Кіріспе

Лилиентал – Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония әкімшілік округіндегі муниципалитет. Ол Бременмен (Бремен еркін ханза қаласы) шектеседі.

Тарих

Лилиентал Бремен князь-архиепископтығына қарасты.

Лилиентал монастыры

Лилиенталдың шағын қалашығының тарихы (қалалық құқықтары жоқ) князь-архиепископ Герхард II-нің монастырь ретінде негізін қалауымен байланысты. 1232 жылы «Валлис Лилиорум» (Лилиенталь монастыры) атымен цистерциандық орденнің монастырының құрылысы басталды, ал аяқталған ғимарат 1264 жылы қасиеттендірілді. 15 ғасырда монастырь өркендеу кезеңін басынан өткерді. Реформациядан және цистерциандық қарындастардың дін ауысуынан кейін, ол лютерандық әйелдер монастырына айналды және 1648 жылы Отыз жылдық соғыс аяқталғанға дейін қиын жағдайда қалды. 1650 жылы қала секуляризацияланды. Бұрын монастырьға тиесілі, бөлініп кеткен жерлер Лилиентал деген шағын қалашыққа айналды.

Швеция мен Ганновер

1648 жылы отыз жылдық соғысты аяқтаған бейбіт келісім шарттарына сәйкес (Вестфалия бейбітшілігі) Принц-архиепископтық Бремен герцогтығына айналды, ол алғаш рет Швеция тағымен жеке одақта басқарылған Верден княздығымен бірге басқарылды. Кристина патшайым өз қолбасшыларының бірі, Граф Фридрих фон Гессен Эшвегеді, жаңадан құрылған Остерхольц барониясына (Herrschaft) жіберді, онда Лилиентал және Остерхольцқа жауапкершілік біріктірілді. Ол 1655 жылы ерте қайтыс болғаннан кейін, оның әйелі Элеонора барондық билігін Остерхольцте өз қолына алып, ауыл халқының экономикалық және санитарлық жағдайын жақсартуға белсенді түрде атсалысты. Ол 1692 жылы қайтыс болғаннан кейін барондық швед королінің қолына қайта оралды. Лилиентал 1712 жылға дейін шведтік Бремен-Верденнің бір бөлігі болып қала берді (сондықтан гербте швед туының көгі мен сары түстері бейнеленген), содан кейін Данияның оккупациясына өтті, ал 1719 жылы Ганновер сайлаушысының билігіне қарады, ол Бремен-Верденді жеке одақта басқарды. 1740 жылы монастырь ғимараттары, шіркеуден басқа, бұзылды.

Лилиентальдағы астрономия

1782 жылы Иоганн Иероним Шрётер бас судья (немесе сот орындаушысы, Амтман) болды. Бұл әкімшілік қызметінен бөлек, ол өмірі бойы астрономияның дамуына зор үлес қосты. Лилиенталдағы кеңсесінің жерінде ол обсерватория салды. Келесі жылдары Лилиенталь обсерваториясы әлемдегі ең жақсы жабдықталған обсерваторияға айналды. Оның технологиялық жетістіктерінің бірі – "Риэзентелескоп" (гигант телескоп), 50,8 см (20 дюйм) апертурасы және 8,25 м фокус арақашықтығы бар телескоп. Осы телескоптың арқасында Лилиенталь әйгілі болды және үкімет пен әскери шенеуніктер астрономия мәселелері бойынша осы обсерваторияға жүгінетін болды. Шрётер сол заманғы көптеген маңызды астрономдармен байланыста болды. Вильгельм Олберс және басқа да ғалымдармен бірге ол 1800 жылы Лилиенталда "аспан полициясын" құрды. 1804 жылдың 1 қыркүйегінде Карл Людвиг Хардинг обсерваторияда 3 Юно астероидін ашты. 1816 жылы Шрётер қайтыс болғаннан кейін обсерваторияның жағдайы нашарлай бастады. 1850 жылы қалған құрылысы бұзылды. Обсерваторияның көп бөлігі бұзылмас бұрын Геттинген университетіне жіберілді.

19 ғасыр

Бефрейюнскриг (Наполеон соғыстарын аяқтаған 1813 және 1815 жылдар аралығындағы шайқастар сериясы) Лилиентал қаласына ауыр соққы берді. Бір оқиға кезінде француз әскерлері шегініп келе жатып, қаланың барлық үйлерін өртеп жіберді. Тек шіркеу, бірнеше үй және обсерватория оттан құтылды (бірақ обсерватория тоналып, маңызды құжаттар жойылды). Қайта құрылыстан кейін сол кездегі муниципалитет тұрақты түрде дамыды. 1939 жылы 3100 тұрғыны болса, 1974 жылы 12500 адамға жетті. Сол жылы көршілес қала қосылғаннан кейін халық саны 17000-ға дейін өсті. 1823 жылы Бремен Верден Ганновер Корольдігімен шынайы одақ құрып, оның аумағы Стаде аймағының құрамына кірді. 1866 жылы Ганновер Корольдігі тәуелсіздігін жоғалтты. Лилиентал Пруссияның құрамына өтті, 1885 жылы Лилиенталдық билік аймағы таратылып, Остерхольцтегімен біріктіріліп, Остерхольцтің жаңа округі құрылды.

20 және 21 ғасырлар

1900 жылдан 1956 жылға дейін Лилиентал Бременмен және қаланың солтүстігіндегі батпақты аймақпен тар жол темір жолы арқылы байланысты болған. Бүгінде оның трассасы велосипед жолы ретінде пайдаланылады. 2014 жылдың 1 тамызынан бастап Лилиенталдағы қоғамдық көлік Бремен трамвайының жаңа желісімен толықтырылды, ол қаланың басты көшесімен өтеді. Қазіргі таңда Лилиенталда 6 жел турбинасы орнатылған, олар жыл сайын 6.013.246,00 кВт/сағ энергия өндіреді.

Туған қалалар

1970 жылдан бері Лилиентал муниципалитеті Нидерландтың Стадсканаль муниципалитетімен қалалық байланыс орнатқан. 1993 жылы Париж маңындағы Эмерайнвилл қаласы да осы байланысқа қосылды.