Кіріспе

Таулунга – Тонганың дәстүрлі биі. Ол Самоаның Тауалуга биі мен Тонганың ула биінің үйлесімінен құралған. Бұл би түрі Гавайидің (кейбір) хула биіне немесе Таитидің априма биіне ұқсас.

Өнер көрсету

Таулунга – бойдақ қыздардың биі, әсіресе үйлену тойында өздерін көрсету үшін билейді. Ерлі-зайыптылар немесе ересек әйелдердің таулунга билеуі сирек кездеседі, бірақ мүмкін. Биді ер адамның орындауы да сирек, бірақ ол билеген қыздың қимылдарына еліктеп, оның сұлулығын одан да жарқыратып көрсетуі мүмкін. Осындай сирек жағдайларға қарамастан, таулунга кез келген ерекше шарада орындалуы мүмкін. Көбінесе оны 10-ға дейін қыздың шағын тобы билейді, бірақ жеке орындалуы да мүмкін. Ересек әйелдердің көмегі әдетте музыканың ырғағымен үйлесімде қол соғумен шектеледі. Бұл рөл туулафале деп аталады. Әдетте, биді қыз бастайды, содан кейін ата-анасы, туыстары, отбасы мүшелері немесе достары сахнаға шығып, оның майланған терісіне ақша белгілерін жабыстырып, оған қосылады. Сыйлық ақшасы (fakapale) қызға сыйлық ретінде беріледі, егер би көбінесе қаржы жинау мақсатымен немесе арнайы шара ретінде орындалмаса. Ақша көбінесе тойлап жатқан адамға жұмсалады. Туған күнде ақша туған күнін тойлап жатқан адамға беріледі. Үйлену тойында ол жас жұпқа беріледі. Бітіру кешінде ақша бітірушіге беріледі және т.б. Таулунга негізінен таңдалған әннің мағынасын түсіндіретін қол қимылдарынан тұрады. Дегенмен, көптеген қимылдар соншалықты ерекше стильде орындалады, олардың мағынасын тек тәжірибелі бишілер ғана түсіне алады. Көптеген әдеттегі әрекеттер (хака) стандартталған және өз аттары бар. Бас қозғалысы да маңызды рөл атқарады: бас пен көздер маңызды қимылдар кезінде қолдарды қадағалауы керек, әйтпесе олар көрермендерге қаратылуы керек. Көздер ешқашан көрермендерден бұрылып қарамайды. Уақыт-уақытпен бас бір соққы ішінде (теки) немесе екі соққыда (кало) шағын иімделулер жасалуы керек. Қыз өнер көрсету барысында күлімдеуі керек. Дене мен аяқ қимылдары осылай маңызды емес. Олар қолдар мен баспен бірге жүруі керек. Полинезияның басқа жерлеріндегідей жамбасты шайқауға тыйым салынған. Көбінесе аяқтар тік тұрып, тізелер біріктіріліп, бүгілген (таулало) болуы керек. Шағын қадамдар жасауға болады, бірақ үлкен қадамдар мен бұрылыстарға рұқсат етілмейді. Қыздың барлық денесі сияқты, қимылдары да әдемі және жұмсақ болуы керек. Тонга биінің ерекше ерекшелігі, Полинезияның басқа жерлерінде кездеспейтін, көптеген хакаларда қолдар мен білектердің айналма қозғалыстары болып табылады.

Киім

Таулунга қызы әдетте оралып киілетін көйлек киеді, ол дәстүрлі суреттермен нағатудан жасалған, қолмен тоқылған панданус жапырақтарынан жасалған кілем (ки), жасыл жапырақтар, шөп, хош иісті гүлдер немесе қабықшалармен жабылған мата, дәстүрлі үлгілермен тігілген жылтыр мата немесе тіпті шөптен жасалған юбка болуы мүмкін. Әр костюмнің (теунга) өзіндік атауы бар. Көйлек көкірек үстінен тізеге дейін (немесе кейде тізеден сәл төмен) жетеді, қолы мен аяқтары ашық болады. Тонгалық қыздар дәстүрлі түрде ұзын юбка киетіндіктен, бұл оның аяқтарын көрсету мүмкіндігі. Егер аяқтары ақ болса, одан да жақсы. Тонгалықтардың пікірінше, ашық терісіне май жағу оның сұлулығын арттырады. Белге (кафа) әдетте жапырақтар мен хош иісті гүлдерден жасалған белбеу тағады. Білезіктер мен тобуықтарға (веса) мата немесе нағатудан жасалған қарапайым ленталардан бастап, қайтадан жапырақтар мен гүлдерден жасалған әсем белбеулерге дейін киюге болады. Мойнына ақ қауырсын қабықшасы бар немесе жоқ қара лента (пулеото) тағады. Басына би кезінде бас қозғалысын күшейту үшін қауырсыннан немесе жеңіл өсімдік материалынан жасалған кішкентай тәж (тектики) киеді. Оның киіміне қаншалықты көп табиғи материалдар қолданылса, соғұрлым жақсы. Өкінішке орай, қазіргі уақытта пластик көбірек қолданыла бастады.

Тарих

Таулунганың көптеген техникалық мотивтері ежелгі тонгалық ула / фахи ула / фахайуладан туындаған. Алғашқы ула – жас әйелдердің би тобы, олар біртекті әннің ырғағымен әдемі поздар жасаған. Бидің жеке жанр ретінде қалыптасуы 19 ғасырдың басында Самоаның "таулуга" биінің енгізілуімен және оның Тонга аристократиялық орталарында (әсіресе Туи Канокуполу әулеттерімен байланысты) орнығуымен байланысты. Алғашқыда поздар саусақ және қол қимылдарына баса назар берді (самоа стилінде), 1950 жылға дейін патшайым Салоте жеке өзі тонгалық білезік қозғалыстарын және лакалака аяқ алмасуларын "Ману о Палатаиси" (Жәннат құсы) әніне енгізбегенше. Осы өзгерістер қазіргі тонгалық таулунганың техникалық құрамын және форматын қалыптастырды.