Кіріспе

Оңтүстік Месопотамияда 27 мүсін табылды. Гүдеа шамамен б.з.д. 2144 және б.з.д. 2124 жылдар аралығында Лагаш мемлекетін билеген (енси) еді, ал мүсіндер сол кезге тән өте жоғары шеберлік деңгейін көрсетеді. Археологтар белгілі мүсіндерге "А" әрпінен бастап "Z" және "AA" деп атау берген. Көптеген мүсіндер бассыз, сондай-ақ жеке бас мүсіндері де бар. Гүдеаның есімі көптеген мүсіндердегі арнау жазуларында көрсетілген, бірақ кейбір жағдайларда бейнеленген билеушінің кім екені нақты емес.

Шығу тегі

А–К мүсіндері Эрнест де Сарзектің Телло (ежелгі Гирсу) қаласындағы Адад-надин-ахе сарайы ауласындағы қазбалары кезінде табылған. М–Q мүсіндері 1924 жылы Теллодағы заңсыз қазбалардан алынған; қалғандары өнер саудасы арқылы келген, олардың шығу тегі белгісіз және кейде нақтылығы күмәнді. L және R бейнелері Гудеа екеніне сенімді тұрғысынан дәлел жоқ.

Сипаттамасы мен мақсаты

Бұл мүсіндер ғибадатханаларда билеушінің бейнесі ретінде жасалған, оның орнына үнемі дұға тілеу үшін; оларға құрбандықтар шалынған. Көптеген мүсіндерде, олар қай құдайға арналғанын көрсететін жазу бар. Гүдея отырған немесе тұрған күйде бейнеленген; бір жағдайда (N) ол су құмырасын ұстап тұр. Ол әдетте қой терісінен тігілген, денеге жақын киім (каунаке) және ұзын, мақтаныш киім киеді. Тек бір мысалда (М, Соклет мүсіні) ол өзгеше киім киген, ол аккад патшалық киімін еске түсіреді (Маништушудың денесі). Біреуінің (В мүсінінің) тізесінде сарай жоспары өлшеу шкаласымен бірге бейнеленген. F мүсіні В мүсініне ұқсас; екеуінің де басы жоқ, ал тізелерінде өлшеу шкаласы және қалам (стилус) бар тақта орналасқан, бірақ F мүсінінде ғимарат жоспары жоқ.

Өлшемі мен материалы

Ертедегі мүсіндер кішкентай және көбінесе жергілікті тастардан (әктас, стеатит және қызыл тас) жасалған сияқты. Кейін, кең ауқымды сауда байланыстары орналысқанда, қымбат экзотикалық диорит қолданыла бастады. Жергілікті тастардан өзгеше, диорит өте қатты, сондықтан оны қашау өте қиын. Диоритті ежелгі шумерлік билеушілер де қолданған (Энтемена мүсіні). Жазбаларға сәйкес, диорит (немесе габбро) Маганнан әкелінген. Британ мұражайындағы өте үлкен диорит мүсіннің қалдықтары Гудеаның бейнесі болуы мүмкін, бірақ бұл әзірге нақты анықталған жоқ. Мүсіннің қалған бөлігі 1,5 метр биіктікте (және салмағы 1250 кг-нан асады), демек, толыққанда қалпына келтірілсе, мүсін 3 метрден асып, билеушінің қазіткенге дейін табылған ең үлкен мүсіні болар еді.

Арнаулы жазу

Диорит мүсіндерінің бағышталу жазулары әдетте, энси Гүдеяның Маган тауларынан диорит әкелгенін, одан өзінің мүсінін жасағанын, оны құдай немесе әйел құдай (x) құрметіне есіммен атағанын және мүсінді (y) ғибадатханасына жеткізгенін көрсетеді. Көптеген үлкен (адам өлшеміне жақын, ал D мүсіні тіпті адамнан да үлкен) мүсіндер Лагаш қаласының ең жоғарғы құдайларына арналған: Нингирсу, оның әйелі Бау, Гатумду және Иннана, сондай-ақ Нинхурсанга – «Құдайлардың анасы». Q мүсіні Нингзидаға арналған, ол Гүдеяның жеке қорғаушы құдайы және Әбу Салабих аймағымен байланысты. Ал кіші М, Н және О мүсіндері оның «әйелі» Гестинаннаға арналған. Нингзида мен Гестинанна арасындағы байланыс, бәлкім, археологтар Лагашпен байланысты нығайту үшін құрастырған болуы мүмкін.

Мүсіндер кестесі

Номер Сурет Материал Өлшем Тұрыс Тегі Тұрғызылған Бүгін Мұражай каталогы нөмірі A диорит 1.24м тұрған қазба жұмыстары E. de Sarzec, Telloh Нинурсанг/Нинту Лувр AO 8 B диорит 0.93м отырған қазба жұмыстары E. de Sarzec, Telloh Нигирсу Лувр AO 2 C диорит 1.38м тұрған қазба жұмыстары E. de Sarzec, Telloh Иннана Лувр AO 5 D диорит 1.57м отырған қазба жұмыстары E. de Sarzec, Telloh Нигирсу Лувр AO 1 E диорит 1.42м тұрған қазба жұмыстары E. de Sarzec, Telloh Ба’у Лувр AO 6 F диорит 0.86м отырған қазба жұмыстары E. de Sarzec, Telloh Гатумду Лувр AO 3 G диорит 1.33м тұрған қазба жұмыстары E. de Sarzec, Telloh Нигирсу Лувр AO 7 H диорит 0.77м отырған қазба жұмыстары E. de Sarzec, Telloh Ба’у Лувр AO 4 I диорит 0.45м отырған қазба жұмыстары E. de Sarzec, Telloh Нигишзида Лувр AO 3293 + AO 4108 J диорит қазба жұмыстары E. de Sarzec, Telloh K диорит 1.24м тұрған қазба жұмыстары E. de Sarzec, Telloh Нигирсу Лувр AO 10 L диорит (Кудурру) M мәрмәр немесе парагонит 0.41м тұрған заңсыз қазба жұмыстары, Telloh 1924 Гештиннана Детройт өнер институты N долорит, кальцит немесе стеатит 0.61м тұрған заңсыз қазба жұмыстары, Telloh 1924 Гештиннана Лувр AO 22126 O стеатит 0.63м тұрған заңсыз қазба жұмыстары, Telloh 1924 Гештиннана Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen NCG 840 P диорит 0.44м отырған заңсыз қазба жұмыстары, Telloh 1924 Нигишзида Нью-Йорк, Метрополитен өнер мұражайы 59.2 Q диорит 0.33м отырған заңсыз қазба жұмыстары, Telloh 1924 Нигишзида дене Багдадта, бас Филадельфияда дене: 2909, бас: CBS 16664 R диорит 0.185м отырған өнер саудасы Намхани Гарвард семит мұражайы HSM 8825 S әктас тұрған Лувр T 1.24м Голенишев коллекциясы U долорит 0.71м отырған Селевкия ад Тигрим, Селевкияға жақын Нинурсанг/Нинту Британ мұражайы 98065 V диорит 0.78м тұрған өнер саудасы Британ мұражайы 122910 W әктас 0.34м тұрған өнер саудасы X әктас тұрған Ежелгі Шығыс мұражайы, Стамбул Y әктас Нигирсу Z диорит AA әктас