Пауль Лайман: Австриялық иезуит және морал философы

Кіріспе

Пауль Лейманн (1574 – 13 қараша 1635 немесе 1632) – австриялық иезуит және моралист.

Өмірбаян

Лейманн Инсбрукке жақын Арцльде дүниеге келген. Ингольштадтта құқық тағылымын бітіргеннен кейін, 1594 жылы Иса қоғамына қосылды, 1603 жылы дін қызметкеріне бекітілді, 1603-тен 1609 жылдарға дейін Ингольштадт университетінде философияны, 1609-дан 1625 жылдарға дейін Мюнхендегі иезуит үйінде моральдық теологияны, ал 1625-тен 1632 жылдарға дейін Дилинген университетінде канондық құқықты оқытты. Ол Констанц қаласында оба ауруынан қайтыс болды.

Шығармалары

Лейманн өз заманының ең ұлы моралистері мен канонисттерінің бірі, сондай-ақ философиялық, моральдық және құқықтық тақырыптар бойынша көп жазған. Оның отыз үш әдеби туындысының ең маңыздысы – моральдық теологияның жинағы, Theologia Moralis in quinque libros partita (Мюнхен, 1625), оның екінші және кеңейтілген басылымы алты томдық түрінде 1626 жылы сол жерде жарық көрді. Он сегізінші ғасырдың екінші ширегіне дейін ол бірнеше рет қайта басылды (соңғы басылымы, Майнц, 1723), және католик семинарияларында оқулық ретінде кеңінен қолданылды. Әсіресе, өзінің "Теология Моралис" атты еңбегінің үшінші басылымында Лейманн сиқыршылықта айыпталғандарға жұмсақ қарым-қатынас жасауды қатаң талап етеді. Лейманның сиқыршылыққа қатысты сот процестеріндегі қорқынышты қатыгездіктерді қолдаушы ретінде танылуының себебі, ол Processus juridicus contra sagas et vene fico (Кельн, 1629) атты кітаптың авторы деп есептеледі. Лейманның "Теология Моралис" кітабынан айырмашылығы, бұл кітап сиқыршылыққа қатысты сот процестеріндегі ең қатал шараларды қорғайды. Бернхард Дур Лейманның бұл жұмыстың авторы емес екенін дәлелдеді. Zeitschrift für katholische Theologie, XXIII (Инсбрук, 1899), 733–43; XXIV (1900), 585–92; XXV (1901), 166–8; XXIX (1905), 190–2 қараңыз. Аугсбург епископы Генрих фон Кнеренгеннің өтініші бойынша Лейманн 658 беттен тұратын, 1555 жылы король Фердинанд I жүзеге асырған Аугсбург діни бейбітшілігінің мәні мен көлемін түсіндіретін Pacis compositio inter Principes et Ordines Imperii Romani Catholicos atque Augustanæ Confessionis adhærentes (Диллинген, 1629) атты еңбек жазды. Лейманның тағы бір маңызды еңбегі – Justa defensio S. Rom. Pontificis, augustissimi Cæsaris, S. R. E. Cardinalium, епископтардың, княздардың және басқаларының, сондай-ақ Иса қоғамының ең кішкентай бөлігінің, жойылған монастырлар мен бос шіркеу мүліктері мәселесіндегі қорғанысы (Диллинген, 1631). Ол 1629 жылы Фердинанд II шығарған Реституция жарлығы туралы айтады және ежелгі ордендердің жағдайында басылып шыққан монастырлардың мүлкі осы монастырларға тиесілі тәртіпке қайтарылмауы керек деген тұжырымдаманы қолдайды, өйткені әр монастырь өз алдына жеке корпорация болды. Сондықтан мұндай мүлікті католик мектептері мен басқа да шіркеулік қорларға қолдануға болады. Алайда, иезуиттер ордені туралы ол барлық тәркіленген мүлікті орденге қайтару керек деп санайды, өйткені бүкіл иезуиттер ордені тек бір корпорацияны құрайды. Оның канондық құқық бойынша еңбегі Jus Canonicum seu Commentaria in libros decretales (3 том, Диллинген, 1666–98) қайтыс болғаннан кейін жарық көрді.

Laymann was one of the greatest moralists and canonists of his time, and a copious writer on philosophical, moral, and juridical subjects. The most important of his thirty three literary productions is a compendium of moral theology, Theologia Moralis in quinque libros partita (Munich, 1625), of which a second and enlarged edition in six volumes appeared in 1626 at the same place. Until the second quarter of the eighteenth century it was edited repeatedly (latest edition, Mainz, 1723), and was extensively used as a textbook in Catholic seminaries. Especially in the third edition of his Theologia Moralis, Laymann stands up resolutely for a milder treatment of those who had been accused of witchcraft. The reason why Laymann is often represented as an advocate of the horrible cruelties practised at trials for witchcraft lies in the assumption that he is the author of a book entitled Processus juridicus contra sagas et vene fico (Cologne, 1629). Quite in contrast with Laymann's Theologia Moralis, this book is a defence of the extreme severity at trials for witchcraft. Bernhard Duhr has proved that Laymann is not the author of this work. See Zeitschrift für katholische Theologie, XXIII (Innsbruck, 1899), 733 43; XXIV (1900), 585 92; XXV (1901), 166 8; XXIX (1905), 190 2. At the instance of Bishop Heinrich von Knöringen of Augsburg, Laymann wrote Pacis compositio inter Principes et Ordines Imperii Romani Catholicos atque Augustanæ Confessionis adhærentes (Dillingen, 1629), an elaborate work of 658 pages, explaining the value and extent of the Religious Peace of Augsburg, effected by King Ferdinand I in 1555. Another important work of Laymann is Justa defensio S. Rom. Pontificis, augustissimi Cæsaris, S. R. E. Cardinalium, episco porum, principum et alioram, demum minimæ Societatis Jesu, in causa monasteriorum extinctorum et bonorum ecclesiasticorum vacantium . (Dillingen, 1631). It treats of the Edict of Restitution, issued by Ferdinand II in 1629, and sustains the point that in case of the ancient orders the property of suppressed monasteries need not be restored to the order to which these monasteries belonged, because each monastery was a corporation of its own. Such property, therefore, may be applied to Catholic schools and other ecclesiastical foundations. In the case of the Jesuit Order, however, he holds that all confiscated property must he restored to the order as such, because the whole Jesuit Order forms only one corporation. His work on canon law, Jus Canonicum seu Commentaria in libros decretales (3 vols., Dillingen, 1666–98), was published after his death.