Кіріспе

Психодинамика, кең мағынада психодинамикалық психология деп те аталады, адамның мінез-құлқының, сезімдерінің және эмоцияларының түбінде жатқан психологиялық күштерді жүйелі түрде зерттеуге және олардың ертедегі өмірлік тәжірибемен қалай байланысты екеніне баса назар аударатын психологиялық бағыт. Ол ерекше атап айтқанда, саналы және санасыз мотивация арасындағы динамикалық қатынастарға қызығушылық танытады. "Психодинамика" термині Зигмунд Фрейд (1856–1939 жж.) және оның ізбасарлары дамытқан психоаналитикалық тәсілге де қатысты қолданылады. Фрейд термодинамика теориясынан шабыттанды және психодинамика терминін мидың күрделі органикалық құрылымындағы психологиялық энергияның (либидо немесе пси) ағыны ретінде сананың процестерін сипаттау үшін пайдаланды. Психологиялық көмек көрсетуге қатысты төрт негізгі бағыт бар: психодинамикалық, когнитивтік-мінездік, биологиялық және гуманистік емдеу. Психологиялық ауытқуларды емдеуде психодинамикалық психотерапия, классикалық фрейдистік психоанализбен (аптасына 3–5 сеанс) салыстырғанда, аз қарқынды (аптасына бір немесе екі рет) тәсіл болып табылады. Психодинамикалық терапия ішкі конфликт теориясына негізделген, онда жасырылған мінез-құлық пен эмоциялар пациенттің санасына көтеріледі; көбінесе адамның конфликті санасыз болады.

Шолу

Жалпы, психодинамика – ақыл-ойдың, жеке тұлғаның немесе психиканың әртүрлі бөліктерінің өзара байланысын зерттейтін ғылым, олар ақыл-ой, эмоционалдық немесе мотивациялық күштермен, әсіресе санасыз деңгейде қатысты. Психодинамикаға қатысты ақыл-ой күштері көбінесе екіге бөлінеді: (а) мінез-құлық пен психикалық жағдайға, әсіресе санадан тыс деңгейде әсер ететін эмоционалдық және мотивациялық күштердің өзара әрекеттесуі; (б) мінез-құлыққа әсер ететін ішкі күштер: мінез-құлық пен психикалық жағдайға әсер ететін эмоционалдық және мотивациялық күштерді зерттеу. Фрейд психологиялық энергия тұрақты деп ұйғарған (сондықтан эмоционалдық өзгерістер тек орын ауыстырудан тұрады) және ол демалуға бейім (тартымды нүкте) болып, разряд (катарсис) арқылы шығарылады. Жұбайы таңдау психологиясында психодинамика – адамның ең терең қажеттіліктері тудырған күштерді, ниеттерді және энергияны зерттеу деп анықталады. Жалпы алғанда, психодинамика тұлғадағы «психикалық энергияның» түрленуін және алмасуын зерттейді. Сондықтан негізгі психодинамикалық модель ID, ЭГО және СУПЕРЭГО арасындағы динамикалық өзара әрекеттесулерге назар аударады. Психодинамика, одан әрі, мінез-құлықты немесе психикалық жағдайларды туа біткен эмоционалдық күштер немесе процестер тұрғысынан түсіндіруге немесе интерпретациялауға тырысады.

Тарих

Фрейд психодинамика терминін сананың процестерін органикалық түрде күрделі мидағы психологиялық энергияның (либидоның) ағыны ретінде сипаттау үшін қолданды. Бұл принципке сәйкес, "кез келген физикалық жүйедегі энергияның жалпы мөлшері әрқашан тұрақты, энергия кванттары өзгеріп отыруы мүмкін, бірақ жойылмайды, және де, энергия жүйенің бір бөлігінен басқа бөлігіне ауғанда, ол міндетті түрде басқа бір жерде пайда болуы керек". 1950 жылдары американдық психиатр Эрик Берн Фрейдтің психодинамикалық моделіне, әсіресе "эго күйлеріне" сүйене отырып, адамдардың өзара әрекеттесу психологиясын жасады, ол транзакциялық талдау деп аталады. Дәрігер Джеймс Р. Алленнің сөзіне қарағанда, бұл "емдеуге қатысты когнитивтік-мінездік тәсіл және өзіңіз бен басқаларды ішкі модельдер арқылы түсінуге, сондай-ақ басқа психодинамикалық мәселелермен айналысуға өте тиімді жол". Ғлымның философы Карл Поппер фрейдизмнің көп бөлігі тексеруге келмейтін, демек ғылыми емес деп мәлімдеді. 1975 жылы әдебиет сыншысы Фредерик Крюс фрейдизмнің ғылыми сенімділігіне қарсы ондаған жылдық науқанды бастады. Бұл науқан "Фрейд: Әлдебір иллюзияның жасалуы" атты еңбегінде көп жылдар бойы әртүрлі жақтардан келген сын-пікірлерді жинақтаумен аяқталды. 2007 жылғы сауалнамаға сәйкес, медициналық мектептер мен психология факультеттері психодинамика бойынша көп дайындық бермейді. Эмори университетінің психология профессоры: "Егер эмпирикалық дәлелдемелерге және сынақтарға көбірек мән берілмесе, психоанализ тірі қалуы екіталай".

Фрейдтік талдау

Американдық психолог Кальвин С. Холлдың 1954 жылы жазған «Фрейдтік психологияның негіздері» кітабында былай делінген: Фрейд Брюкке үлкен құрметпен қарады және осы жаңа динамикалық физиологияның ықпалына тез бой алдырды. Фрейдтің ерекше генийінің арқасында, ол жиырма жылдан кейін динамика заңдарын адамның тұлғасына да, денесіне де қолдануға болатынын ашты. Осы жаңалығын жасағаннан кейін Фрейд динамикалық психологияны құруға кірісті. Динамикалық психология – тұлға ішіндегі энергияның түрленуін және алмасуын зерттейтін психология. Бұл Фрейдтің ең маңызды жетістігі және қазіргі ғылымның ең үлкен жетістіктерінің бірі, психология тарихындағы шешуші оқиға. Фрейдтің пікірінше, психологиялық процестердің ядросында – «мен» (эго) тұрады, ол үш күшпен күреседі: «ит» (ид), «жоғарғы мен» (суперэго) және сыртқы орта. 1930 жылдары Фрейдтің қызы Анна Фрейд Фрейдтің психодинамикалық теорияларын, әсіресе «эго» теориясын, ата-ана мен бала арасындағы байланысты зерттеуге, сондай-ақ олардың жетіспеушілігін анықтауға қолданды және осылайша эго психологиясын дамытты.