Кіріспе

Якоб Уимпфеллинг (25 шілде 1450 – 17 қараша 1528) – Ренессанс дәуірінің гуманисті және теологы.

Өмірбаян

Уимпфеллинг Селестатта (Шлетштадт), Эльзас, Лотарингияда дүниеге келген. Ол Селестаттағы Гуманистік кітапхананың негізін қалаушы Людвиг Дрингенберг басқаратын Селестаттағы мектепке барды. 1464 жылы Фрайбург университетінің студенті болды, 1466 жылы бакалавр дәрежесін алды; кейін Эрфурт университетіне және Гейдельберг университетіне барды, онда 1471 жылы магистр дәрежесін алды. Содан кейін ол үш жыл бойы канон заңын, соңынан теологияны оқыды. 1483 жылы ол Шпейердегі кафедралық шіркеудің уағыздаушысы болды. 1498 жылы Палатин курфюрсі Филипп оны Гейдельбергке риторика және поэзия профессоры қызметіне шақырды. 1500 жылдан бастап ол Страсбургте тұрды, оның епископы Альберт Пфальц Мосбах оның меценаты болды. Ол 1513 жылы туған жеріне оралғанға дейін жазу ісіне берілді. Селестатта оның төңірегіне шәкірттер мен жақтастар жиналды. Лютерандық мәселелер бойынша туған дау-жанжал осы әдеби үйірмеге нүкес келтірді. Мартин Лютердің шіркеуден қуылғаннан кейін ол Курияны тыйымды кері қайтаруға көндіруге тырысты. Бұл оған Курияға қарсы "Litancia pro Germania" атты жала жазды деген күдік тудырды, бірақ оны, әдетте, Герман фон де Буше жазған деседі. 1521 жылы Уимпфеллинг Рим шіркеуіне бағынып, одан әрі оның адал ұлы болды. 1524 жылы ол Лютер мен Цвинглиге ашық хат жолдап, Жером Эмсердің Хулдрих Цвинглидің "Canonis missae defensio" еңбегіне қарсы диалогына қосымша ретінде оларды Киелі кітапты мұқият зерттеп, католик миссасының каноны ерте шіркеудің доктриналары мен дәстүрлеріне қайшы емес екенін анықтауға шақырды. Содан кейін Уимпфеллинг күрестен бас тартып, лютерандар тарапынан сатқын және дін қудалаушы деп қынжылды. Ол 1528 жылы Селестатта қайтыс болды.

Шығармалары

Уимпфеллингтің әдеби мансабы бірнеше жарияланыммен басталды, онда ол синодтарды жиі өткізуге, Қасиетті Марияға құрмет көрсетуге және дін қызметкерлерінің тәртібін жақсартуға шақырды. Elegantiarum medulla (1493) – Лоренцо Валланың латын тілінің көркемдігі туралы кітаптарынан алынған үзінді. Isidoneus germanicus (1496) еңбегінде ол өзінің педагогикалық идеалдарын ұсынды және схоластикаға қарсы шықты. Грамматиканы оқыту, әдепсіз емес, әсіресе христиан авторларының еңбектерін оқуға жетелеуі керек. Сондай-ақ, ол практикалық ғылымдарды оқуға да мән берді. Оның ең маңызды еңбегі – Adolescentia (1500) еңбегі Isidoneus еңбегін толықтыру мақсатында жазылған. Мұнда ол педагогикалық жоспарының этикалық жағын баяндады. Шіркеудегі проблемалардың себебі – жастардың нашар тәрбиеленуі; сондықтан жастарды моральдық жағынан берік болу үшін дұрыс тәрбиелеу қажет. Одан кейін ол жас адамдарға арналған жиырма заңның егжей-тегжейін талқылайды. Germanic (1501) еңбегінде ол өзін отты патриот ретінде көрсетті, бұл оны Мурнермен қарым-қатынаста қиындыққа түсірді. Оның Epitome rerum germanicarum (1505) еңбегі – басқа тарихшылардан алынған кейбір деректермен толықталған немістердің қысқаша тарихы. Ол бірнеше жазбаларында шіркеудегі бұзушылықтарға қарсы шықты. Уимпфеллинг өзінің бірнеше кітаптары мен қолжазбаларын Селестаттың гуманистік кітапханасына мұра етті, олар әлі күнге дейін сақталуда.