаян

XVIII ғасырда Англияда шешек кеңінен тарады, жиі эпидемиялар болды. Елдің оңтүстік-батысындағы мал шаруашылығымен айналысатын аймақтарда сиырдың сүзін сауған қызметкерлердің, сиырдың ішектерімен жұмыс істеу нәтижесінде сиыр ішегінен иммунитет алғаны белгілі болды. Мұндай адамдар шешекпен ауырғандарға күтім жасай алатын, өзінің ауруға шалдығу қаупін сезінбестен. Бұл халықтық білім медициналық қауымдастықта біртіндеп кеңіре тарады: 1765 жылы Глостерширдегі Торнбери қаласынан доктор Фьюстер (мүмкін, Джон Фьюстер) Лондон Медициналық қоғамына «Сиыр ішегі және шешектің алдын алу қабілеті» деген мақала ұсынды, ал Глостерширдегі тағы бір дәрігер доктор Ролф, сол кездегі барлық тәжірибелі дәрігерлердің бұл туралы хабардар екенін мәлімдеді. Жести және оның екі қызметшісі, Энн Нотли мен Мэри Рид сиыр ішегімен зарарланған. 1774 жылы Йетминстерде шешек эпидемиясы болған кезде, Жести әйелі Элизабет және екі үлкен ұлына сиыр ішегін жұқтырып, иммунитет беруге тырысты. Ол отбасын жақын жердегі Четнолдегі фермадағы сиырға алып барды, ол сиыр ішегімен ауырған, және тігіс инесін пайдаланып, сиырдың ішегінен іріңді материалды алып, олардың қолдарына сыпырды. Ұлдарының денесінде жеңіл реакция болды және олар тез жазылып кетті, бірақ әйелінің қолы қатты қабынып, бір кезде оның жағдайы алаңдау тудырды, алайда ол да уақытында толық жазылып кетті. Жестидің тәжірибесі көршілерінен қарсылық көтерді. Оны адамдық емес деп айыптады, және ол "көршілес базарларда жүргенде, оны ұрып-сапалап, мазақтады". Жануардың ауруын адам организміне енгізу жиренішті деп есептелді, тіпті кейбіреулері "мүйізді жануарға айналудан қорқыды". Бірақ емнің тиімділігі кейінгі жылдары бірнеше рет дәлелденді, Жестидің екі үлкен ұлы шешекке ұшырағанда, ауруға шалдықпады. Сиыр ішегі вирусының алдын алу қасиеттеріне қызығушылық артты және 1796 жылдың мамырында, Жести вакцинация жасағаннан кейін 20 жылдан астам уақыт өткен соң, Эдвард Дженнер вакцинация тәжірибелерінің сериясын бастады. Шамамен 1797 жылы Жести отбасы Йетминстерден көшіп кетті, ол кезде Жести Дорсет жағалауындағы Уорт-Матраверстегі Дауншей Манор фермасын жалға алды. Онда ол жақын жердегі Сванадждың пасторы доктор Эндрю Беллдің назарына ілікті, ол (мүмкін, Жестидің күш-жігерімен ынталандырылып) 1806 жылы 200-ден астам паствасына вакцина салды.

Мойындау және соңғы жылдар

1802 жылдың маусым айында Дженнерге вакцинацияны ашқандығы және оны таратуға ықпал еткені үшін Парламент палатасы 10,000 фунт стерлинг сыйлық берді, ал 1807 жылы тағы 20,000 фунт стерлинг сыйлық берілді. Бұл алғашқы сома тағайындалғанға дейін, Оригинал вакциналық шешек институтының негізін қалаушы Джордж Пирсон 1774 жылы Джестидің жұмысы туралы дәлелдерді Парламент палатасына ұсынды, бұл жұмыс Дженнердің жұмысынан 22 жыл бұрын жасалған еді. Анық айтқанда, Джестидің жақсы құжатталған жағдайы оның жеке өтініш білдірмеуімен және Пирсонның басқа талапкерлерді қосуымен әлсірегендіктен, сыйлық берілмеді. Дорсет фермері туралы Пит үкіметіне жасаған Пирсонның бұрынғы өтініштерінен хабарсыз, Джести кейін тұрған жерге жақын Суанаж шіркеуінің пасторы доктор Эндрю Белл 1803 жылдың 1 тамызында Джестиді алғашқы вакцинатор ретінде ұсынатын құжатты дайындады және Оригинал вакциналық шешек институтына және парламент депутаты Джордж Роузға көшірмелерін жіберді. Осы оқиғаға байланысты Джестидің отбасы оны заманауи киім киюге көндіруге тырысты, бірақ ол «Лондоннан гөрі елде жақсы киінудің қажеттілігін көрмеймін» деп бас тартты. Тергеуден кейін Джести дереу жақын маңдағы Ұлы Марлборо көшесіндегі портрет суретшісі Майкл Уильям Шарптың студиясына апарылды. Джести суретші үшін шыдамсыз модель болды, сондықтан миссис Шарп оны тыныштандыру үшін фортепианода ойнады, ал Шарп сурет салды. Көптеген тарихынан кейін, портрет қазір Wellcome Trust-қа тиесілі және Дорчестердегі Дорсет мұражайына жалға берілген. 1806 жылдың 15 шілдесінде Белл Джести құрметіне екі рет уағыз айтты, «сиыр шешегінің шешекке қарсы тиімділігін ашқан доктор Дженнерді естігендер оны жиі ұмытады». Джести 1816 жылдың 16 сәуірінде Уорт-Матраверсте қайтыс болды және шіркеу ауласына көрнекті жерге жерленді. Оның әйелі Элизабет 1824 жылдың 8 қаңтарында қайтыс болып, оның қасына жерленді. Екі оба да тарихи маңызы бар ескерткіштер тізіміне енгізілген. Джестидің оба тасындағы толық мәтін: (Қасиетті) Бендж есіміне. Джести (Дауншейден), 1816 жылдың 16 сәуірінде 79 жасында дүниеден өткен. Ол осы округтегі Йетминстерде туған және адал, тура адам болған: әсіресе, сиыр шешегін егу арқылы бірінші (танымал) адам болғандығы үшін белгілі, және 1774 жылы әйелі мен екі ұлына (сиырдан) тәжірибе жасаған зор саналылығымен танылған.