Кіріспе

1943 жылғы Екінші дүниежүзілік соғыстағы шайқас

Қазынашылық аралдары шайқасы – Екінші дүниежүзілік соғыста 27 қазан күні басталып, 17 қарашаға дейін жалғасқан шайқас. Жаңа Зеландия армиясы, негізінен американдық күштердің қолдауымен, шабуылды жүргізді. Операция «Жақсы уақыт» (Goodtime) деп аталды. Операция үшін Жаңа Зеландияның 8-ші жаяу әскер бригадасы, бригадалық генерал Роберт Роудың басқаруымен және Жаңа Зеландияның 3-ші дивизиясының бір бөлігі жұмылдырылды.

Моно және Стирлинг аралдарынан тұратын Қазынашылық аралдары Гуадалканалдан солтүстік-батысқа қарай 300 миль (483 км), Вела Лавелладан батыс-солтүстікке қарай 60 миль (97 км) және Шортленд аралдарынан оңтүстікке қарай 18 миль (29 км) жерде орналасқан. Шайқас кезінде аралдар одақтастарға Соломон аралдары арқылы Рабаул маңындағы жапондық күштердің ірі топтарын айналып өтуге мүмкіндік берді, Рабаулды басып алу – «Дөңгелек операциясы» (Operation Cartwheel) аясындағы одақтастардың стратегиялық мақсатының маңызды бөлігі болды. Аралдарда терең табиғи порты – Бланш порты орналасқан, ол одақтастар үшін Бугенвильдегі Торокина шығанағына десант түсіру операцияларын қолдау үшін пайдалы деп танылды. Моно аралының биік орналасқан жерлері Торокина шығанағы операциясы кезінде әуе және теңіз шабуылдары туралы ерте хабарлау үшін радар станциясы ретінде пайдалануға ыңғайлы болды.

Операция

27 қазанда сағат 06:06-да одақтастар Қазына аралдарына шабуыл бастады. Құныстыруға дейін бірнеше шағын барлау операциялары жүргізілді, біріншісі 22-23 тамызда, екіншісі 21-22 қазанда. Ал осы уақытта шабуылға дайындалған күштер Флорида аралынан репетиция жасады. 27 қазаннан бастап, қысқа теңіз және әуе шабуылдарынан кейін, жеті АПД Стирлинг аралындағы Каммингс-Пойнттан батысқа қарайғы көлік аймағына жетіп, порттың екі жағындағы құрлық әскерлеріне бөлінген кішігірім десанттық кемелерін түсіре бастады. Көру мүмкіндігін төмендеткен қатты жаңбырға қарамастан, «Филип» және «Прингл» эсминецтері қонуға дейін күшті, бірақ тиімсіз бомбалау жүргізді. Содан кейін 29-шы және 36-шы жаяу әскер батальондары Моно аралының оңтүстік жағалауындағы Фаламай маңына, Бланш портының батыс кіреберісінен шамамен 3 км қашықтықта қонды. Ал 34-ші жаяу әскер батальонының бір бөлімі Стирлинг аралына қонса, 34-ші батальонның 200 сарбазы, «McKean» АПД-нің қолдауымен, аралдың батыс жағынан айналып, Соаноталу маңында солтүстікке қонды. Олар сол жерде орналасатын радар станциясын күзетуге тиіс болды. Шабуылдың алғашқы толқынында 3795 сарбаз қонды, ал келесі 20 күнде одақтас күштердің қалған бөлігі төрт толқынмен қонып, жалпы саны 6574 сарбазға жетті. Бұл Жаңа Зеландиялықтардың Тынық мұхитындағы екінші жауынгерлік операциясы болды, ал бұрынғысы – өткен айда өткен Велла-Лавелладағы құрлықтағы шайқас. Жаңа Зеландиялық жаяу әскеріне АҚШ-тың жауынгерлік және материалдық-техникалық қолдауы көрсетілді, оның ішінде 87-ші теңіз құрылыс батальоны, байланыс бөлімі, теңіз базасы бөлімі және 198-ші жағалау артиллерия батальоны әуе шабуылдарына қарсы қолдау көрсету үшін. Жапондықтар күтпеген жерден шабуылға ұшырады және әскерлер қонғаннан кейін ғана ұшақтарды көтеріп, десанттық кемелерге шабуыл жасауға тырысты. Содан кейін, 27 қазанның кешкісінде 25 шұңғыма бомбалаушысы екі американдық эсминецке – «Кони» мен «Филипке» шабуыл жасады. Соңынан болған қақтығыста AirSols истребительдері мен теңіз артиллериясының атысымен 12 жапондық ұшақ атып түсірілді, ал «Кони» екі рет зардап шегіп, оның 8 экипаж мүшесі қаза тауып, 10-ы жараланды. Эсминец сүйреліп, жөндеуге Тюлагиге қайтарылды. Осы уақытта жағалаудағы шайқас жалғасты. Бастапқы қонуға қарсылық әлсіз болды және шабуылдың бірінші толқынындағы шағын шығындармен тез жеңілді. Бірнеше сағат ішінде жапондықтардың сирек қарсылығына қарамастан, Фаламай маңындағы жағажай қауіпсіздендірілді, ал келесі күндері аралды тазалау үшін қарауылдар жіберілді. Ал Соаноталуды ұстап тұрған күштер 29 қазан мен 2 қараша аралығында бірнеше шабуылдарды тойтарды, оның ішінде 40 жапондық сарбазды өлтірген роталық топтың шабуылы да болды. Стирлинг аралында Жаңа Зеландиялықтарға ешқандай қарсылық көрсетілмеді және қонудан кейін патрульдеу мен базаны дамыту жұмыстарына кірісті. Жапондықтардың аздаған шабуылдары болды, бірақ жапондық әуе күштерінің басым бөлігі 1 қарашада басталған Торокина мысығы маңындағы қонуға жауап беруге бағытталды. 1 қарашада аралдардың астанасы Фаламайдың қираған жеріне британдық ту көтерілді және азаматтық басқару қалпына келтірілді. Тазалау операциялары басталды, ал 11 күн ішінде бірнеше шағын шайқастар болды, өйткені патрульдер негізінен солтүстік жағалаудағы үңгірлерде жасырынған жапондық әскерлерін табуға тырысты. Бұл шайқастар екі тараптан да жапа шегуге әкелді, ал Жаңа Зеландиялық патрульдермен болған атыс-шайқаста бірнеше жапондық топтар қаза тапты.

Салдары

12 қарашада аралдар жапондық күштерден тазаланды деп жарияланды, бірақ 1944 жылдың қаңтарына дейін джунглилерде жапондықтардың қалдықтары байқалды. Операция, Шоисеулға жасалған шабуылмен бірге, Жапонның 17-ші армиясының назарын Соломон аралдары кампаниясындағы одақтастардың келесі маңызды нысанынан аударуға көмектесті. Операция кезінде одақтастардың жоғалғандары 226 адамды құрады, оның ішінде 40 жаңа зеландиялық қаза тапты және 145 адам жараланды, 12 америкалық қаза тапты және 29 адам жараланды. 87-ші теңіз құрылыс батальонының А ротасының теңізшілері, сондай-ақ оның штаб-пәтер ротасынан 25 адамдық топ 27 қазанда жағаға шықты. Бір теңізші өз бульдозерінің пышағын қалқан ретінде көтеріп, онымен жапондық пулемет ұясына шабуыл жасады. Теңізшілер 21 миль (34 км) жол салып, Стирлинг аралында PT катерлері үшін база құрды. 28 қарашада оларға 87-ші теңіз құрылыс батальонының қалған бөлігі қосылды. Содан кейін олар 5600 фут (1707 м) ұзындығы және 200 фут (61 м) ені бар ұшу-қону жолағын, тұрақтарды және бес сақтау ыдысы бар авиациялық бензин қоймасын салуға кірісті. Жұмыс желтоқсан айында 82-ші теңіз құрылыс батальонына тапсырылды, ал қаңтар айында 88-ші теңіз құрылыс батальоны қосылды. Кейіннен ұшу-қону жолағы кеңейтілді. 87-ші теңіз құрылыс батальоны ірі теңіз кемелерін қабылдауға арналған кемежай құрылысына көшті. Төрт понтондық баржалар ағаштан жасалған тіреулерге бекітілді, олар ағаш тақтайшаларымен жабылған арқалықтар арқылы жағаға жалғастырылды. Бірінші кеме 1944 жылдың 30 қаңтарында жағаға орналасты. Шеберханалар мен сахналық құрылыстармен, сондай-ақ 100 төсектік госпитальмен жабдықталған теңіз базасы салынды. Әуе базасын АҚШ Әскери-әуе күштерінің 42-ші бомбалау тобының орта бомбалаушылары және АҚШ Теңіз жаяу әскерлерінің VMB 413 тобы пайдаланды, ал базалық құрылыстарды АҚШ Теңіз күштерінің Acorn 12 тобы қолданды. Базаның дамуы 1944 жылдың шілдесіне дейін аяқталды деп есептелді, ал базаға жауапкершілік 569 және 587 нөміріндегі Құрылыс батальонының техникалық қызмет көрсету бөлімшелеріне (CBMU) берілді. Кейбір базалық құрылыстар 1944 жылдың желтоқсаны мен 1945 жылдың қаңтарында Лейтеге жіберілді, ал база 1945 жылдың маусым айында CBMU 569 кеткен кезде жабылды.