Кіріспе

Лианг императоры Цзяньвэнь (梁簡文帝; 2 желтоқсан 503 – 551), жеке аты Сяо Ган (蕭綱), әдепті аты Шизуан (世纘), балалық шағындағы есімі Лиутонг (六通), Қытай Лианг әулетінің императоры. Ол әулеттің негізін қалаушы әкесі, император Удың бастапқы мұрагері болған жоқ, бірақ 531 жылы ағасы Сяо Тун қайтыс болғаннан кейін мұрагерлік таққа ие болды. 549 жылы бүлікші генерал Хоу Цзин астана Цзянькангты басып алды, және Хоу кейіннен император У мен мұрагер ханзада Гангты өзінің билігінде ұстады, сол жылы император У қайтыс болғаннан кейін мұрагер ханзада Ганг таққа отырды (император Цзяньвэнь ретінде). Император Цзяньвэнь билік құрған кезеңде ол толығымен Хоудың бақылауында болды, ал 551 жылы Хоу, өзі таққа отыруды жоспарлап, бірінші император Цзяньвэньді тақты өзінің шөбере інісі Сяо Дунға беруге мәжбүр етті, содан кейін бұрынғы императорды уыстау үшін елшілерді жіберді.

Өмірбаян

Сяо Ган 503 жылы император Удың үшінші ұлы ретінде дүниеге келді. Оның анасы, Дин Линггуан (丁令光) император Удың тұңғыш ұлы және тақ мұрагері Сяо Тунға да өмір сыйлағандықтан, ешқашан императрица болмаса да, сарайда ерекше мәртебеге ие болды. 506 жылы, үш жасында Сяо Ган Цзиньань патшасы аталды. Өсіп-жеткен сайын, оған бірнеше жоғары лауазымдар берілді. 526 жылы Дин анасы қайтыс болғанда, ол оның қадірін сақтау үшін лауазымдарынан бас тартты, бірақ император У оны қайғырылғаннан кейін қайта қызметіне орналастырды. Дин анасының өлімі Сяо Ганның әкесі император У мен ағасы Сяо Тун арасындағы қарым-қатынасқа зиян келтірді. Сяо Тун Дин анасын жерлеуге лайықты орын іздеді, бірақ ол іздеу кезінде жер иесі евнух Юй Санфуға (俞三副) пара беріп, император Уды сол жердің императорға бақ сыйлайтынына көндірді. Сөйтіп, император У сол жерді сатып алып, Дин анасын сол жерге жерледі. Бірақ Дин анасы жерленген соң, бір даосы монах Сяо Тунға сол жердің Дин анасының үлкен ұлы – Сяо Тунға бақытсыздық әкелетінін айтты. Сондықтан Сяо Тун монахқа үлкен ұлына арналған жерге, мысалы, балауыз қаздарды еріту үшін бірнеше заттарды жерлеуге рұқсат берді. Кейіннен Сяо Тунның қызметшілерінің бірі Бао Миаочжи (鮑邈之) екінші қызметші Вэй Я (魏雅) арқылы Сяо Тунның жақын шеңберінен ығыстырылып, ренішпен император Уға Вэйдің Сяо Тун атынан сиқыр жасағанын хабарлады. Император У тергеу жүргізген кезде балауыз қаздар табылды, император У таңғалып, ашуланды және тергеуді жалғастыруды қалады. Бірақ премьер-министр Сюй Мианьның кеңесімен ол тергеуді тоқтатты, тек балауыз қаздарды жерлеуді ұсынған даосы монахты ғана өлім жазасына кесті. Сяо Тун бұл оқиғадан ұялды және әкесінің алдында өзін толық ақтауға мүмкіндік таппады. 531 жылы Сяо Тун қайтыс болды. Конфуцийлік мұрагерлік ережелеріне сәйкес, оның үлкен ұлы Сяо Хуан (蕭歡), Хуаронг герцогы, оның орнына тақ мұрагері болуы керек еді, сондықтан император У Сяо Хуанды астанаға, Цзяньканға шақырды. Бірақ балауыз қаздарға байланысты ашуын сақтап, ол бірнеше күн ойланып, тақ мұрагерін жарияламады. Керісінше, көпшіліктің пікіріне қайшы, ол өзінің сол кездегі тірі қалған үлкен ұлы Сяо Ганды тақ мұрагері етіп тағайындады. Сяо Ганның кеңесшісі Чжоу Хунчжэн (周弘正) Сяо Ганға бас тартуды ұсынды, бірақ Сяо Ган оған құлақ қоймады, бірақ кейін Бао Миаочжиді өлімге кесіп, Сяо Тунның ар-ұятын қалпына келтірді.

Тақ мұрагері ретінде

Тақ мұрагері ретінде Сяо Ган көрнекті ақын болды, сондай-ақ Ю Цзяньву және Сюй Чи (徐) ақындарының меценаты, ал Jade Terrace-тағы жаңа әндердің антологиясын жасаған Сюй Лин де оның қамқорлығында болды. Ю Цзяньву мен Сюй Чидің жазу стилі Сяо Ганға зор әсер етті. Бұл стиль "Сюй Ю стилі" немесе "Сарай стилі" деп аталды, мұнда "сарай" термині мұрагердің ресми резиденциясы – Шығыс сарайын білдірді. Бастапқыда император У осы жағдайға наразы болды, бірақ император У Сюймен кездескеннен кейін оның талантына тәнті болды. Тақ мұрагері және "Көмекші монарх" ретінде Сяо Ган императорлық әкімшілікте көптеген шешімдерді қабылдауға қатысты. Император У жасы ұлғайған сайын, Сяо Ганның кіші әйелдері – Лулинг князі Сяо Сю (蕭續), Шаолинг князі Сяо Гуан (蕭綸), Сяндун князі Сяо И және Вулинг князі Сяо Цзи оның бұйрықтарына көнбей, өзінің провинциялық биліктерінде императорлық билікті жүзеге асыра бастады. Әйелдерінің билікті басып алуынан қорқып, Сяо Ган тақ мұрагерінің сарайын күзету үшін элиталық әскерлерді таңдады. 547 жылы Шығыс Вэй генералы Хоу Цзинь, жаңа регент Гао Ченгпен қақтығысқа түсіп, 13 провинцияны (Сары өзен мен Хуай өзені арасындағы аймақ) Лянға беріп, одан көмек сұрады. Алайда, Сяо Ганның туысы Сяо Юаньмин, Чжэньян маркизі, және Хоудың өзі Шығыс Вэй генералы Муронг Шаоцзонгтан (慕容紹宗) жеңіліске ұшырады. Сяо Юаньмин тұтқындалды, ал Хоу қашып, Оңтүстік Ю провинциясының (南豫州, қазіргі орталық Анхуэй) Лян губернаторы Вэй Аньды (韋黯) таң қалдырып, Оңтүстік Ю провинциясының астанасы – Шоуян қаласын (壽陽, қазіргі Луань, Анхуэй) басып алды. Алайда, император У Хоуды жазалаудың орнына оған Оңтүстік Ю провинциясының губернаторы болып тағайындады. Сяо Ганның осы шешімдерді қабылдауға қатысқан-қатыспағаны белгісіз, бірақ ол олар туралы анық хабардар болды, өйткені осы шешімдерді өзінің көмекшісі Хэ Цзиньронгқа (何敬容) жеткізді. Бірақ көп ұзамай Хоу, император Удың Шығыс Вэймен бейбіт келіссөздер жүргізіп, оны Сяо Юаньминге айырбастауға дайын тұрғанын сезіп, 548 жылғы жазда бүлік көтерді. Хоудың әскері Цзяньканға жылдам шабуыл жасады, оған Сяо Ганның туысы Линьхэ князі Сяо Чжэнде көмектесіп, Цзяньканды қоршауға алды. Император У Сяо Гангты қорғанысқа жетекшілік етуге тағайындады, бірақ Сяо Ган сыртқы қаланың құлауын тоқтатуға күш жеткізбеді. Императорлық әскерлер сарайға қайта шегінуге мәжбүр болды. Хоу жемқор чиновник Чжу Иді өлтіруге ниеттенгенін мәлімдегенде, Сяо Ган Чжудың шындығында жемқор екенін растады, бірақ Хоуға қарсы науқанда оны өлтірудің ешқандай пайдасы болмайтынын кеңес берді. Көп ұзамай Хоу Сяо Чжэндеді император деп жариялады. Цзяньканға көмекке келген провинциялық әскерлер, Лю Чжунли (柳仲禮) мен Сяо Гуанның басшылығында, қоршаудан құтылуға тырысты, бірақ сәтсіз болды. Ақырында, Лю шайқаста жарақаттанғаннан кейін Хоумен одан әрі күресуден бас тартты, сарай әскерлерін өздері үшін қорғауға қалдырды. (Сяо И мен Сяо Цзи, олардың әрқайсысында өздерінің аймақтарында үлкен әскерлері болса да, көбінесе тек номиналды күштерді жіберді.) 548 жылғы қысында Хоудың генералы Фан Таобанг (范桃棒) Хоуға қарсы көтеріліс жасауды ұсынды, император У бастапқыда бұл идеяны қолдады, бірақ Сяо Ган оған қарсы сөйледі, нәтижесінде ол жүзеге асырылмады. Көп ұзамай Фанды Хоу өлтірді, ал мүмкіндік теріс кетті. 549 жылғы көктемінде Сяо Ган Хоумен бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізуге тырысты, өйткені Хоудың әскерлері шаршаған еді. Хоу бастапқыда Янцзы өзенінің батысындағы провинциялар берілетін жағдаймен келісті. Алайда, Хоу көп ұзамай бейбіт келісімнен бас тартып, сарайды қоршауды жалғастырды. Көп ұзамай сарай құлады, император У мен Сяо Ган құлыпқа алынды, бірақ Хоу оларды император және мұрагер ханзада ретінде формалды түрде құрметтеуді жалғастырды, бұл Хоудың бұрын Сяо Чжэндемен оларды өлтіру туралы келісімге қайшы болды. (Хоу жақын арада Сяо Чжэндеді тақтан түсіріп, өлтірді.) Сяо Ганның барлық қызметшілері, Сюй Ли мен Ин Бухайдан басқа, қашып кетті. Цзяньканға көмекке келген провинциялық әскерлер таратылды, ал Хоу қазір астана аймағын толық бақылауда ұстады. Бұл арада император У Хоудың бақылауында болғандықтан, мойынсұнуға дайын емес еді және Хоу қалаған кейбір әрекеттерді орындаудан бас тартты. Сяо Ган император Уды Хоудың талаптарына бойынсұнуға көндіруге тырысты, бірақ император У бас тартты. Хоу император Уды қатаң күзетке алды, император У ашуланып, көп ұзамай ауырып қайтыс болды. (Кейбір тарихшылар Хоу император Уды аштықтан өлтірді деп санайды.) Хоу оны император Удың орнына император етіп тағайындады (император Цзяньвэн ретінде).

Император ретінде

Император Цзяньвэнь Хуның бақылауында емес провинциялардың губернаторлары тарапынан ресми түрде танылды, бірақ олар оның бұйрықтарын мәжбүрлеу нәтижесінде шығарылған және оларға міндетті емес деп санады. Олар Хуға қарсы тұруды жалғастырды, бірақ сонымен бірге аумақтық бақылау үшін бір-бірімен күресті және Ху шабуыл жасағанда тиімсіз болды, бұл Хуға қосымша аумақтарды басып алуға мүмкіндік берді. Шығыс Вэй (және оның 550 жылы Гао Ченнің ағасы Гао Ян император Сяо Цзингтен тақты тартып алған кезде құрылған Солтүстік Ци) Янцзының солтүстігіндегі Лян провинцияларын басып алды. Император Цзяньвэнь өзінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін Хумен қарым-қатынас орнатуға тырысты және 550 жылы өзінің қызы, Лиян ханшайымын Худың әйелі ретінде үйлендірді. Ху ханшайымды өте жақсы көрді, сондықтан императордың жағдайы біршама жақсарды. Ол ең үлкен ұлын Сяо Дакиді тақ мұрагері етіп тағайындады. Дегенмен, Ху императорды қатаң күзетпен ұстады және онымен тек бірнеше шенеуніктер ғана, оның ішінде оның туысы Сяо Цзи (蕭諮) Вулин маркизі, Ван Ке (王克) және Инь Бухай кездесуге рұқсат алды. Осы уақытта провинциялық губернаторлардың көпшілігі император Цзяньвэньдің інісі Сяо Идің, Цзиндун князі және Цзин провинциясының (荊州, қазіргі батыс Хубэй) губернаторының басшылығын қабылдады. 550 жылы жазда Ху өзінің генералы Рен Юэні (任約) Орталық мемлекетті басып алуға жіберді. Рен Юэ бірінші болып Цзяньвэньнің ұлы Сяо Даксинді (蕭大心) жеңіп, тұтқынға алды, ол Сюньян князі және Цзян провинциясының (江州, қазіргі орталық және солтүстік Цзянси) губернаторы болған. Содан кейін ол Сяо Идің аумағына шабуыл жасауға тырысты. Рен Юэ Сяо Идің генералы Сюй Вэньшенге (徐文盛) қарсы тұра алмағанда, Ху өзі Рен Юэге көмектесу үшін әскер жіберді. 550 жылы қысында Ху Цзяньканнан кеткен кезде император Цзяньвэньнің жүйсі Сяо Хуйли (蕭會理) ағасы Сяо Аили (蕭乂理), генерал Лю Цзинли (柳敬禮) және император Цзяньвэньнің туыстары Сяо Куан (蕭勸) Сисян маркизі және Сяо Миань (蕭勔) Донгсян маркизімен бірге Цзяньканда бүлік көтеріп, Ху Цзиннің лейтенанты Ван Вэйді құлатуды жоспарлады. Алайда, жоспар ашылып, Сяо Хуйли мен оның серіктестері Ван Вэйдің бұйрығымен өлім жазасына кесілді. Ван Цзяньвэньнің бұл іске қатысы бар екенін дәлелдей алмаса да, Ху мен Ван император Цзяньвэньге одан да күдікпен қарады. Қорқып, Ван Ке мен Инь императормен кездесуді тоқтатты, бірақ Сяо Цзи кездесуін жалғастырды. Одан кейін Ху Сяо Цзиді өлтірді. Император Цзяньвэнь өзінің де өліміне ұшырауы мүмкін екенін сезінді және осы туралы Иньге айтты.

Көшіру және өлім

551 жылы жаз айында Хоу қайтадан Ренге көмек көрсетіп, Сяо Дакиді өзімен бірге кепіл ретінде алып кетеді. Бастапқыда Хоудың қолдауымен Рен маңызды Цзянся (江夏, қазіргі Ухань, Хубэй) қаласын басып алды, ал Хоу кейін Цзянлингтегі (江陵, қазіргі Цзиньчжоу, Хубэй) Сяо Идің штабына жақындады. Бірақ Хоудың әскері Балингті (巴陵, қазіргі Юэян, Хунань) қоршауға алғанда қиын жағдайға түсіп, Сяо Идің генералы Ван Сенгбиан Балингті сәтті қорғады. Көп ұзамай Хоудың азық-түлігі таусылып, әскері күйреп кетті. Рен тұтқындалды, ал тағы екі маңызды генерал – Сонг Цзисян (宋子仙) және Дин Хе (丁和) қаза тапты. Хоу Цзяньканға қашып кетті. Өзінің билік күндерінің азайып бара жатқанын сезінген Хоу император болуды қалады. Сонымен қатар, Ван Цзяньвэнь императорының қызы Лиян ханшайымымен келіспеушіліктер туды, ол оның өзіне зиян келтіруі мүмкін деп ойлап, Хоуды өзінің күшін көрсету үшін императорды жоюға көндірді. 551 жылдың күзінде Хоу Цзяньвэнь императорын тақтан түсіріп, оны Цзиньань ханзадасы дәрежесіне төмендетіп, Сяо Хуаньдың ұлы Сяо Дунды Южан императоры етіп тағайындады. Хоу император Цзяньвэньтің өзінің бақылауындағы барлық ұлдарын, соның ішінде тәжді ханзада Сяо Дакиді де өлтірді. (Бірақ ол бұл әрекеттеріне тез өкініп, император Цзяньвэньді таққа қайта орнатып, Сяо Дунды тәжді ханзада етуді ойлады, бірақ Ван оны бұған көндірді.) Ол император Цзяньвэньді үй қамауына алды. Үй қамауындағы кезеңде қайғы мен үрейге толы император Цзяньвэнь жүздеген өлең жазды. Оған қағаз берілмегендіктен, ол өлеңдерін резиденциясының қабырғалары мен экрандарына жазды. Император Цзяньвэнь тақтан алынғаннан кейін екі ай өтпей, Ван Хоуды император Цзяньвэньді жою қажет деп сендірді, содан кейін Хоу Ван, Пэн Цзюнь (彭雋) және Ван Сюцзуаньды (王修纂) император Цзяньвэньге бір түнді жорыққа жіберді. Император Цзяньвэнь олардың ниеттерін біліп, олармен бірге той жасап, ішіп, қатты мас болды. Ол ұйықтап қалған соң, олар оны тұншықтырып, содан кейін оны қарапайым табытқа салып, сыра зауытында сақтады. 552 жылы Ван Сенгбиан Цзяньканды басып алғаннан кейін император Цзяньвэньнің табытын сарайға орналастырып, содан кейін императорлық салтанатпен жерледі.