Кіріспе

Болгарияның ұлттық әнұраны, 1885-1947 жылдар аралығында. Әнұраның әуенін Болгарияға Атанас Гратинский әкелді. Ол әнді Шумен қаласында естіді, қалаға қоныстанған венгр эмигранттарының «Crocus» оркестрі «Wenn die Soldaten durch die Stadt marschiern» («Әскерлер қала арқылы жүріп өткенде») атты неміс әнін орындады. Бұл мелодия Гратинскийге 1855 жылдан 1856 жылға дейін жазған «Күн сәулесі» поэмасына сәйкес әнді жазуға және оны студенттеріне үйретуге түрткі болды. Ән Болгарияда кеңінен танымал болды. 1935 жылы «Шуми Марица» мен Болгарияның патшалық әнұранын біріктіру жобасы жасалды. Панчо Владигеров пен Менахем Бенсусан осы жоба бойынша жұмыс істеді, бірақ жоба сәтті аяқталмады. Дегенмен, жобадан кейін Болгарияның патшалық әнұраны «Шуми Марицадан» кейін үзіліссіз орындалатын болды. Кейін «Ильо Войвода» пьесасында әннің атауы «Шуми Марица» деп өзгертілді. Ән пьесаның соңында жарияланды. 1912 жылы ақын Иван Вазов әннің сөзін маңызды өзгерістерге ұшыратты. Балқан соғысындағы алғашқы жеңістерден кейін туған патриоттық құлшыныспен шабыттанған ақын өзінің «Марица қанмен ағып жатыр» өлеңінен мотивтерді алып, әннің жаңа сөзін жазды (осы өлең әннің бірінші және екінші шумағын құрады). Ол оны алғаш рет 1912 жылдың 4 желтоқсанында келесі редакциялық ескертумен жариялады: Ұзақ уақыттан бері, марқұм Никола Живков жазған тарихи болгар маршының мәтініне сілтеме жасалып келді. Оның музыкаға толық сәйкес келмейтін ырғақты мәтіні, сәттіліксіз өлеңдерден тұрады, бұл кемшіліктер «Шуми Марицаны» орындағанда тыңдаушының құлағына және талғамына жағымсыз әсер етеді. Бүгінгі соғыстың осы маршқа тудырған кең танылуына байланысты, оның мәтіндік түзетулері әлемді осы маршқа сай көңіл-күйге келтіру үшін қажетті болып табылады. 1914 жылы тағы бір шағын түзету жасалды. Ол «Жеңіс күркірі астында» атты өлеңдер жинағында жарияланды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуына байланысты түзетуге көп көңіл бөлінбеді. Бұл Иван Вазовты 1916 жылы «Македония үшін әндер 1913-1916» өлеңдер жинағында мәтінді келесі ескертумен қайта жариялауға итерді: Өкінішке орай, бүгін, бәлкім, біздің кешірілмейтін дәмсіздігіміз, қажет болған кезде «Шуми Марица» әнделеді, көптеген ескі, ақымақ мәтін, оны шетелдіктерге аударғанда біз ұяламыз. Сондықтан, барлығының есінде қалуды үміттене отырып, мен әнұранымыздың осы нұсқасын қайта басып шығардым. Келесі жылдары мәтінді қайта қарастыруға бірнеше әрекеттер жасалды, бірақ олар сәтті болмады. «Отан фронты» газеті хабарлағандай, Болгариядағы Ботев мерекелері 1947 жылдың 2 маусымында «Шуми Марица» әнімен ашылды.

Гимннің Болгария Халық Республикасындағы мәртебесі

Гимн Болгария Халық Республикасында де-факто гимн рөлін атқарды, себебі сол кездегі Конституцияда, Димитров Конституциясында гимн туралы ешқандай мәлімет болған жоқ. Болгария Халық Республикасы тұсында «Шуми Марица» көбінесе теріс қабылданатын. Осы кезеңде әннің сөзін жазған Иван Вазов шағын буржуазия өкілі деп есептелді. Режимде «Шуми Марица» буржуазиялық ақынның туындысы, буржуазиялық кезеңде орындалған және монархиялық режимді еске түсіретін ән ретінде қарастырылды. Гимн буржуазиялық саналып, тұрғанмен, режим кезінде оған тыйым салынғаны туралы ешқандай дерек жоқ.

Гимнді қайта қабылдау ұсыныстары

Болгарияның жаңа конституциясы 7-ші Ұлы Ұлттық Ассамблеяда талқыланған кезде, жаңа әнұран үшін бірнеше ұсыныс түсті. Ең көп таралған ұсыныстардың бірі – "Шуми Марица" әнін Болгарияның ұлттық әнұраны ретінде қайта бекіту.

Әннің соғыс майданындағы орындалуы

Бұл әнұран болгар армиясының шайқастағы стандартты маршы болды. Серб-болгар соғысы мен Балқан соғыстары кезінде болгар әскері "Шуми Марица" әнін айтып шайқасты. Әскери оркестр шайқас кезінде үнемі әнұран орындайды, тіпті жаудың оқтарымен аспаптары зақымдалып, гранаталардан бұзылса да.

Серб-болгар соғысы

1885 жылы серб-болгар соғысының бір бөлігі болған Сливница шайқасы кезінде, серб армиясының үлкен тобы Сливницадағы өз позицияларын қорғады. Оларға дейін, оңтүстік Болгариядан Сливница позициясына дейін 135 шақырымдық қашықтықты жеңіп, күш қосылған болатын. Сербия армиясының Дунай полкінің екі батальоны шайқас алаңына келген кезде, болгар армиясының командирі капитан Бендерев серб позицияларын дереу басып алуға бұйрық берді. Дунай полкінің шабуылы болгар тарихындағы ең даңқты және маңызды сәт саналады. "Шуми Марица" әні орындалғанда, Дунай полкі тік жарды жылдам басып өтті. Серб әскері "Шуми Марица" әнін естіген соң, үрейлене қашып кетті. Болгар армиясының шабуылы сербтердің шегінуімен шайқасты аяқтады.