Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Таулунга – Тонганың дәстүрлі биі. Ол Самоаның Тауалуга биі мен Тонганың ула биінің үйлесімінен құралған. Бұл би түрі Гавайидің (кейбір) хула биіне немесе Таитидің априма биіне ұқсас.
The tauolunga is a traditional Tongan dance. It is a combination of the Samoan Taualuga and the Tongan ula. The type of dance is comparable with (some) Hawaiian hula or the Tahitian aparima.
Өнер көрсету
Таулунга – бойдақ қыздардың биі, әсіресе үйлену тойында өздерін көрсету үшін билейді. Ерлі-зайыптылар немесе ересек әйелдердің таулунга билеуі сирек кездеседі, бірақ мүмкін. Биді ер адамның орындауы да сирек, бірақ ол билеген қыздың қимылдарына еліктеп, оның сұлулығын одан да жарқыратып көрсетуі мүмкін. Осындай сирек жағдайларға қарамастан, таулунга кез келген ерекше шарада орындалуы мүмкін. Көбінесе оны 10-ға дейін қыздың шағын тобы билейді, бірақ жеке орындалуы да мүмкін. Ересек әйелдердің көмегі әдетте музыканың ырғағымен үйлесімде қол соғумен шектеледі. Бұл рөл туулафале деп аталады. Әдетте, биді қыз бастайды, содан кейін ата-анасы, туыстары, отбасы мүшелері немесе достары сахнаға шығып, оның майланған терісіне ақша белгілерін жабыстырып, оған қосылады. Сыйлық ақшасы (fakapale) қызға сыйлық ретінде беріледі, егер би көбінесе қаржы жинау мақсатымен немесе арнайы шара ретінде орындалмаса. Ақша көбінесе тойлап жатқан адамға жұмсалады. Туған күнде ақша туған күнін тойлап жатқан адамға беріледі. Үйлену тойында ол жас жұпқа беріледі. Бітіру кешінде ақша бітірушіге беріледі және т.б. Таулунга негізінен таңдалған әннің мағынасын түсіндіретін қол қимылдарынан тұрады. Дегенмен, көптеген қимылдар соншалықты ерекше стильде орындалады, олардың мағынасын тек тәжірибелі бишілер ғана түсіне алады. Көптеген әдеттегі әрекеттер (хака) стандартталған және өз аттары бар. Бас қозғалысы да маңызды рөл атқарады: бас пен көздер маңызды қимылдар кезінде қолдарды қадағалауы керек, әйтпесе олар көрермендерге қаратылуы керек. Көздер ешқашан көрермендерден бұрылып қарамайды. Уақыт-уақытпен бас бір соққы ішінде (теки) немесе екі соққыда (кало) шағын иімделулер жасалуы керек. Қыз өнер көрсету барысында күлімдеуі керек. Дене мен аяқ қимылдары осылай маңызды емес. Олар қолдар мен баспен бірге жүруі керек. Полинезияның басқа жерлеріндегідей жамбасты шайқауға тыйым салынған. Көбінесе аяқтар тік тұрып, тізелер біріктіріліп, бүгілген (таулало) болуы керек. Шағын қадамдар жасауға болады, бірақ үлкен қадамдар мен бұрылыстарға рұқсат етілмейді. Қыздың барлық денесі сияқты, қимылдары да әдемі және жұмсақ болуы керек. Тонга биінің ерекше ерекшелігі, Полинезияның басқа жерлерінде кездеспейтін, көптеген хакаларда қолдар мен білектердің айналма қозғалыстары болып табылады.
The tau'olunga is a dance for single young women, especially for them to show off on their wedding day. It is rare but not impossible for a married couple or an older woman to do a tau'olunga. It is also rare to see a man perform the dance, but he can mimic the dancing girl's movements in an exaggerated manner to make her beauty more striking by comparison. Despite these rare cases, the tau'olunga can be danced at any special occasion. Often it is performed by a small group of girls, up to 10 or so, but can also be performed individually. The assistance of older women is usually limited to only handclaps on the rhythm of the music. This role is called the tuulafale. It is usual for a girl to start the dance, then parents, cousins, family members or friends come on the stage to put money notes on her oiled skin, and then join her in the tuulafale. The prizemoney (fakapale) is a reward for the girl, unless, as often is the case, the dance is performed as part of a fundraising or for a special occasion. It is common for the money to go towards the person being celebrated. For birthdays, the money would go to the person whose birthday they are celebrating. For weddings, it will go to the wedding couple. For a graduation, it will go to the person graduating etc. The tauolunga mainly consists of a series of hand movements, which interpret the meaning of the selected song. However, most of the movements are so stylised that only experienced practitioners will understand their meaning. Many of the typical gestures (haka) are standardised and have their own name. The movement of the head also plays a significant role: the head and eyes should follow the hands on important movements, otherwise they are to be directed to the public. The eyes are never to glance away from the viewers. From time to time, little nods within one beat (teki) or two beats (kalo) must be made with the head. The girl must smile throughout her performance. The movements of the body and the legs are less important. They have to follow hands and head. Shaking the hips, as elsewhere in Polynesia, is forbidden. Most of the time the legs are standing still, knees must be together and bent (taulalo). Some small steps never large or a turn around can be performed. Overall, the girl's movements should be graceful and soft, as should be her whole body. A unique feature of any Tongan dance, not found elsewhere in Polynesia, is the rotational movements of the hands and wrists in many of the haka.
Киім
Таулунга қызы әдетте оралып киілетін көйлек киеді, ол дәстүрлі суреттермен нағатудан жасалған, қолмен тоқылған панданус жапырақтарынан жасалған кілем (ки), жасыл жапырақтар, шөп, хош иісті гүлдер немесе қабықшалармен жабылған мата, дәстүрлі үлгілермен тігілген жылтыр мата немесе тіпті шөптен жасалған юбка болуы мүмкін. Әр костюмнің (теунга) өзіндік атауы бар. Көйлек көкірек үстінен тізеге дейін (немесе кейде тізеден сәл төмен) жетеді, қолы мен аяқтары ашық болады. Тонгалық қыздар дәстүрлі түрде ұзын юбка киетіндіктен, бұл оның аяқтарын көрсету мүмкіндігі. Егер аяқтары ақ болса, одан да жақсы. Тонгалықтардың пікірінше, ашық терісіне май жағу оның сұлулығын арттырады. Белге (кафа) әдетте жапырақтар мен хош иісті гүлдерден жасалған белбеу тағады. Білезіктер мен тобуықтарға (веса) мата немесе нағатудан жасалған қарапайым ленталардан бастап, қайтадан жапырақтар мен гүлдерден жасалған әсем белбеулерге дейін киюге болады. Мойнына ақ қауырсын қабықшасы бар немесе жоқ қара лента (пулеото) тағады. Басына би кезінде бас қозғалысын күшейту үшін қауырсыннан немесе жеңіл өсімдік материалынан жасалған кішкентай тәж (тектики) киеді. Оның киіміне қаншалықты көп табиғи материалдар қолданылса, соғұрлым жақсы. Өкінішке орай, қазіргі уақытта пластик көбірек қолданыла бастады.
A tauolunga girl is usually dressed in a wrap around dress, either made from ngatu with traditional designs; a mat (kie) from handwoven pandanus leaves; a piece of cloth covered with green leaves, grass, fragrant flowers or shells; any shiny piece of cloth, decorated with sewn on traditional patterns; or even a grass skirt. Every type of costume (teunga) has its own proper name. The dress reaches from just above the breasts down to the knees (or sometimes past the knee), leaving her arms and legs bare. As long skirts are the traditional apparel for Tongan girls, this is an occasion to show off her legs. If they are fair, the better. Putting oil on her exposed skin parts so that they shine enhances her beauty even more in the Tongan mind. Around her middle she wears a belt (kafa) also usually made from leaves and fragrant flowers. Wristlets and anklets (vesa) may be worn, ranging from simple bands of cloth or ngatu to elaborate belts of leaves and flowers again. Around her neck she wears a black ribbon with a white cowry shell on it or not (puleoto). On her head she wears a little crown (tekiteki), which will enhance her head movements during the dance, consisting of feathers or some light plant material. The more natural materials are used for her whole dress the better it is. Unfortunately plastic is slowly making its inroads nowadays.
Тарих
Таулунганың көптеген техникалық мотивтері ежелгі тонгалық ула / фахи ула / фахайуладан туындаған. Алғашқы ула – жас әйелдердің би тобы, олар біртекті әннің ырғағымен әдемі поздар жасаған. Бидің жеке жанр ретінде қалыптасуы 19 ғасырдың басында Самоаның "таулуга" биінің енгізілуімен және оның Тонга аристократиялық орталарында (әсіресе Туи Канокуполу әулеттерімен байланысты) орнығуымен байланысты. Алғашқыда поздар саусақ және қол қимылдарына баса назар берді (самоа стилінде), 1950 жылға дейін патшайым Салоте жеке өзі тонгалық білезік қозғалыстарын және лакалака аяқ алмасуларын "Ману о Палатаиси" (Жәннат құсы) әніне енгізбегенше. Осы өзгерістер қазіргі тонгалық таулунганың техникалық құрамын және форматын қалыптастырды.
Many technical motifs of the tauolunga are derived from the ancient Tongan ula / faahi ula / fahaiula. The original ula was a group dance of young chiefly daughters who, on the rhythm of a quite monotonous song, made a series of postures beautiful to look at. The formalization of the dance as a distinct genre followed the introduction of the Samoan "taualuga" during the early 19th century and its institution among Tongan aristocratic circles (especially those associated with the Tu'i Kanokupolu lineages). The postures originally emphasized finger and hand motifs (following Samoan stylistics), until 1950 when queen Sālote personally integrated the distinctly Tongan wrist flourishes and lakalaka leg transitions into her song "Manu o Palataisi" (Bird of Paradise), leading to the technical composition and format of the contemporary Tongan tauolunga.