Кіріспе

Көп адам тұратын үй (HMO) – бұл британдық ағылшын тілінде қолданылатын термин, ол "ортақ аймақтар" бар және бірнеше отбасымен бөлісетін тұрғын үйлерді білдіреді. Көптеген HMO-лар бұрын бір отбасыға арналған үлкен үйлерден бөлінген. Тұрғын үй заңнамасы негізінен ұзақ мерзімге жалға алынған ғимараттар мен көпшілігі қысқа мерзімді жалға алушылар тұратын ғимараттарды ажыратады. HMO анықтамасының пайда болуы өрт қауіпсіздігі заңнамасымен байланысты, бұл адамдар тығырықтап тұрған ғимараттарда болған, алдын алуға болатын қайғылы оқиғалардың нәтижесінде туындаған.

Дизайн

HMO-да ванна бөлмелері мен асханалар/асханашалар әдетте барлық түйіншілдер ортақ пайдаланатын ортақ аумақтар ретінде тағайындалады, бірақ шарттық тұрғысынан ортақ аумақтарға баспалдақтар, баулар және қонулар да кіруі мүмкін. Ұйлар жеке пәтерлерге, жатын-қонақ бөлмелеріне немесе қарапайым жатақханаларға бөлінуі мүмкін. Заңға сәйкес келетін HMO-лар өрттен қорғаудың жоғары деңгейімен ерекшеленеді, себебі көп адамдар тұратын үйлерде бірнеше өлім жағдайлары тіркелді. "Жатақхана құқықтары үшін күрес" науқанының мәліметінше, 1985-1991 жылдар аралығында көп тұрғын үйлердегі өрттерден аптасына үш адам қаза тапқан.

Кеңес салығы

1992 жылғы «Тұрғын үй меншік иелерінің салық жауапкершілігі» ережелері HMO-ның басқаша анықтамасын ұсынады, ол тек қана кеңес салығын (Council Tax) төлеу жауапкершілігін анықтау үшін пайдаланылады. Көбінесе, үй иесі жалдама төлеушілердің орнына кеңес салығын төлеуге міндетті.

Жалға алушыларға арналған шығындар

HMO-ның тұрғын үйлері көбінесе бір бөлмелі пәтерден кішідірек, бірақ әдетте арзан болады. HMO шартында көбінесе коммуналдық төлемдердің көп бөлігі жалдау ақысына кіреді. Себебі, жер иелеріне әр тұрғынға төлемдерді әділ түрде бөлу қиын, сонымен қатар бұл болашақ жалдаушылар үшін тартымдырақ.

Солтүстік Ирландия

Солтүстік Ирландия Ұлыбританияның бөлек заңдық юрисдикциясы болып табылады, сондықтан барлық HMO-лар тіркелуге міндетті және белгілі бір стандарттар мен талаптарды орындауы керек. Солтүстік Ирландияда егер үш немесе одан көп адам бір үйde тұрса, бұл адамдар кемінде үш жеке отбасы немесе шаруашылық құраса, және кемінде бір адам үйde тұру үшін жалдау ақысы төлесе, онда бұл мүлік HMO болып саналады. 2019 жылдың сәуір айында жаңа ережелер күшіне енді, және орталықтандырылған тіркеу жүйесінің орнына жергілікті кеңестер басқаратын жаңа лицензиялау жүйесі енгізілді. Пәтер иелері лайықты тұлға екенін растау тексеруінен өтуі керек, белгілі бір мөлшерде айыппұлдар енгізілді, ал HMO басшылары Әдеп кодексін сақтауға міндетті. Шотландияда HMO – бұл бір отбасының немесе шаруашылықтың мүшесі емес үш немесе одан көп жалдаушымен ортақ пайдаланатын мүлік. Пәтер беруші «жақсы және лайықты адам» болуы керек, және мүлікті тексеру үшін жыл сайын инспекциялар жүргізіледі (2006 жылғы заң). 2019 жылдың наурыз айының соңында 15 600-ден астам лицензия қолданыста болды, оның 87%-ы төрт ірі қала мен Файф округінде (Абердин, Данди, Эдинбург және Глазго) тіркелген. Эдинбург Шотландияның HMO лицензияларының шамамен екі бестен бір бөлігіне ие, себебі онда жалдау ақысы жоғары, студенттер саны көп, туристер көп және жас мамандар бірлесіп тұрады.

HMO инвестициясы

HMO-лар сатып алуға жалға беретін инвесторлардың арасында танымал, себебі олардың қарапайым немесе "ванильді" сатып алуға жалға беруге қарағанда жоғары табыс әкелу потенциалы бар деп саналады. Бір үйді жеке-жеке жалға берілетін бірнеше бөлмеге бөлу арқылы үй иелері жалға төлемінің кешігуі немесе бос тұрудан туындаған табыс жоғалту қаупін азайта алады. HMO-лар жоғары табыс табуға мүмкіндік берсе де, HMO-ға инвестициялау, әсіресе қатаң реттелетін Шотландияда, лицензия алу, қауіпсіздік тексерулері мен сертификаттар, өрттен қорғау, дабылдар, ағаш жұмыстары және басқа да қажетті жөндеулерге байланысты, қарапайым сатып алуға жалға беруге қарағанда бастапқы шығындарды айтарлықтай арттырады.

Дау

Кейбіреулер Ұлыбританиядағы тұрғын үй тапшылығының салдарынан HMO инвестициялары қажеттілік тудырады десе, енді біреулер оның осы тапшылықты пайдалану екенін айтады.

Қаржылық

HMO иесінен талап етілетін қосымша заң талаптарына байланысты, көптеген ипотекалық несие берушілер HMO мүлкін қаржыландырудан бас тартады. Бұл, несие берушілердің шағын тобы қамтамасыз ететін, мамандандырылған HMO ипотекалық нарығының пайда болуына әкелді. HMO ипотекалық несие алушылар үшін таңдау мүмкіндігі шектеулі болғандықтан, олар көбінесе қатаң талаптарға бағынады. Көбінесе оларға үлкен ақшалай депозиттер қажет, себебі несие сомасының мүлік құнына қатынасы, әдеттегі сатып алуға арналған ипотекаға қарағанда сәл төмен, ал мүліктің ең төменгі құны жоғары болады. Лицензиясы жоқ HMO-ны қаржыландыратын қарыз алушылардан жергілікті билік болашақта мүлікке лицензия беруге ниеттенбегенін растау талап етілуі мүмкін. Сонымен қатар, HMO ипотекалық несие берушілер мүлікке қатысты түрлі талаптар қояды, оның ішінде рұқсат етілген бөлмелер саны, жалға алу шартының түрі және ішкі және сыртқы есіктерге орнатылған құлыптардың түрі.