Кіріспе
Terra 3 (орысша: терра–3) – советтік қару-жарақ сынақ орталығы, Қазақстанның Қарағанды облысындағы Сары Шағанға қарсы баллистикалық зымыран (ABM) сынақ полигонында орналасқан. Ол бастапқыда зымыраннан қорғану тұжырымдамаларын сынау үшін салынған, бірақ Антибаллистикалық зымыран шарты қол қойылғаннан кейін бұл әрекеттер тоқтатылды. Кейіннен бұл жерде әсіресе ғарыш объектілерін қадағалау тәжірибелері үшін пайдаланылған екі қарапайым құрылғы орналастырылды. Осы кезеңде тағы бірнеше лазерлік сынақ алаңдары да жұмыс істеді. 1980 жылдары АҚШ Қорғаныс министрлігінің (DoD) шенеуніктері бұл жерде спутникке қарсы прототиптік қару жүйесі орналасқан деген пікір білдірген. Қазіргі таңда бұл орын тасталып, ішінара демонтаждалған.
Terra 3 (Russian: терра–3) was a Soviet laser testing centre, located on the Sary Shagan anti ballistic missile (ABM) testing range in the Karaganda Region of Kazakhstan. It was originally built to test missile defence concepts, but these attempts were dropped after the Anti Ballistic Missile Treaty was signed. The site later hosted two modest devices used primarily for experiments in space tracking. Several other laser test sites were also active during this period. During the 1980s, officials within the United States Department of Defense (DoD) suggested it was the site of a prototypical anti satellite weapon system. The site was abandoned and is now partially disassembled.
Тарих
Лазерлік қаруды Кеңес Одағында жасау 1964–1965 жылдары басталды. Лазерлік қарудың көптеген ұсыныстарының арасында жарылғышпен қоздырылатын газ динамикалық лазер болды. Сары Шағанда темір тақталармен қапталған үлкен бетон бункердің құрылысы басталды, бірақ 1972 жылы Зымыранға қарсы шаралар туралы келісімге қол қойылған кезде нысан толықтай аяқталмады, және бұл жұмыстар тоқтатылды. Кейін ғимараттар қарапайым лазерлік жүйелерге қайта бағытталды. "Vympel NPO" құрылысқа жетекшілік етті және бақылау және нысана алу жүйелерін әзірледі. Лазерлер бірнеше қорғаныс компанияларының лазерлік бөлімдерінен жаңадан құрылған "Астрофизика" компаниясында жасалды. Олар осы жерге екі лазер орнатты: 1979 жылы орнатылған көрінетін жарық сәулелі рубин лазері және 1982 жылы орнатылған инфрақызыл көміртегі диоксиді лазері. Бақылау жүйелерін сынау үшін ұшақтарға лазерлік детекторлар орнатылып, лазерлер атылғанда сигналдар ізделді. Сонымен қатар, нысан үстінен өтетін спутниктерге қарсы сынақтар жүргізілді, мақсаты оптикалық сенсорларды істен шығару мүмкіндігін көрсету болды. Бірақ, бұл тәжірибелер бақылау жүйесінің лазерлерді тиімді болу үшін қажетті дәлдікпен бағыттауға қабілетсіз екенін көрсетті.
Жерсеріктікке қарсы қару туралы талаптар
1980 жылдардың басында Стратегиялық қорғаныс бастамасы (СДИ) дамығаннан кейін, Қорғаныс министрлігі Кеңес Одағы Сары Шағанда спутникке қарсы лазерлік қару жүйесін әзірлеп жатыр деп мәлімдеме жасады. Суық соғыс аяқталғаннан кейін, 1989 жылдың шілдесінде АҚШ ресми өкілдері мен сарапшыларынан тұратын делегация осы нысанға сапар шекті. Бұл бақылаушылар жүйенің спутникке қарсы лазерлік мүмкіндіктерді зерттеуге бағытталғанын, бірақ ешқашан толыққанды жұмыс істеу деңгейіне жетпегенін көрсететін көптеген дәлелдерді анықтады. АҚШ ресми тұлғалары көрген лазердің қуаты өте төмен болды, оның ішінде кішкентай фокустау оптикасы және үлкен лазерді басқара алмайтын салқындатылмаған бағыттағыш болды. Олар тапқан лазерлер АҚШ-тың MIRACL лазерінен мың есе әлсіз болды. Сапарға қатысқандар нысанды жұмыс істемейтін деп таныды. Бұл мәселені талқылау кезінде кеңес шенеуніктері қызығушылықпен қабылдады. Олар АҚШ халқының өздерінің әскерилерінен гөрі жақсы ақпаратқа ие екенін, ал артық құпиялылық совет азаматтарының әскерилердің өзінің қабілеттері туралы мәлімдемелеріне сенбеуіне әкелгенін айтты. Бұл мәлімдеме бұрынғы кеңес шенеуніктерінен, әсіресе Борис Кононенкодан бастау алған сияқты. Ұшқыштар мен "АҚШ барлау қауымдастығының хабардар мүшелері" Terra 3 шатлға жарық шашқан деген мәлімдемені жоққа шығарды.