Кіріспе

1984–1994 жылдардағы Оңтүстік Африканың заң шығарушы органы – Оңтүстік Африка Республикасының Парламенті 1984 және 1994 жылдар аралығында Оңтүстік Африканың 1983 жылғы Конституциясымен құрылды. Бұл Конституция елдегі Ақ, Түсті және Үнді халқына шектеулі саяси мүмкіндік берді. Дегенмен, көпшілік құраған Африка халқы әлі де қатыстырылмады, олардың мүдделері қара халықтардың жекелеген аймақтарының, немесе "бантустандардың" үкіметтері арқылы көрініс тапты, олар ресми түрде осы аймақтардың азаматтары болып саналды. Бантустандардың саяси қуаты шектеулі болғандықтан, бұл жағдай Оңтүстік Африка халқының Ақ бөлігінің саяси билігін нығайтуға, әсіресе биліктегі Ұлттық партияның, оның қолдауы негізінен африканер қауымдастығынан түсетін, одан әрі күшейтуге әкелді.

Тарих

Үш палаталы Парламенттің тарихы 1981 жылға дейін жетеді, осы жылы Сенат Президент Кеңесімен алмастырылды. Бұл кеңес ақ, түсті, үнді және қытай халқынан тағайындалған 60 мүшеден тұратын кеңес беру органы болды. Премьер-министр П. В. Ботаның сұрауымен Президент Кеңесі 1982 жылы конституциялық және саяси реформалар жөніндегі ұсыныстар жиынтығын ұсынды. Бұл ұсыныс ақ, түсті және үнді қауымдастықтары арасында "билікті бөлісуді" іске асыруды көздеді. Ұлттық партияның (NP) оңшыл қанаты бұл ұсынысқа наразылық білдірді, ал оның бір тобы, кабинет министрі және Трансвааль провинциясындағы NP жетекшісі доктор Андриес Треурнихт басшылығымен, түпнұсқалық апартеідті қайта орнату үшін күресу үшін Консервативтік партияны (CP) құру үшін жарылды. Алайда Бота Президент Кеңесінің ұсынысын іске асыруды жалғастырды және 1983 жылы NP үкіметі жаңа конституциялық құрылымды енгізді.

Референдум

Ұсынылған конституцияны бекіту үшін 1983 жылғы 2 қарашада ақ сайлаушылар арасында референдум өтті. Қаралардың шеттетілуіне қарсылық білдірген Прогрессивті федералды партиясы (ПФП), сондай-ақ түрлі терілілер мен үндістердің қатысуына қарсы болған Коммунистік партия (КП) «Жоқ» деп дауыс беруге үгіт жүргізді. Реформаларға консервативті оппозиция «Родезия «иә» деп дауыс берді – сіздер «жоқ» деп дауыс беріңіздер!» деген баннерлерді пайдаланды, бұл Родезияда көпшілік билікке өтуге қатысты ойларды көрсетеді. Дегенмен, көптеген ПФП қолдаушылары мен үкіметке қарсы ағылшын тіліндегі баспасөздің бір бөлігі жаңа конституцияны «дұрыс бағыттағы қадам» деп атап, қолдады. Нәтижесінде, «Иә» дауысы референдумда сайлаушылардың 66,3 пайызының қолдауымен жеңіске жетті. Ұсынылған конституция парламентте 1983 жылғы Оңтүстік Африка Республикасы Конституциясы заңы ретінде қабылданып, күшіне енді.

Қарсылық

1984 жылдың тамызында Өкілдер палатасы мен Делегаттар палатасына өткізілген жалпы сайлау күшті қарсылыққа ұшырады. Біріккен демократиялық фронт (БДФ) бірқатар (көбінесе Африкалық Ұлттық Конгреске жақтас) қоғамдық ұйымдар мен кәсіподақтарды біріктіріп, осы сайлауға қарсылық көрсету және бойкот ұйымдастырды. Бірақ сайлауды бойкоттау кең қолдауға ие болғанына қарамастан, жаңа конституция күшіне енді және жалпы сайлау өтті. Үшпалаталы парламенттің үнді және түрлі терілі палаталары сенімсіздік дағдарысына тап болды, сайлауды бойкоттау салдарынан сайлауға қатысу өте төмен болды (1984 жылғы сайлауда қатысу деңгейі 16,2% құрады). Осы палаталарда сайланған шенеуніктер кейде апартеид жүйесіне қатысқандары үшін сынға ұшырады. 1987 жылы Ақ палатадағы оппозиция жетекшісі Фредерик ван Зил Слабберт парламенттік саясаттан бас тартты, себебі ол оны Оңтүстік Африканың саяси болашағы үшін маңызсыз деп есептеді.

Көшбасшылық

Үкіметті мемлекет президенті басқарды. Премьер-министр лауазымы жойылды, ал оның өкілеттіктері іс жүзінде мемлекет президентіне берілді, ол өте кең атқарушы өкілеттіктерге ие атқарушы лауазымға айналды. Ол үш палаталы парламент мүшелері арасынан 88 мүшеден тұратын сайлау алқасы арқылы таңдалатын, оның құрамында 50 ақ, 25 аралас түсті және 13 үнділік болды, әр топ парламенттегі тиісті палатасымен сайланды және парламенттің мерзіміне, яғни бес жылға сайланды. Мемлекет президенті «жалпы істерді» басқаратын министрлер кабинетін, сондай-ақ үш парламенттік палатаның әрқайсысының «өз істерін» басқаруы үшін Министрлер кеңесін тағайындады. Парламент палаталары арасында нақты заңнама бойынша келіспеушіліктер туындаған жағдайда, Президенттік Кеңес оларды шешетін. Оның құрамына 60 мүше кірді: 20 мүше Ассамблея палатасынан, 10 – Өкілдер палатасынан, 5 – Делегаттар палатасынан және 25 – тікелей Мемлекет президенті тағайындады. Көрсеткіштер халық санына негізделгенімен, сайлау алқасының және Президенттік Кеңестің сандық құрамы ақ палатаның қалған екі палатадан көп дауыс ала алмайтынын білдірді. Осылайша, нақты билік ақтардың қолында қалды, ал іс жүзінде – ақ палатада көпшілікке ие болған Ботаның Ұлттық партиясының қолында. Де-факто, Бота елдегі барлық билікті дерлік өзінде шоғырландырды. Конституцияда қара нәсілді оңтүстік африкалықтардың өкілдігі туралы ешқандай ереже болған жоқ. Бота үкіметі қара нәсілді азаматтарды Оңтүстік Африка азаматтығынан айырып, оларды өздерінің саяси құқықтарын жүзеге асыруы күтілетін «отанының» азаматтары деп заң жүзінде мойындады.

Орналасқан жері

Парламент палатасы Кейптаундағы Парламент ғимаратындағы Ассамблея залында отырды. Өкілдер палатасы бұрынғы Сенат залында отырды. Делегаттар палатасы Парламент ғимаратының қарсы бетіндегі жаңа ғимаратта отырды, онда үш палаталы Парламенттің үш палатасының бірлескен отырыстары үшін де зал болды. 2020 жылдан бастап Ұлттық Ассамблея бұрынғы үш палаталы Парламенттің бірлескен отырыстары үшін салынған залды пайдаланды, ал Ұлттық Провинциялар Кеңесі ескі Сенат залында орналасқан. Ұлттық Ассамблея залының интерьері үшбұрыштардың жиынтығынан құралған ағаш панельдерді қамтитын стильін сақтап қалды.

Тарату

1994 жылы үш палаталы парламент құрылғаннан кейін он жыл өткен соң, ол қабылдаған соңғы заңдардың бірі 1993 жылғы Уақытша Конституция болды, ол сол жылдың 27 сәуірінде өткен алғашқы нәсілдік дискриминациясыз сайлаудың негізін қалады.