Кіріспе
Саяси манифест
The Potsdam Denkschrift is a declaration of Hans Peter Dürr, J. Daniel Dahm and Rudolf zur Lippe under the patronage of the Federation of German Scientists VDW. It is the base – the “mother” of the abstract condensed version, the Potsdam Manifesto ‚We have to learn to think in a new way’ what was up to now signed by more than 130 scientists and personalities from all over the world. Both were presented to the public in Berlin in autumn 2005. The collapse of a course of action legitimised by the materialistic deterministic world view of the classical physics is elucidated in several chapters. The "progressing uniformity of all ideas of value and affluence, habits of consumption and economic strategies on the pattern of a Western/American/European knowledge society" (Potsdam Manifesto & Potsdam Denkschrift) and its hazards is accentuated and a rethinking towards a more holistic view and behaviour is claimed. Creativity, differentiation and connectedness are basic characteristics of life. The future is essentially open.
Потсдам Денкскрифт – Германия ғалымдары федерациясының қолдауымен Ханс Петер Дюрр, Дж. Даниэль Дам және Рудольф зюр Липпе жасаған мәлімдеме. Ол – «Біз жаңаша ойлауға үйренуіміз керек» деген тұжырымдамалық қысқартылған нұсқасы, «Потсдам манифестінің» бастауы. Оған бүкіл әлемнен 130-дан астам ғалым мен белгілі тұлға қол қойған. Екеуі де 2005 жылдың күзінде Берлинде жұртшылыққа таныстырылды. Классикалық физиканың материалистік детерминистік көзқарасымен негізделген іс-әрекеттердің күйреуі бірнеше тарауда түсіндіріледі. «Батыс/Америка/Еуропалық білімді қоғам үлгісіндегі барлық құндылықтар мен әл-ауқат идеяларының, тұтыну дағдыларының және экономикалық стратегиялардың біртекті болуы» (Потсдам манифесті & Потсдам Денкскрифт) және оның қауіптері ерекше аталып, көбірек саралауға және жаңаша қарауға шақырылады. Шығармашылық, ерекшелену және байланыс – өмірдің негізгі қасиеттері. Болашақ, негізінен, ашық.
The Potsdam Denkschrift is a declaration of Hans Peter Dürr, J. Daniel Dahm and Rudolf zur Lippe under the patronage of the Federation of German Scientists VDW. It is the base – the “mother” of the abstract condensed version, the Potsdam Manifesto ‚We have to learn to think in a new way’ what was up to now signed by more than 130 scientists and personalities from all over the world. Both were presented to the public in Berlin in autumn 2005. The collapse of a course of action legitimised by the materialistic deterministic world view of the classical physics is elucidated in several chapters. The "progressing uniformity of all ideas of value and affluence, habits of consumption and economic strategies on the pattern of a Western/American/European knowledge society" (Potsdam Manifesto & Potsdam Denkschrift) and its hazards is accentuated and a rethinking towards a more holistic view and behaviour is claimed. Creativity, differentiation and connectedness are basic characteristics of life. The future is essentially open.
Процесс
2005 жылы «Эйнштейн жылы» басталғаннан бері «Потсдам Денксшифті» мен «Потсдам манифесті» жобалау, мазмұны мен құрамы бойынша ғылыми пікір алмасу және тарату мақсатында қарқынды халықаралық ғылыми талқылау жүргізілді. 2005 жылдың маусым айында Потсдамда «Денксшифтің» (сонымен, «Потсдам Денксшифті» мен «Потсдам манифесті») алғашқы нұсқасын талқылауға арналған пәнаралық симпозиум өтті. Сынға және ойын қозғауға бағытталған симпозиумның нәтижесінде барлық қатысушылардың толық қолдауына қол жеткізілді, сондай-ақ «Денксшифтке» қосымша қысқаша манифест жариялау туралы шешім қабылданды. 2005 жылдың 14 қазанында Берлинде қысқа «Потсдам манифесті 2005» – «Біз жаңаша ойлауға үйренуіміз керек» және толыққанды «Потсдам Денксшифті 2005» жұртшылық назарына ұсынылды. Келесі айларда «Потсдам манифестіне» қол қойған түрлі халықаралық тұлғалармен байланыс орнатылып, олар қолдаушылар ретінде табысты түрде жұмылдырылды.
Өмірбаян
Денксшифт пен манифест Бертран Рассел мен Альберт Эйнштейннің 1955 жылғы 9 шілдеде Лондонда жарияланған Рассел-Эйнштейн манифестіндегі маңызды, бірақ толық ашылмаған үндеумен байланысты: "Біз жаңаша ойлауға үйренуіміз керек". Рассел-Эйнштейн манифесті болашақта соғысты саяси құрал ретінде және дауларды шешу жолы ретінде толығымен тоқтатуға кепілдік беретін жаңа ойлау қағидасын қадағалауға соңғы шақыру болды.
Бастау жағдайы
Потсдам Денксшифті мен Потсдам манифестінің негізгі идеяларын ескере отырып, 21 ғасырдың басындағы әлемдік жағдай, Рассел-Эйнштейн манифесті жарық көргенге 50 жыл өткен соң, адамзатты одан да қауіпті және күрделі жағдайға жетеді. "Біз, Homo sapiens түрінің өкілдері ретінде, жер бетіндегі тіршілік әртүрлілігін және шығармашылық даму мүмкіндіктерін азайтып, бейбіт өмір сүруімізге және бір-бірімізбен алмасуымызға қайтымсыз қауіп келтіріп отырғанымызға қатты алаңдаймыз. Осы алаңдаушылық бізге батылдық береді, ал жаңа жолдар іздеу қажеттігі осы манифесті жазуға себеп болады." (Потсдам манифесті және Потсдам Денксшифті)
Осы рухта, адамзатқа және оны қамтыған биосфераға төніп тұрған әртүрлі және күшейіп келе жатқан қауіптерге тек симптомдық ем беру жеткіліксіз. Осы дағдарыстардың артында жасырынған терең себептерді анықтау өте қажет. Оларды біздің ойлау және іс-әрекеттеріміздегі басым стратегиялардың ауыр сәтсіздіктерінен іздеу керек. Адамзатты қауіпке тікелей ұшырататын проблемалардың да адамның өзінің тудырғаны белгілі.
Тұрақты дамудың жаңа бағыттары
Потсдам денксшифті және Потсдам манифесті әртүрлі дағдарыс белгілерінің терең құрылымдық негіздерін зерттеуге шақырады. Олар адамзаттың тұрақты дамуы және біздің ойлау жолымыз үшін радикалды және терең өзгерістерді көрсетеді. "Қазір бізге қатер төндіріп, төзуге шамасы жетпейтін көптеген дағдарыстар – адам мен тірі әлем арасындағы қарым-қатынастағы рухани дағдарыстың көрінісі. Бұл – біз әлі іздеп, анықтамаған терең себептердің белгілері. Олар бүкіл әлемде кең таралған материалистік, механикалық көзқараспен және оның тарихымен тығыз байланысты." (Потсдам манифесті және Потсдам денксшифті)
Потсдам денксшифті және Потсдам манифесті адам мен тірі жандардың өзара әрекетін тоқтатып, биосферадан антропосфераға дейінгі тіршілік кешендерін орталықтандыру және орташалау арқылы олардың тірі қалуына кедергі келтіретін, батыс еуропалық және Солтүстік Америкалық үлгідегі тар көзқарасты айыптайды.
Кванттық физика, экология және философияны біріктіру
Кванттық физика, экология және философия арасындағы байланыс арқасында Потсдам Денкскрифт және Потсдам манифесті тірі ғаламда көптікті, әртүрлілікті және өзгерістің шынайы екенін, үйлесімді эволюция үшін негізгі екенін көрсетеді. Микрофизикада бөлек, бөлшектенген шындық идеясы ыдырайды, ал динамикалық түрде өзгеріп, дифференциацияланатын қатынастар маңызды бөлінудің орнын басады. Өлі материядан құралған әлемнің бейнесін материялық емес омни байланысқа негізделген және табиғатынан "тірі" болатын космология алмастырады. "Бүгінге дейін қабылданған – механикалық, уақыт бойынша анықталған заттардың "шынайылық" (әсер ететін әлем) негізінен потенциалдылық болып шығады: материалдық емес, уақыт бойынша нақты белгісіз және шынайы шығармашылық қатынастардың бөлінбейтін байланысы, тек материалдық-энергетикалық іске асырудың ықтималдықтарын анықтайды. Вирклихейттің негізінен ашық, шығармашылық, материалдық емес омни байланысы бізге жансыз және жанды әлемді тек әртүрлі – тиісінше статикалық тұрақты, тиісінше ашық және статикалық тұрақсыз, бірақ динамикалық тұрақты – барлық қамтитын "тірі" ғаламның әртүрлі көрінісі ретінде қарастыруға мүмкіндік береді". (Потсдам манифесті және Потсдам Денкскрифт) Кванттардың реляциялық желілеріндегі өзара әрекеттесу мен трансформацияның динамикалық процестері адамдардың био және геоэкологиялық анимациялық әлемнің "мезосферасында" сезінетін "жоғары" деңгейде күшейеді. "Жанды табиғат өзінің үздіксіз, шығармашылық дифференциация және кооперативтік интеграция қабілетін микрофизикалық тұрғыдан танылатын "тірінің алдындағы" бастапқы негізінен алады, оның "ақпараты" тұрақсыздық арқылы мезосфераға көтеріліп, онда одан да қарқынды және бай түрде ашылады. Осылайша "тірінің алдындағы" әлем күрделі биоэкологиялық сергектілігіміздің әртүрлілігінде ұйымдастырылады, оны күнделікті өмірде кездестіреміз. Мәдени-экологиялық әртүрлілік және оның даму формалары, яғни трансформация және тепе-теңдік процестері де осы контекстен туындайды". (Потсдам манифесті және Потсдам Денкскрифт) Детерминизмдер мен сызықтық себептер тек шартты кінәлілік болып табылады, біздің құралдық біліміміздің бір бөлігі. Бірақ олар біздің ойлау үлгілерімізге және біздің бейімделу біліміміз арқылы қиял әлемдерімізді анықтауға қолданылмайды. Жеке адамдар, мәдениеттер, организмдер және экологиялық кешендер арасындағы әртүрлі процестер мен қатынастар ашық жүйелерде "әдеттегі" ғылыми сипаттаманың ескі механикалық конструкцияларынан, теоремаларынан және алдын ала анықтамаларынан гөрі әртүрлі әрекет үлгілерін және стратегияларды құруды талап етеді. "Бұл жаңа көзқараспен әлем – Вирклихейт – енді теориялық тұрғыдан жабық жүйе ретінде көрінбейді. Бұл негізгі бөлінбеушіліктен туындайтын және "білуге болатынның" табиғи шектеуінде көрініс табатын табиғи анықталмауға әкеледі. Нақты айтқанда, біз Вирклихейт туралы тек астарлы әңгімелер мен ұқсастықтар арқылы ғана сөйлеуге мәжбүрміз. Адамдар ойлағандай, барлық сұрақтарға жауап жоқ, өйткені жауаптар ешбір жерге жетпейді". (Потсдам манифесті және Потсдам Денкскрифт) Ескі субстанция бейнелерінен "салу" және оны "байланыс" және "байланыстықпен" ауыстыру арқылы табиғат ғылымдары мен гуманитарлық / мәдени ғылымдар арасындағы интерпретациялардың арасындағы шекаралар бүгіліп жатыр. "Шындықты" тексеру мен жалғандаудың теориялық негіздері қатты бұзылып жатыр. Сонымен қатар, біздің әлеуметтік, мәдени, экономикалық және саяси ғылымдарымыздың негіздері мен олардың дәстүрлері негізінен сұраққа қойылады, өйткені олар "қатты" жаратылыстану ғылымдарына босату барысында күрделі, бірақ детерминистік жабық теоремаларды құрастырды. "Классикалық физиканың материалистік-механикалық дүниетанымы, оның қатаң идеялары мен ойлаудың редуктивті тәсілі ғылыми және саяси стратегиялық ойлаудың кең аймақтарына ғылыми түрде заңды идеологияға айналды. Батыстық/Солтүстік Америка/Еуропалық білім қоғамы үлгісіндегі барлық құндылық пен байлық идеяларының, тұтыну әдеттерінің және экономикалық стратегиялардың біркелкілігі әлі күнге дейін сенімді ғылыми негіздер негізінде Вирклихейттің рационалды объективтілігін таластыратын ойлау тәсілімен заңдылық танытылады. Конфликт туындаған жағдайда, аспаптық білімнің жетіспеушілігі диагностикаланады және өтемақылық жеткізу тағайындалады. Бұл бағыттың негіздері, тіпті...
The dynamic processes of interaction and transformation within the relational webs of quantums exponentiates in a “higher” living what humans experience in the “mesosphere” of bio and geo ecological animated world. "Animate nature draws its ability for continued, creative differentiate and cooperative integration from its “pre living” (microphysically recognizable) primordial ground, whose “information”, through instabilities, rises enhanced into the meso sphere, where it unfolds in more intense and richer form. The “pre living” realm thus organizes itself in the complex variety of our “higher” bio ecological vibrancy, as we encounter it in everyday life. Cultural ecological variety and its developmental forms, i. e., its processes of transformation and balance, ultimately also results from this context." (Potsdam Manifesto & Potsdam Denkschrift)
Determinisms and linear casualties are just of conditional guiltiness, are part of our instrumental knowledge. But they are not applicable to our patterns of thinking and to determine our imagined worlds via our orientation knowledge. The diverse processes and relations between individuals, cultures, organisms and ecological complexes are demanding within open systems different patterns of action and creations of strategies, than it is feasible within the old mechanistic constructions, theorems and predefinitions of the scientific description of “the” reality. "From this new viewpoint, the world – the Wirklichkeit – no longer appears as a theoretically closed system. This leads to an inherent indeterminism that results from the fundamental indivisibility and that is expressed in an inherent limitation of the “knowable”. Strictly speaking, we are thus forced to speak about the Wirklichkeit only in parables and analogies. There are in principle no longer answers to all the questions that, from a human standpoint, we believe we can pose, because the answers go nowhere." (Potsdam Manifesto & Potsdam Denkschrift)
With a “farewell” towards the old images of substance and its replacement by “relatedness” and “connectivity”, the borders between power of interpretations in between natural sciences and humanities / cultural sciences are getting blurred. The theoretical fundamentals of verification and falsification of “reality” are severely taken dissolving. Also and particularly the fundamentals of our social, cultural, economical and political sciences and their traditions are put basically into question, since they constructed complex, but nevertheless deterministically closed theorems in their course of emancipation to the “hard” natural sciences. "The materialistic mechanistic worldview of classical physics, with its rigid ideas and reductive way of thinking, became the supposedly scientifically legitimated ideology for vast areas of scientific and political strategic thinking. The progressing uniformity of all ideas of value and affluence, habits of consumption and economic strategies on the pattern of a Western/North American/European knowledge society is still legitimated by a way of thinking that argues for a rational objectifiability of the Wirklichkeit on the basis of secured scientific foundations. Where conflicts arise, a lack of instrumental knowledge is diagnosed and compensatory delivery is prescribed. The foundations of this orientation are seldom questioned, though there is reason enough to do so." (Potsdam Manifesto & Potsdam Denkschrift)
Via those fundamental and inelastic world views economical, political and socio cultural strategies and forms of organisation were legitimised above centuries, and, along that way, followed by increasing perils in an animated world. The recent crises scenarios are forcing up and unloading in all societal, economical, political and cultural as well as ecological levels.
Жаңа талаптарға бағыт беру
Потсдам манифесті мен Потсдам Денкскрипті біздің ұйымымызды ұйымдастыруға және көп түрлі тіршілік әлемінде жұмыс істеуге қатысты жаңа талаптарға бағыт береді. «Кванттық физика – және тек ол ғана емес – бізді ойлауды қатаң құрылымдардан босатуға шақырады, осылайша икемді қарым-қатынастар олардың орнын алады. Материалистік-механикалық дүниетанымына сәйкес келетін моноструктуралық, орталықтандырылған құрылымдарды, өрнектерді босату және жұмсақ түрде жою мүмкін болады». (Потсдам манифесті мен Потсдам Денкскрипті)
Тар және механикалық стратегиялық үлгілерден құтылу, қысқарту және орташалау – маңызды мәселе. «Тұрмыстық қажеттіліктерді қамтамасыз ету және әлеуметтік-экономикалық алмасудың құрылымдық және институционалдық шарттарын қамтамасыз ету үшін адамдар, қауымдастықтар мен олардың табиғи орталары арасындағы әртүрлі экономикалық алмасу стратегияларының, сондай-ақ өндіріс, пайдалану және жабдықтаудағы үлестіру үлгілерінің арасындағы интеграциялық ынтымақтастықты қамтамасыз ету өте қажет. Жаңа децентрализацияланған және полицентрлік өндіріс, жабдықтау және шешім қабылдау құрылымдарын дамыту ерекше маңызға ие, тіпті басымдыққа ие». (Потсдам манифесті мен Потсдам Денкскрипті)
Потсдам Денкскрипті мен Потсдам манифесті біздің болашақ әрекеттерімізге қатысты қажетті түбегейлі өзгерістерді анықтайды. Олар «тіршілік парадигмасына стратегиялық бағдарлануды» талап етеді. (Потсдам манифесті мен Потсдам Денкскрипті) Себебі «егер біз билік үшін шексіз күш салу арқылы өмірдің ортақ алаңымызды «қисайтып», адамзаттың көпшілігі мен барлық тірі жандардың үлкен бөлігі құлдырап кетсе, онда біздің проблемаларымыз апатқа ұласады». (Потсдам манифесті мен Потсдам Денкскрипті)
Қолтаңбалар
Потсдам манифестіне әлемнің 130-дан астам ғалымы мен белгілі тұлғалары қол қойды.