Манас аэропортының тарихы мен дамуы

Кіріспе

Манас халықаралық әуежайы ( ; Международный аэропорт «Манас») – Қырғызстанның басты халықаралық әуежайы, елордасы Бішкек қаласының солтүстік-батысында орналасқан.

Тарих

Әуежай қаланың оңтүстігінде орналасқан бұрынғы Бишкек әуежайының орнына салынды және жазушы және зиялы Шыңғыс Айтматов ұсынған, қырғыз эпосының кейіпкері Манас есімімен аталады. 1974 жылғы қазанда Манасқа алғашқы ұшақ қонды, оның бортында Кеңес Одағының премьер-министрі Алексей Косыгин болды. Аэрофлот 1975 жылғы 4 мамырда Мәскеу-Домодедово бағытына алғашқы рейсін орындады. Қырғызстан 1991 жылғы желтоқсанда Кеңес Одағынан тәуелсіздік алғаннан кейін, әуежайдың инфрақұрылымына он жылға жуық назар аударылмағандықтан және көптеген ұшақтардың қоймасы пайда болғандықтан, әуежай жайлап қалды. Кеңес дәуірінен қалған, вертолеттерден бастап толыққанды жолаушылар ұшақтарына дейін, шамамен 60 ұшақ әуежай алаңының шығыс жағындағы пандуста қалдырылды. "Тұрақты бостандық" операциясы басталғанда, АҚШ және оның одақтастары Ауғанстандағы операциялар үшін әуежайды әскери база ретінде пайдалануға Қырғызстан үкіметінен рұқсат сұрады. 2001 жылғы желтоқсанның соңында одақтас күштер келді және әуежайда бұрын-соңды болмаған операциялар мен құрылыстар кеңейтілді. Коалициялық ұшақтарға орын ашу үшін ескі ұшақтар пандусқа жақын жайылымға жылжытылды, ал коалициялық истребительдерді орналастыру үшін үлкен, жартылай тұрақты ангарлар салынды. Сонымен қатар, ұшу-қону жолағының шығыс жартысында Marsden Matting паркинг алаңы, үлкен жүк қоймасы және бірнеше ұшақтарды күтіп-жөндеу орындары салынды. Жолаушылар терминалының қарсы бетінде 2000-нан астам әскерге арналған шатырлы қала пайда болды. Американдық әскерлер 11 қыркүйектегі терактіде қаза тапқан Нью-Йорк қаласының өрт сөндіру бөлімінің бастығы Питер Дж. Ганчидің құрметіне осы орынды "Ганчи әуе базасы" деп атады. Кейіннен ол Манас әуе базасы деп ресми аталып, 2009 жылы Манас транзит орталығы болып қайта аталды және 2014 жылы жабылып, Қырғызстан билігіне қайтарылды. 2004 жылы жолаушылар терминалының алдына KC 135 және C 17 сияқты үлкен жанармай құю және тасымалдау ұшақтарына орын беру үшін жаңа паркинг алаңы салынды. Шамамен сол уақытта Қырғызстан үкіметі коалициялық күштер төлеген қону ақысының есебінен жолаушылар терминалын кеңейтіп, жаңартты. Терминалда бірнеше мейрамханалар, сыйлық дүкендері мен шаштараздар ашылып, әскерлерге қызмет көрсетті. 2007 жылы әуежай терминалы жаңартылып, қайта жобаланды. Қазіргі IATA коды FRU, сол кезде Фрунзе деп аталған Бишкек қаласының советтік атауынан шыққан. 2012 жылы әуежай 1,056,000 жолаушыны қабылдады.

The airport was constructed as a replacement for the former Bishkek airport that was located to the south of the city, and named after Kyrgyz epic hero, Manas, suggested by writer and intellectual Chinghiz Aitmatov. The first plane landed at Manas in October 1974, with Soviet Premier Alexei Kosygin on board. Aeroflot operated the first scheduled flight to Moscow–Domodedovo on 4 May 1975. When Kyrgyzstan gained independence from the Soviet Union in December 1991, the airport began a steady decline as its infrastructure was neglected for almost ten years and a sizable aircraft boneyard developed. Approximately 60 derelict aircraft from the Soviet era, ranging in size from helicopters to full sized airliners, were left in mothballs on the airport ramp at the eastern end of the field. With the beginning of Operation Enduring Freedom, the United States and its coalition partners immediately sought permission from the Kyrgyz government to use the airport as a military base for operations in Afghanistan. Coalition forces arrived in late December 2001 and immediately the airport saw unprecedented expansion of operations and facilities. The derelict aircraft were rolled into a pasture next to the ramp to make room for coalition aircraft, and large, semi permanent hangars were constructed to house coalition fighter aircraft. Additionally, a Marsden Matting parking apron was built along the Eastern half of the runway, along with a large cargo depot and several aircraft maintenance facilities. A tent city sprang up across the street from the passenger terminal, housing over 2,000 troops. The American forces christened the site "Ganci Air Base", after New York Fire Department chief Peter J. Ganci, Jr., who was killed in the 11 September terrorist attacks. It was later given the official name of Manas Air Base, renamed Transit Center at Manas in 2009, and closed and handed over to Kyrgyz authorities in 2014. In 2004, a new parking ramp was added in front of the passenger terminal to make room for larger refueling and transport aircraft such as the KC 135 and C 17. Around the same time, the Kyrgyz government performed a major expansion and renovation of the passenger terminal, funded in part by the sizable landing fees paid by coalition forces. Several restaurants, gift shops, and barber shops sprang up in the terminal, catering to the deployed troops. The airport terminal underwent renovation and redesign in 2007. The contemporary IATA codename FRU originates from the Soviet name of the city of Bishkek, then called Frunze. In 2012, the airport handled 1,056,000 passengers.

Мекемелер

Әуежай тәулігіне 24 сағат жұмыс істейді және оның ILS жүйесі ICAO CAT II стандарттарына сай келеді, бұл төмен бұлттылық және көрінуі нашар жағдайларда ұшу операцияларын жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Қырғызстан Әуе Жолдары компаниясының тарихында бас кеңсесі әуежай аумағында орналасқан. 2002 жылдың 2 қаңтарында компания бас кеңсесін «Манас» халықаралық әуежайының «Қырғызстан Әуе Жолдары» сату агенттігі ғимаратына көшірді. Ал бұрын бас кеңсесі де әуежай аумағында болған.

Жылдық тасымал

+ Жылдық жолаушылар трафигі Жылдар Жолаушылар саны % өзгеріс20121,056,000 2013Мәлімет жоқ Мәлімет жоқ 2014Мәлімет жоқ Мәлімет жоқ 2015Мәлімет жоқ Мәлімет жоқ 20163,082,931 Мәлімет жоқ20173,586,337 16,3%

Апаттар мен оқиғалар

2002 жылдың 23 қазанында «Третьяково» әуе көлігі компаниясына тиесілі IL-62 әуе кемесі ұшып-қону жолағының соңынан шығып кеткеннен кейін ұшып-қону кезінде апатқа ұшырады. Ұшақта жолаушылар болған жоқ, ал барлық 11 экипаж мүшесі жеңіл жарақаттармен аман қалды. Ұшқышты Пенсильвания әуе ұлттық гвардиясының 111-ші SFS құрамындағы АҚШ Әуе күштерінің қауіпсіздік күштері құтқарып алды. Жарақат алғандар Манас әуе базасындағы АҚШ Әуе күштері мен Оңтүстік Корея армиясының бірлескен медициналық клиникасында емделді. Қырғызстандық қызметкерлер апат орнын бульдозермен қиратты және сол күйі қалдырды. Аэропорт жұмысын апат орны толыққанды өрт сөндірілмей тұрып қайта бастады. 2006 жылдың 26 қыркүйегінде «Қырғызстан» әуе компаниясының Ту-154 ұшағы Мәскеуге (Домодедово) бағыт алғанда, қонуға дайындалып тұрған АҚШ Әуе күштерінің KC-135 жанармай құюшы танкерімен ұшып-қону жолағында соқтығысты. Ішінде 52 жолаушы мен 9 экипаж мүшесі болған Ту-154 қанатының бір бөлігін жоғалтты, бірақ ұшып, 2,5 метрлік қанат бөлігі жоқ күйінде қауіпсіз қонуға үлкерді. KC-135, үш экипаж мүшесімен және реактивті отынмен бірге өртеніп жойылды. Екі ұшақта да жарақат алғандар болған жоқ. 2008 жылдың 24 тамызында Тегеранға бағыт алған «Иран Асеман» әуе компаниясының 6895 рейсі (Itek Air басқаратын Boeing 737) әуежайдан құлап, 68 адам қаза тапты. Екі экипаж мүшесін қоса алғанда, 22 адам апаттан аман қалды. Әуежай өкілінің мәлімдемесіне сәйкес, экипаж ұшақта техникалық ақауларды байқаған және апатқа ұшыраған кезде әуежайға қайтып оралған. 2011 жылдың 28 желтоқсанында Бішкектен ұшып келген «Қырғызстан» әуе компаниясының Ту-134 ұшағы Ош қаласына қонуға тырысқанда апатқа ұшырап, 31 адам жарақат алды. 2017 жылдың 16 қаңтарында «Turkish Airlines» әуе компаниясының 6491 рейсімен Гонконгтан Бишкек арқылы Стамбулға бағыт алған, «ACT Airlines» компаниясына жалданып, «Turkish Cargo» үшін жұмыс істеген Boeing 747-400F ұшағы қалың тұмандықта қону кезінде ұшу-қону жолағын жіберіп алып, ауылға құлап түсті. Оның салдарынан кем дегенде 38 адам қаза тапты, оның ішінде барлық төрт экипаж мүшесі және жерде болған 34 адам.