Кіріспе

Қазақтың дәстүрлі асханасы – қазақ халқының дәстүрлі тағамдары. Ол қой және жылқы етіне, сондай-ақ түрлі сүт өнімдеріне негізделген. Қазақтар жүздеген жылдар бойы мал өсірумен айналысып, құйрықты қойлар, бактриан түйелері мен жылқыларды өсіріп, көлік, киім және тағам үшін осы жануарларға сүйенген. Тағам дайындау техникалары мен негізгі ингредиенттерге ұлттың көшпелі өмір салты зор әсер еткен. Мысалы, көптеген дайындау әдістері тағамды ұзақ сақтауға бағытталған. Етті тұздап, кептіру кең таралған, себебі ол осылай ұзақ сақталады, ал қышқыл сүтке әуес, өйткені көшпелі өмір салтында оны сақтау оңай. Ет түрлі түрінде қазақ асханасының негізгі құралы болып табылады, ал дәстүрлі қазақ тағамдарын дайындауда қайнату әдісі басым. Жылқы мен қой еті ең танымал ет түрлері және көбінесе ірі, тілімделмеген, қайнатылған күйінде ұсынылады. Қазақтар союға арналған жылқыларды ерекше күтіммен бағып, басқа жануарлардан бөлек ұстап, оларды тоқсыздайтын, сондықтан олар көбінесе семіп, қимылдау қиынға түсетін.

Ішкіштер

Дәстүрлі сусындар – ашытылған жылқы сүті, түйе сүті, сиыр сүті (айран) және қой сүті, сондай-ақ олардың өнімдері (қатық) немесе (құрт), (кептірілген ірімшік пен сарысудан жасалған домалақтар). Бұл сусындар дәстүрлі түрде негізгі тағаммен бірге ішілген. Алайда, тамақ көбінесе шаймен аяқталады. Қара шай Қытайдан Жібек жолының ашылуынан кейін әкелінді және дәстүрлі түрде негізгі тағамнан кейін тәттілермен ішілді. Қазіргі кезде ол басқа дәстүрлі сусындардың орнын толығымен басып, кез келген тамақ шаймен бірге беріледі. Көп ғасырлар бұрын көшпелілерден бастау алған шай ішу рәсімі Қазақстандағы ерекше (дастарқан) дәстүрі болып табылады. Қазақ шайы әдетте сүт немесе қаймақ қосылған құю шай болып табылады.

Десерт

Ең көп таралған дәстүрлі тәттілер – , , (татарша атауы – чак-чак), және жент. Оларды көшпелі жағдайда қазанда дайындау оңай, ал қазір кез келген тойға дайындалып, мерекелік дастарқанды әсемдейді.

Тәжірибелі тағамдар

Дәстүрлі көшпелі өмір салтынан және қазақ тағамдары мен асханасының ішкі дамуынан өзге елдер мен этникалық топтардың да Қазақстанның тағамдары мен тағамдық мәдениетіне зор ықпалы болды. Олардың ішінде орыстар, татарлар, украиндер, өзбектер, немістер, ұйғырлар, корейлер және тағы да көптеген этностар бар. Қазақтың дәстүрлі асханасы негізінен ет пен сүт өнімдеріне құрылған болса, соңғы кезде көкөністер, балық және теңіз өнімдері, пештен шыққан тағамдар мен тәттілер де қосылды. Қазақтар дәстүрлі түрде «дастарқан» деп аталатын төменгі үстел басында тамақтанады. Қазақтар мүмкіндігі болғанда әдемі ыдыс-аяқтарды пайдалануға ұмтылады. Ет әдетте күміспен әшекейленген немесе боялған тостағандардағы үлкен табақтарда беріледі. Шайды сәндіктей ойылған шайқайнатқыштарда қайнатып, әдемі кеселерге құйып ұсынады. Құрғақ қарбыз, жіңішке ішек сияқты ерекше ингредиенттерді әдемі өрнектермен тоқушы еді, ал нан жидек шырынымен боялған гүлдік суреттермен безендірілген. Сүт өнімдерін үлкен, терең ыдыстарда, ал қамырды жасау үшін кішкентай ағаш инелер қолданылады. Әрі, әр отбасының жеке ағаш қасықтары болады, олар қоршаулар мен ағаштан жасалған қораптарда сақталып, тасымалданады, бұл олардың Қазақстандағы тағам мәдениетіндегі маңыздылығын көрсетеді. Қазақтар, басқа Орталық Азия елдері сияқты, «шай ішу рәсімінің» ерекше ережелеріне ие. Дәстүр бойынша, шайды кесенің жиегіне дейін толық құюға болмайды. Оған байланысты: «Егер шайды тым көп құйса, қонақтың тезірек кетіп қалатын болса керек» делінеді. Қанша аз құйылса, қонақүй иесі сонша көп құйып отыруға тиіс, сонда қонақ әрқашан ыстық шай ішеді, бұл қонаққа көрсетілетін қамқорлықты білдіреді. Дегенмен, әртүрлі аймақтарда «құрметті шайдың» мөлшері әртүрлі болуы мүмкін.