Кіріспе
Мақұлдауды білдіретін қол қимылы
Бас бармақпен жасалатын сигнал, әдетте бас бармақ жоғары немесе бас бармақ төмен деп сипатталады. Бұл қол қимылы – бас бармақ тік немесе төмен қарай созылған жұмсақ тұтқа арқылы жасалады. Бас бармақты жоғары көтеру оң пікірмен, мақұлдаумен, жетістікпен, қанағатпен және бірлікпен байланысты, ал бас бармақты төмен көтеру алаңдаушылықпен, мақұлдаусыздықпен, қанағаттанбаумен, қабылдамаумен және сәтсіздікпен байланысты.
Адамның табиғи мінез-құлқы
Ал бас бармақ қозғалысының нақты төркіні белгісіз болғанымен, бірнеше нұсқа ұсынылған. Карлтон С. Кун Гибралтардағы барбари маймылдары осы қозғалысты қолданатынын байқағаннан кейін, «Адамның тарихы» атты антропологиялық классикалық еңбегінде бұл – қарама-қарсы бармақтары бар екеніне қуаныштың өзара білдірілуі деген гипотеза ұсынды. Дегенмен, сыншылар маймылдар жай ғана адамдарды еліктеген болуы мүмкін деген пікір білдіреді.
Ежелгі Рим
Латынша фраза pollice verso гладиаторлық жекпе-жектерде ежелгі римдік көпшіліктің жеңілген гладиаторға қатысты үкім шығару үшін қолданған қол қимылын білдіреді. Бас бармақтың қатысқандығы анық болғанымен, "pollice verso" фразасымен сипатталған нақты қимыл түрі мен оның мағынасы тарихи және әдеби деректерде нақты көрсетілмеген. Классикалық зерттеулер профессоры және осы практиканы жан-жақты зерттеген Энтони Корбейльдің сөзіне сүйенсек, бас бармақты жоғары көтеру – гладиаторды өлтіру сигналы болса, "жабық жұмсақпен оралған бас бармақ" – оны сақтап қалуды білдірген. Қазіргі танымал мәдениетте, ежелгі Римнен тарихи негізі жоқ, "бармақ төмен" жеңілген гладиаторды өлімге кесу керек деген сигнал деп дұрыс емес түсінік бар; ал "бармақ жоғары" – оны сақтап қалу керек дегенді білдіреді.
Орта ғасырлар
"Бас бармақ көрсету" белгісі ағылшын садақшыларының шайқасқа дайындалып жатқанда, садақтары жақсы күйде екенін және олар соғысуға дайын екенін білдіретін сигнал болған деген болжам бар. Садақты қолданар алдында, ағылшын ұзын садағының бауы мен садағы арасындағы қашықтық – "иіс биіктігі" тексерілетін. Бұл қашықтық шамамен , шамамен созылған бас бармақпен жұдырықтай болады. "Фистмеле" термині – бұл өлшемді білдіретін саксон сөзі. Десмонд Моррис "Қозғалыстар: олардың пайда болуы мен таралуы" еңбегінде бұл практиканы орта ғасырлық сауда-саттық келісімдерін бекітуге байланысты дәстүрге дейін жегізеді. Уақыт өте келе, көтерілген бас бармақтың өзі үйлесім мен жылы сезімдерді білдіретін болды. Мысалы, XVII ғасырда Диего Веласкестің "Түскі ас" картинасына қараңыз.
20 ғасыр
"Оксфорд ағылшын сөздігі" "бармақ жоғары" (позитивті мағынада) сөзінің ең алғашқы жазбасын Артур Гай Эмпидің 1917 жылы жазған "Овер-топ" кітабынан келтіреді. Эмпи Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық қарулы күштерінде қызмет еткен америкалық болған. Ол: "Бармақ жоғары, Томмидің «менің жағдайым жақсы» дегенді білдіретін белгісі" деп жазды. 1920-жылдардағы британдықтардың "бармақ жоғары" ишаратының оң мағынасы бар мысалын 1927 жылғы британдық үнсіз фильмі "Лоджер: Лондон тұманының тарихы" фильмінің 19-минутында көруге болады. Онде жас адам қарт адам үшін қағаз ақшаны тексеріп, оны екі қолымен "бармақ жоғары" ишараты арқылы "жақсы" (қоңыр емес) деп жариялайды. Америка Құрама Штаттарында бұл ишараттың танымалдылығы екінші дүниежүзілік соғыстағы ұшқыштардың практикасына байланысты, олар ұшу алдында жер экипажымен байланыс үшін "бармақ жоғары" ишаратын қолданды. Бұл әдет Қытайда орналасқан "Ұшқыш жолбарыстардан" бастау алған болуы мүмкін, олар екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан алғашқы американдық ұшқыштардың бірі болды. Қытайлықтар "тин хао де" (挺好的) деп "өте жақсы" дегенді білдіріп, "сен біріншісің" деген мағынада бас бармағын жоғары көтеретін. Қытай үкіметінің жоғары лауазымды шенеуніктері оны құрмет белгісі деп санайды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тың әскери кемелеріндегі ұшқыштар палуба экипажына ұшуға дайын екендерін және дөңгелектерді алып тастауға болатынын хабарлау үшін "бармақ жоғары" ишаратын қолданды. Қазіргі АҚШ кемелерінде палуба экипажының белгілі бір мүшелері ұшқышқа және басқару мұнарасына олардың бекеті ұшуға дайын екенін көрсету үшін бас бармағын жоғары көтереді. Америкалық әскерлер бұл ишаратты үйреніп, Берлинге қарай жорық жасағанда оны Еуропаға таратқан деген қауесет бар.
21 ғасыр
Аризона штатының сенаторы Джон Маккейн 2017 жылдың 28 шілдесінде Республикалық партияның "Қолжетімді сақтандыру туралы" заңын ("Обамакеар") жоюға бағытталған әрекетін тоқтатқан шешімді дауысқа салғанда, бас бармағын төмен көрсету арқылы ым жасады. 2023 жылы Канададағы фермерге, мәтіндік хабарламаға жауап ретінде бас бармағын жоғары көтеру эмоджисін қолданғаны үшін 82 000 канад доллары (61 610 АҚШ доллары) айыппұл салынды, бұл міндетті келісім деп танылды. Фермер күтілген зығыр мөлшерін жеткізбегендіктен, келісімшартты орындамады, нәтижесінде айыппұл салынды. Сот эмоджинің келісім немесе мақұлдауды білдіретін мағынасын ескеріп, оның цифрлық қолтаңба ретінде қолданылуы мүмкін деген шешімге келді. Бұл үкім, қазіргі технологиялық дәуірде эмоджи сияқты дәстүрлі емес тәсілдердің келісімшарттарды растауда қолданылуын мойындады.
Халықаралық қолданыс
Ағылшын тілді елдерде "бас бармақ жоғары" белгісі көбінесе оң пікір білдіреді. Дегенмен, оның қабылданатын мағынасы мәдениеттен мәдениетке айтарлықтай өзгереді. Кейбір елдерде, соның ішінде Иранда, бұл белгі қарапайым есқаратуды білдіруі мүмкін. Германияда, Францияда, Венгрияда және Финляндияда бұл қозғалыс дұрыс жағдайда жай ғана "бір" санын көрсетуі мүмкін. "Thums Up" – Үндістанның танымал кола бренді, ал 2007 жылдан бастап бас бармақ жоғары қарай бейнесі Үндістанның бір рупиялық монетасында да пайда болды. Интернетте, әсіресе Facebook әлеуметтік желісінде, бас бармақты жоғары көтеру белгісі иконка ретінде көрсетіледі және "like" терминімен байланысты, ол осы контексте басқа адамның немесе компанияның бетін, жазбаларын немесе профилін бақылауға немесе жазылуға шақыруды білдіреді. YouTube-та жеке бейнелерге оң немесе теріс баға беруге болады, осы үшін бас бармақ жоғары немесе төмен иконкаларына басу керек (кейбір бұрынғы нұсқаларында "Like" және "Dislike" деген жазулармен бірге келген, және қазір де солай аталады), ал бас бармақ жоғары басылған жағдайда бейне пайдаланушының "Ұнаған бейнелер" плейлісіне қосылады. Қараңыз: ұнату түймесі. Су астындағы дайвинг сигналдарында бас бармақты жоғары көтеру "көтерілейік" дегенді білдіреді.
Басқа кодтамалар
Көптеген пернетақтадағы эмотикондар бас бармақты көтеру белгісін көрсету үшін кіші әріптер "b" және "d" пішіндерін қолданады. Ең қарапайым түрлерінде білезік үшін тире пайдаланылады: b немесе =b (оң қол) және d немесе d= (сол қол). Көптеген жапондық каомоджилер бас бармақты, нүктелеу белгілерінен құралған беттің қасына қояды, мысалы d(＾＾)ｂ немесе b(~ ^)d. Әртүрлі жедел хабар алмасу қызметтері бас бармақты көтеру және бас бармақты төмендету эмодзилері үшін (y) және (n) қысқартпасын пайдаланады.