Кіріспе

Италиялық суретші (1446 – 1498)

Франческо Боттичини (шынайы аты Франческо ди Джованни, 1446 – 16 қаңтар 1498) – ерте Ренессанс кезеңінің итальян суретшісі. Ол Флоренцияда дүниеге келіп, 1498 жылы қайтыс болғанға дейін сол қалада жұмыс істеді. Боттичинидің құжатталған жұмыстары аз болғанымен, оның стиліне сәйкес көптеген алтарьлық суреттері, ондаған кішкентай діни панельдері және бірнеше портреттері сақталған.

Алғашқы жұмыстар

Боттичини 1446 жылы Флоренцияда дүниеге келді. Оның әкесі Джованни ди Доменико ди Пьеро, naibaio, яғни ойын карталарын сурет салатын шебер, одан ол алғашқы көркемдік білімін алған болуы мүмкін. 1459 жылдың 22 шілдесіне қарай ол Нери ди Биччидің шеберханасында жалақылы көмекші болып жұмыс істеді. Боттичини 1460 жылдың 24 шілдесінде Неридің шеберханасынан кетіп қалды. Кейін ол Андреа дель Верроккьомен байланысқа келді, оның шеберханасында Леонардо да Винчи, Лоренцо ди Креди, Доменико Гирландайо және Пьетро Перуджиномен танысты. Боттичинидің Верроккьо студиясында болғаны туралы құжатталған мәлімет жоқ, бірақ стильлік ерекшеліктеріне сүйене отырып, оның онда болғаны жиі болжанады. Боттичини 1469 жылға қарай жеке шеберханасын ашты, бұл туралы сол жылғы төрелік шешімінде жазылған. Ол 1475 жылға дейін оның жұмыс келісімшарттарын қадағалаған әкесімен жақын қарым-қатынаста болды, содан кейін ол өзіннен бас тарту туралы өтініш берді. Заңды құжаттарға сәйкес, өзіннен бас тарту 1477 жылы мақұлданды. Сонымен қатар, Алабама штатындағы Бирмингем өнер мұражайында сақталатын Балаға табыну ететін Мадонна оның туындыларының бірі. Оның ең ерте дабылған жұмысы – 1471 жылғы Вероккьоның күшті ықпалымен суреттелген, Париждегі Жакмар Андре мұражайындағы Мадонна мен Бала, әулие Себастьян, Панкрас, Себастьян және Петр бейнеленген алтарьлық кескін. Флоренциядағы Санто-Спиритодағы Августин монахтарымен бірге отырған әулие Моника да осы жылға жатқызылады, сондай-ақ Уффици галереясындағы жас Тобиаспен бірге бейнеленген әйгілі Үш Архангел де осы жылы салынған.

Мерзімділігі

1475 жылы Боттичини өзінің ерекше стилін дамытты, оны алғаш рет өзінің ең танымал туындысы – Лондонның Ұлттық галереясындағы Ұлы Марияның көтерілуі арқылы көрсетті. Джорджо Вазаридің «Суретшілер өмірі» еңбегінде қате түрде Ботичеллиге жатқызылған бұл картина, жиырмасыншы ғасырдың басынан бері бірауыздан Боттичиниге тиесілі деп есептеледі. Бұл атрибуцияны 1475 жылы басталып, 1477 жылы аяқталғанын көрсететін қолжетімді құжаттар растайды. Алтарлық бейнелеудің ерекше композициясы мен тақырыбы, әрине, композицияның төменгі бұрыштарында бейнеленген тапсырыс берушілердің қалауымен анықталған. Фонда Флоренция мен Арно аңғарының көрінісі бейнеленген. Пальмиеридің Фиезоле төбелеріндегі меншіктерінің кейбіреулері, мысалы, оның әйеліне қалдырылған фермасы анық көрінеді. Періштелер мен әулиелердің шеңберлерімен қарсы алынған Марияның көкке көтерілуінің түсіндірмесі, Пальмиеридің 1465 жылғы «Città di Vita» поэмасының соңғы шумағына негізделген. Бұл поэмада жанның Құдай тарапынан жаратылмастан, көктен жерге түскені туралы даулы идея келтіріледі. Вазаридің айтуынша, Пальмиеридің поэмасы сияқты, Боттичинидің «Көтерілуі» де еретикалық деп саналды және аяқталғаннан кейін көп ұзамай жасырылды. Боттичини өмірі бойы Флоренциялықтардың үйлері үшін діни тақырыптағы көптеген паннолар салған. Ол әсіресе тонди, яки дөңгелек суреттер салуда танымал болды, оларда әдетте Мария мен Флоренцияның қасиетті покровительі – жас Иоанн Баптист Мәсіх баласына құлшына тізе бүгіп отырған бейнеленген. Мұндай суреттердің бірі 2013 жылы Лондондағы «Сотбис» аукционында өте жақсы сақталған күйде ұсынылды. Ал басқаларын Флоренциядағы Галерея Палатинада, Париждегі Лувр мұражайында және Мексика қаласындағы Музео Сумаяда кездестіруге болады.

Кешкі жұмыс

Ботичини өзінің мансабының соңғы онжылдығында Флоренция мен оның айналасына маңызды тапсырыстар алып, жұмыс істеуді жалғастырды. Шамамен 1490 жылы ол Мадонна мен Баланың даңқымен, Магдалена Мария мен Бернард әулиелерімен бірге сурет салған, бұл сурет бұрын Флоренциядағы Честелло шіркеуінде болған және қазір Луврде сақталуда. 1493 жылы Фучеккиодағы (Флоренциядан батысқа қарай) Compagnia della Vergine үшін екі періште мен Бенедикт, Франциск, Сильвестр және Антоний Аббат әулиелерімен бірге Мадонна мен Баланың суретін жасады. 1490-шы жылдардың ортасында ол өзінің ең амбициялық соңғы алтарьлық суретін аяқтады – әулие Иероним мен әулиелер мен періштелерді бейнелейтін (Сан-Жероламо алтарі), оны бай Ручеллаи отбасы Фиезоледегі Сан-Жироламо монастыры үшін тапсырыс берді. Бұл туынды қазір Лондондағы Ұлттық галереяда сақталуда. Ол орталық бөлігінде Папа Дамас, Евсевий, Паула және Евстохия әулиелерінің арасында бейнеленген әулие Иеронимді көрсетеді; ал жоғарыда алты періште, ал төменде сыйлаушылардың тобы тізе бүгіп тұр. Суретші орталық әулиені жеке алқапқа орналастыру арқылы ерекше стильде орындалған, сурет ішінде сурет құрады. Көркемсурет сыншысы Чарльз Дарвенттің айтуынша: "Әулие Иеронимнің суретіне өзінің алтын жалатылған алқабын беру арқылы суретші (Боттичини) бір-бірімен үйлесетін шындықтардың тізбегін жасайды. Алқапталған сурет біз үшін, көрермен үшін, сондай-ақ оны зерттейтіндей көрінетін суреттегі қасиеттілер үшін жеке өнер туындысы ретінде бар: тіпті қасиетті шейіттердің өзі өнердің күшіне тәнті бола алады". Бір кезде әулие Иеронимнің алтарьлық суретіне жасалған эскиз деп саналған сурет қазір Доменико Гирландайоның туындысы екені анықталды және Флоренциядағы Барджеллодағы әулиелердің фрескасымен байланысты, бұл фресканы Гирландайоның жеңешесі Бастиано Майнарди салған. 1495 жылы Боттичини Флоренциядағы Сан-Пьер-Схераджжодағы Ринуччини капелласы үшін Мадонна мен Баланың, әулие Францисктің, Архангел Рафаэль мен Жас Тобиас суретін салған. Бұл туынды қазір Шотландияның Ұлттық галереясында, Эдинбургте, жеке коллекциядан уақытша алынған. Боттичини 1498 жылдың 16 қаңтарында Флоренцияда 51 жасында қайтыс болды. Оның шеберханасын ұлы Рафаэлло Боттичини мұраға алды, ол өзінің жемісті қызметін жалғастырды.