Кіріспе

Александриялық Кир (المقوقس al Muqawqis, Κῦρος Ἀλεξανδρείας) – 7-шы ғасырдағы көрнекті тұлға. Ол Александрияның грек православтық патриархы және Мысырдың соңғы Византия префекті қызметін атқарды. Оның монотелитизмнің дамуындағы маңызды рөлі ерекше атап өтіледі. Кир 642 жылдың 21 наурызында Александрияда қайтыс болды.

Фазис епискобы

620 жылы ол Колхидадағы Фазис епискобы лауазымын қабылдады. 626 жылы Византия императоры Гераклий басқарған парсы жорығы барысында, Константинополь патриархы Сергий ұсынған жоспар бойынша оған кеңес сұралды. Бұл жоспар, Египеттің миафизиттерін Шіркеумен келістіруге және империяны қолдауға бағытталған. Бұл жоспар моноэнергетикалық жоспар деп белгілі болды, ол Мәсіхтің екі табиғаты туралы Халкидондық принципті қабылдаумен қатар, оның тек бір ғана энергиясы бар екенін мәлімдеу арқылы оны күшін жоюды көздеді (ἓν θέλημα καὶ μία ἐνέργεια). Сергий Рим папасы Хонорий I оған қолдау көрсеткенін және бұл Шіркеу Әкелерінің үйретіктеріне де, Халкидон кеңесінің шешімдеріне де қайшы келмейтінін қамтамасыз еткеннен кейін Кир бұл формулаға келісті. Соңынан Кир 630 жылы Гераклий тарапынан Александрия епискобы болып тағайындалды, бұл Александрияның миафизит патриархына қарсы болды және осы жоспарды іске асыру мақсатымен жасалды.

Александрия патриархы

Кир, бір кездегі патриарх, миафизиттер мен халцедондықтарды жақындастыру үшін моноэнергизмді қолдады, ол әрі қарай монотелитизмге – жалғыз ерікке сенімге ұласты. 633 жылдың маусым айында Александрияда өткен синодта ол «Satisfactio» плерофориясы ретінде белгілі Ынтымақтастық шартын ұсынды. Бұл келісім тоғыз баптан тұрды, жетінші бабы монотелитизмді батыл түрде жариялады. Бір күні Кир мысырлық аббат Самуилді шақырып, тізгінмен келтірді. Самуил Тәңірге қуанып, Христиан аты үшін қанын төгуге дайын екенін білдірді. Кир оны көргенде, әскерге қаны көп аққанша аяусыз ұруға бұйырды. Кир Самуилге сұрақ қойды: «Самуил, сен зұлым аскетсің, сені монастырьдың аббаты етіп кім тағайындады және монахтарға мені және менің сенімімді қарғауға үйретуді тапсырды?» Ал қасиетті Аба Самуил: «Құдайға және Оның қасиетті Архиепископы Бенжаминге бағыну, сенің және сенің шайтандық іліміңе бағынудан жақсы, сен, шайтанның баласы, Антихрист, алдаушы!» деп жауап берді. Самуилдің сөздеріне ашуланған Кир әскерге оны өлтіруге бұйырды, бірақ Файюм билеушісі араласып, оны олардың қолынан құтқарды. Соның салдарынан Кир Самуилді Нитрия шөлінен қуғынға жіберді.

Жазбалар

Кир Сергиймен «Satisfactio» деп аталатын үш хат арқылы байланыс жасады, олар Латеранның Рим Синодының және Алтыншы Экуменикалық Кеңестің құжаттарында сақталған (Манси, X, 1004; XI, 560, 562, 964). Бірінші хатында Кир Эктезисті қабылдағанын білдірді. Екінші хатында Папа Лев және Сергий арасындағы қиындық сипатталған, ал үшінші хатында Теодосиандардың дінге өтуі баяндалған. «Satisfactio» еңбегінің бір мақаласында, әсіресе жетінші мақаласында былай делінген: «Бір ғана Мәсіх, Ұл, Құдайға және адамға тән істерді бір теондриялық амал арқылы орындайды, – деп жазған Әулие Дионисий». Кирге 638 жылы қайтыс болған Әулие Софрониус (Epistola synodica, Mansi, XI, 480) және 662 жылы қайтыс болған Әулие Максим (Epistola ad Nicandrum; disputatio cum Pyrrho, P. G., XCI, 101, 345) қарсылық білдірді. Олар оны Әулие Дионисийдің қадірлі мәтінін өңдеп, өзгерістер енгізгені үшін айыптады. Сондай-ақ, олар оның шіркеу әулиелерінен қолдау алғаны туралы мәлімдемесін жоққа шығарды және Мәсіхтің құдайлық және адамдық табиғаты бір адамға тиесілі болғандықтан және үйлесімді жұмыс істегендіктен «бір» деп аталатынын, бірақ олардың бастаулары әртүрлі болғандықтан физикалық жағынан оларды теңестіруге болмайтынын түсіндірді. Тарихшылар Кирдің бұл көзқарасты қалай қабылдағаны туралы әртүрлі пікірде. Кейбіреулері оның бастапқыда Монофизитшілікке бейімділігі болғанын, ал енді біреулері Сергий мен Гераклийдің оған әсер еткенін айтады. Кир қайтыс болғаннан кейін 649 жылы Латеран кеңесінде (Дензингер, Enchiridion, 217, 219) және 680 жылы Константинополдің үшінші Экуменикалық кеңесінде (Дензингер, 238; Манси, XI, 554) дінге қарсы шығушы ретінде айыпталды.