Кіріспе
Елдің немесе ландшафттың тарихын және географиясын сипаттайтын мәтін. Хорграфия (χῶρος khōros, "жер" және γράφειν graphein, "жазу") – бұл аймақ немесе округті сипаттау және картаға түсіру өнері, сондай-ақ мұндай сипаттаманың немесе картаның өзі. Бұл термин ежелгі географтар Помпоний Мела мен Птолемейдің еңбектерінен шыққан, онда ол аймақтардың географиялық сипаттамасын білдірген. Дегенмен, оның мағыналық мәңіздері әр кезеңде өзгеріп отырды. Ричард Хелгерсонның айтуынша, "хорграфия өзін хроникаға қарама-қарсы қойып анықтайды. Ол – жерге арналған жанр, ал хроника – уақытқа арналған жанр". Даррелл Рол "кеңістік немесе жерді бейнелеу" деген кең анықтаманы ұсынады.
Chorography (from χῶρος khōros, "place" and γράφειν graphein, "to write") is the art of describing or mapping a region or district, and by extension such a description or map. This term derives from the writings of the ancient geographer Pomponius Mela and Ptolemy, where it meant the geographical description of regions. However, its resonances of meaning have varied at different times. Richard Helgerson states that "chorography defines itself by opposition to chronicle. It is the genre devoted to place, and chronicle is the genre devoted to time". Darrell Rohl prefers a broad definition of "the representation of space or place".
Птолемейдің анықтамасы
Птолемей өзінің "География" атты еңбегінде (2-ғасыр) географияны бүкіл әлемді зерттеу деп, ал хорографияны оның кішігірім бөліктерін – провинцияларды, аймақтарды, қалаларды немесе порттарды зерттеу деп түсіндірді. Оның мақсаты "бір адамның құлағын немесе көзін салу сияқты, бір бөліктің бейнесін жасау" болды; және ол "жазылған нәрселердің сандық көрсеткіштерінен гөрі, олардың сапалық сипаттамаларымен" айналысты. Птолемей бұл графикалық техника екенін айтты, ол көріністерді (тек карталарды емес) жасауды қамтиды, себебі ол "нақты пропорционалдық орналасуларды" тіркеудің техникалық дағдыларынан гөрі суретшінің немесе ландшафт суретшісінің шеберлігін қажет етеді деп мәлімдеді. Дегенмен, Птолемейдің ағылшын тіліне соңғы аудармашылары бұл терминді "аймақтық картография" деп береді.
Қайта өрлеу дәуірі
Птолемейдің мәтіні батыста XV ғасырдың басында қайта жаңғырылды, ал "хорография" термині гуманистік ғалымдар тарапынан қайта қолданысқа енгізілді. Джон Ди 1570 жылы осы тәжірибені "географияның бір саласы, оның тармағы" деп санады, арқылы белгілі бір жердің "жоспары" [суреті немесе сызбасы] көзге көрсетілді. Дегенмен, бұл термин аймақтарды сипаттау үшін де қолданыла бастады. Бұл аймақтарды жазушы кеңінен зерттеп, жергілікті топографиялық сипаттамаларды, тарихи дереккөздердің қорытындыларын, жергілікті білім мен әңгімелерді бір мәтінге біріктірді. Ең әсерлі мысал (кем дегенде Ұлыбританияда) Уильям Камденнің "Британиясы" (бірінші басылымы 1586 жыл) болды, ол титул парағында өзін "хорографиялық сипаттама" деп атады. Уильям Харрисон 1587 жылы өзінің "Британия сипаттамасын" хорографиялық тәжірибе ретінде сипаттады, оны Холиншедтің "Шығаналарының" тарихи/хронологиялық мәтінінен (оның "Сипаттамасы" кіріспе бөлімін құрады) ажыратып көрсетті. Питер Хейлин 1652 жылы хорографияны "бір корольдік, ел немесе оның нақты провинциясының толық сипаттамасы" деп анықтады және мысал ретінде Паузанияның "Грекия сипаттамасы" (б.з.д. II ғасыр); Камденнің "Британиясы" (1586); Лодовико Гикчардинидің "Descrittione di tutti i Paesi Bassi" (1567) (Төмен елдер туралы); және Леандро Альбертидің "Descrizione d'Italia" (1550) еңбектерін келтірді. Камденнің "Британиясы" көбінесе Ұлыбританияның тарихы мен ескіліктерімен айналысты, сондықтан ағылшын тіліндегі "хорография" термині көбінесе антиквариаттық мәтіндермен байланысты болды. Уильям Ламбард, Джон Стоу, Джон Хукер, Майкл Дрейтон, Тристрам Рисдон, Джон Обри және тағы басқалар оны осылай қолданды, бұл асыл топофилиядан және өз округіне немесе қаласына қызмет ету сезімінен туындады, соңында ол көбінесе округ тарихы жанрына қатысты қолданылды. Кейінгі мысал – Уильям Грейдің "Хорографиясы" (1649), ол Ньюкасл-апон-Тайн қаласының ескіліктерін зерттеуге арналған. Камденнің еңбегі жарыққа шыққанға дейін Эндрю Мелвилл 1574 жылы хорография мен хронологияны тарихтың "екі нұры" деп атаған. Алайда, бұл термин карталар жасау және карталарға қатысты, әсіресе ұлттық немесе округтік аумақтар үшін де қолданыла берді. Уильям Камден графтық карта жасаушылар Кристофер Сакстон мен Джон Норденді "өте шебер хорографтар" деп мақтады; ал Роберт Плот 1677 жылы және Кристофер Пакке 1743 жылы олардың графтық карталарын хорография деп атады. Он сегізінші ғасырдың басында бұл термин барлық осы контекстерде қолданыстан шығып қалды, көптеген мақсаттар үшін "топография" немесе "картография" терминдері қолданылды. Сэмюэл Джонсон өзінің сөздігінде (1755) география, хорография және топография арасындағы айырмашылықты көрсетіп, географияның үлкен аумақтармен, топографияның кішкентай аумақтармен, ал хорографияның аралық аумақтармен айналысатынын, "географиядан кіші, топографиядан үлкен" екенін дәлелдеді. Бірақ іс жүзінде бұл термин осы күнге дейін ағылшын тілінде сирек кездеседі.
Қазіргі қолданысы
Техникалық географиялық әдебиеттерде бұл термин қала көріністері мен қала карталары күрделене түскенде, олар үшін тек білікті суретшілік қана емес, сонымен қатар ғылыми геодезиялық білімді талап ететін дағдылар жиынтығы қажет болғандықтан қолданудан тоқтатылды. Дегенмен, бұл термин XIX ғасырдың соңында географ Фердинанд фон Рихтгофен тарапынан екінші рет қайта жандандырылды. Ол хорографияны географияның мамандану саласы ретінде қарастырды, ол далалық байқаулар арқылы белгілі бір аймақтың ерекше белгілерін сипаттауды қамтиды. Қазір бұл термин тарихшылар мен әдебиет зерттеушілері топографиялық және антиквариаттық әдебиеттің жаңа заманғы түрін атау үшін кеңінен қолданады.