Франц Шведе: Нацистік саясаткер және соғыс қылмыскері
Franz Schwede
Франц Шведе: нацисттік саяхатшы, Кобург қаласының мэрі және Померанияның гауляйтері. Екінші дүниежүзілік соғыстағы қылмыстары мен еврейлерді депортациялау туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс нацистік партиясының шенеунігі және саясаткері
German Nazi Party official and politician
Франц Рейнхольд Шведе (5 наурыз 1888 – 19 қазан 1960) – нацистік Германия саясаткері, Кобург қаласының облысалық әкімі (Oberbürgermeister), сонымен қатар Померанияның Gauleiter және Oberpräsident қызметтерін атқарған. Кобургте Адольф Гитлерді ерте қолдаған Шведе Германиядағы алғашқы нацистік көпшілік сайланған жергілікті билікті құруға қорқыту мен насихатты пайдаланды. Бұл Шведе айналасында жеке басының культі қалыптасуына әсер етті және ол «Франц Шведе Кобург» деп танылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол денсаулығы нашар адамдарды жасырын түрде өлімге жіберуге және еврейлерді жаппай депортациялауға бұйрық берді. Сонымен қатар, ол Померания азаматтарын шабуылдап келе жатқан Кеңес Армиясына тастап кетуде маңызды рөл атқарды, ал өзі олардан қашып құтылды. 1945 жылы британ әскері оны тұтқындады, ал 1948 жылы соғыс қылмыстары бойынша сотталып, айыпталды.
Franz Reinhold Schwede (5 March 1888 – 19 October 1960) was a Nazi German politician, Oberbürgermeister (Lord Mayor) of Coburg and both Gauleiter and Oberpräsident of Pomerania. An early supporter of Adolf Hitler in Coburg, Schwede used intimidation and propaganda to help elect the first Nazi majority local government in Germany. This contributed to a personality cult surrounding Schwede and he became known as "Franz Schwede Coburg." During World War II he ordered secret executions of the infirm and mass deportations of Jews. He also played a key role in abandoning the Pomeranian civilian population to the advancing Red Army, while escaping their fate himself. In 1945 he was captured by the British Army and in 1948 he was tried and convicted of war crimes.
Алғашқы жылдар
Франц Шведе 1888 жылы Германия империясының құрамында болған кезде, Шығыс Пруссияның Мемель қаласына жақын орналасқан Дравеннен деген шағын қалада (қазіргі Литваның Клайпеда ауданындағы Древерна) дүниеге келген. Халық мектебін бітірген соң ол қысқа уақыт орманшы болып жұмыс істеді, кейін диірменшілікті меңгерді және 1907 жылы Вильгельмшафен кеме құрылыс зауытында механик ретінде Императорлық неміс теңіз флотына қосылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол көптеген әскери кемелерде, соның ішінде "Prinzregent Luitpold" және "Dresden" жеңіл крейсерлерінде қызмет етті. Соғыс аяқталғанда ол техникалық палуба офицері (Deckoffizier) шеніне көтеріліп, І және ІІ дәрежелі Темір крестпен марапатталды. 1919 жылы Скапа-Флоуда неміс флоты батырылғаннан кейін Шведе британдықтардың тұтқыны ретінде қалды. 1920 жылдың 1 ақпанында босатылғаннан кейін ол дереу Рейхсмаринеге қосылып, Вильгельмшафендегі теңіз мектебінде нұсқаушы болып тағайындалды. Бірақ, Версаль келісімі бойынша белгіленген персоналдық шектеулерге жеткен соң, 1921 жылдың наурыз айының соңында қызметтен босатылды. Содан кейін ол Пруссияның Ганновер провинциясындағы Санкт-Андреасбергтегі пилорамада операциялар менеджері болып жұмыс істеді, ал 1922 жылдың наурыз айында Кобург қалалық электр мекемесіне бригадир болып орналасты. Осы кезеңде Шведе "völkisch" антисемиттік ұйымы – Deutschvölkischer Schutz und Trutzbund-те белсенді болды.
Franz Schwede was born in the small town of Drawöhnen near Memel, East Prussia (now Dreverna in Klaipėda District Municipality, Lithuania) in 1888, when it was part of the German Empire. After attending volksschule, he worked briefly as a forester, then trained as a millwright and in 1907 joined the Imperial German Navy as a machinist in the Wilhelmshaven shipyard. He served throughout the First World War aboard many warships including the battleship SMS Prinzregent Luitpold and the light cruiser SMS Dresden. By the end of the war he had risen to the rank of technical deck officer (Deckoffizier) and had been awarded the Iron Cross 1st and 2nd class. After the Scuttling of the German fleet in Scapa Flow in 1919, Schwede wound up in British custody as a prisoner of war. Upon his release on 1 February 1920 he immediately joined the Reichsmarine and was assigned as an instructor at a naval school in Wilhelmshaven. However, he was discharged at the end of March 1921 when personnel limits imposed by the Versailles Treaty were reached. He then took a job as operations manager at a sawmill in Sankt Andreasberg in the Prussian Province of Hanover, before being hired as foreman at the Coburg Municipal Electrical Works in March 1922. During this period, Schwede became active in the Deutschvölkischer Schutz und Trutzbund, a "völkisch" anti Semitic organization.
Кобургте билікке көтерілу
1922 жылдың қарашасында Шведе нацистік партияға (мүшелік нөмірі 1581) қосылды және 1923 жылдың сәуірінде Баварияның солтүстік-шығысындағы тарихи қала Кобургте жергілікті ұйым (NSDAP Ortsgruppe) құрды. Шведе басшылығымен қалада штурмбаттюльдің (SA) бастамасымен антисемиттік демонстрациялар мен көше шайқастары жиі болып тұрды. Партия "Бірханалық төңкерістен" кейін тыйым салынғаннан соң, Шведе Бавариядағы нацистік маңдай ұйымы Вёлькишер Блоктың Кобургтегі аудандық жетекшісі (Kreisführer) болды. Ол сондай-ақ 1924 жылғы Кобург қалалық кеңесі сайлауында 14,3% дауыс жинаған Ұлттық-социалистік еркіндік қозғалысына қосылды. Бұл оларға кеңесте 3 орынға ие болу құқығын берді, ал Шведе олардың біреуін алды. НСДАП-қа тыйым толық алынғаннан кейін, 1925 жылдың 30 наурызында Шведе қайтадан партияға қосылды, Кобургтегі жергілікті ұйымның жетекшісі (Ortsgruppenleiter) болып, сол кезде шамамен 800 мүшесі бар еді, ал 1928 жылы аудандық жетекші (Bezirksleiter) болды. Осы жылы ол Жоғарғы Франконияның аудандық кеңесіне (Kreistag) да сайланды. 1926 жылы Шеде Германиядағы жергілікті деңгейдегі алғашқы нацистік үгіт газетін – "Der Weckruf" ("Ояну шақыруы") құрды. Онда ол Веймар Республикасының саяси жүйесін тұрақсыздандыруға бағытталған, шамаланған "сенделістер" туралы мақалалармен парламенттік емес оппозицияны жүргізді. 1928 жылы газет Кобургтегі Гросманн АГ ет компаниясының еврей бас директоры Абрахам Фридманға қарсы қаралау және мазақтау науқанын бастады. Фридман бастапқыда осы шабуылдарға қарсы күресте сәтті болды және 1929 жылы қалалық кеңесті Шведені қалалық коммуналдық қызметтен босатуға көндірді. Нацистер ашуланып, Шведені дереу қызметке қайтаруды талап етті, ал қала бас тартқан соң қалалық кеңесті тарату туралы петиция таратыла бастады. Жаңа сайланған кеңестің ашылу отырысында Шведе дереу коммуналдық қызметке қайта қабылданды. Содан кейін Шведе 1930 жылдың 28 тамызында бесінші рет сайлаудан кейін үшінші вице-мэр (Bürgermeister) болып сайланды, бұл лауазымға қол жеткізген алғашқы нацист болды. 1939 жылы Кобургке "Германиядағы алғашқы ұлттық-социалистік қала" (Erste nationalsozialistische Stadt Deutschlands) деген атақ ресми түрде берілді. Шведе де Гитлер сияқты Кобургтің құрметті азаматы атанды және оның атына "Кобург" қосымшасын алуға құқық берілді.
In November 1922 Schwede joined the Nazi Party (membership number 1,581) and in April 1923 co founded a Local Group (NSDAP Ortsgruppe) in Coburg, a historic city in northeastern Bavaria. Under Schwede's guidance, anti Semitic demonstrations and street battles instigated by the Sturmabteilung became commonplace in the city. After the Party was banned in the wake of the Beer Hall Putsch, Schwede became Kreisführer (County Leader) in Coburg for the Völkischer Block, a Nazi front organization active in Bavaria. He also joined the National Socialist Freedom Movement, another front organization, that in the 1924 Coburg city council elections managed to get 14.3% of the vote. This entitled them to 3 seats on the Council and Schwede took one of them. Shortly after the NSDAP ban lifted, Schwede rejoined on 30 March 1925, becoming the Party Ortsgruppenleiter (Local Group Leader) in Coburg, where there were about 800 members at that time, and the Bezirksleiter (District Leader) in 1928. That year he also secured a seat on the Kreistag (District Council) of Upper Franconia. In 1926, Schede founded Der Weckruf ("The Wake Up Call"), the first Nazi propaganda newspaper at the local level in Germany. Here he ran an extra parliamentary opposition with lurid articles about alleged "scandals" designed to destabilize the political system of the Weimar Republic. In 1928, the paper began a slander and harassment campaign against Abraham Friedmann, the Jewish General Director of the Coburg meat company Großmann AG. Friedmann was initially successful in fighting these attacks and managed to get the City Council to fire Schwede from his job at the Municipal Works in 1929. The outraged Nazis demanded Schwede's immediate reinstatement and when the city refused a petition began circulating to dissolve the City Council. At the newly elected Council's opening session, Schwede was promptly rehired to the Municipal Works. Schwede then managed to get himself elected, after the fifth try, as third deputy mayor (Bürgermeister) on 28 August 1930, becoming the first Nazi to reach such a position. In 1939 Coburg was officially granted the title "First National Socialist City in Germany" (Erste nationalsozialistische Stadt Deutschlands). Schwede was also made an honorary citizen of Coburg, as Hitler had been, and was awarded use of the suffix "Coburg" in his name.
Померания гаулейтері
Шведенің саяси мансабы 1933 жылғы қарашада 26 сайлау округінен Рейхстаг депутаты болып сайланғаннан кейін тұрақты өркендеді. Ол сондай-ақ «Алтын партия белгісімен» марапатталды. 1934 жылғы 1 шілдеде ол Төменгі Бавария және Жоғарғы Пфальц аймақтарының әкімшілік президенті (Regierungspräsident) болып тағайындалды. Шамамен сол кезде Пруссияның Померания провинциясының гаулейтері Вильгельм Карпенштейн НСДАП штаб-пәтерінің наразылығына ұшырап, «Ұзын пышақ түнінде» тұтқындалды. Шведенің адалдығы Гитлердің 1934 жылғы 21 шілдеде оны Помераниядағы қуатты НСДАП гаулейтері етіп тағайындауымен және 30 шілдеде провинциялық үкіметтің оберпрезиденті қызметіне бекітуімен сыйланды. Ол Рудольф зюр Бонсеннің орнын басып, үкіметтік лауазымды иеленді, сонымен қатар Померания провинциялық кеңесінің президенті болды. Осылайша Шведе провинцияның ең жоғары партиялық және үкіметтік органдарын өз бақылауына алды. Шведе Штеттинге көшіп, 27 округтік Крайслайтердің 23-ін қызметтен шеттетуге мәжбүр болды және Карпенштейннің қызметкерлерін Кобургтен келген адал достарымен алмастырды, олардың ішінде: Арно Фишер – мемлекеттік құрылыс инспекторы, Куно Попп – гау пропагандасының жетекшісі және Рейхтің халықты ағарту және пропаганда министрлігінің өңірлік өкілі, Альфред Сейдер – гау қазынашысы, Йоханнес Кюнцель – неміс еңбек фронтының өңірлік өкілі, Эмил Мазув – СС-тің XIII Померания округінің штабсфюрері және Вернер Фабер – Штеттин қаласының әкімі. 1934 жылғы 8 қарашада Шведе Пруссияның Мемлекеттік кеңесіне мүше болып сайланды; 1935 жылғы 9 қыркүйекте ол Немец заң академиясының мүшесі болды; ал 1936 жылғы наурыздағы Рейхстаг сайлауында ол 6-шы сайлау округінен қайта сайланды. Ол нацистік режим құлағанға дейін барлық осы лауазымдарда қалды. 1937 жылғы мамырда ол SA Gruppenführer, ал 1938 жылғы қарашада SA Obergruppenführer шеніне ие болды. Сол жылы ол бұрынғы кәсіби әскерилердің рейхс лигасының (Reichstreubundes ehemaliger Berufssoldaten) төрағасы болды. 1938-1939 жылдары Германияның Померания провинциясы кеңейтілді. Гренцмарк Позеннің көп бөлігі, Батыс Пруссия және Бранденбургтегі екі округ оның құрамына қосылды, бұл оның бақылауындағы аумақты одан әрі ұлғайтты. 1938 жылғы 9 қарашадағы «Хрусталь түнде» Шведе Помераниядағы еврейлердің синагогтарын қиратуын қадағалады. Келесі күні Штеттиндегі барлық еркек еврейлер Ораниенбург концентрациялық лагеріне депортацияланып, террор деңгейін арттыру үшін бірнеше апта бойы қамауда ұсталды. «Aktion T4» бағдарламасы туралы білгеннен кейін, Шведе дереу Трептоу, Уэкермюнде, Лауенбург, Месериц-Обравальде және Штральзунд қалаларындағы психиатриялық ауруханалар мен зейнеткерлер үйлерін эвакуациялауға бұйрық берді. 1400 науқас Вестпруссиядағы Нойштадтқа СС Командасы Эйманның оқтап өлтіруі немесе Зондеркоманда Ланге газды фургондарда өлтіруі үшін жеткізілді. Месериц-Обравальдедегі психиатриялық аурухана кейін «Aktion T4» орталығына айналдырылды және онда 10 000-нан астам мүгедектер өлтірілген деп есептеледі. Бұл мекеменің директоры Вальтер Грабовскині 1941 жылғы қарашада Шведе осы лауазымға тағайындады. 1940 жылғы 12-13 ақпанда жынысына, жасына және денсаулығына қарамастан, қалған 1000-1300 Помераниялық еврейлер Штеттин мен Шнайдмюльден Ниско жоспары бойынша құрылған Люблин-Липова резервациясына депортацияланды.
Schwede's political career continued its steady rise when, in November 1933, he was elected to the Reichstag from electoral constituency 26, Franconia. He also became a holder of the Golden Party Badge. On 1 July 1934, he was appointed Regierungspräsident (District President) of Lower Bavaria and the Upper Palatinate. Around the same time the existing Gauleiter of the Prussian Province of Pomerania, Wilhelm Karpenstein, ran afoul of NSDAP headquarters and was arrested during the Night of the Long Knives. Schwede's loyalty was rewarded when Hitler appointed him to the powerful NSDAP Gauleiter position in Pomerania on 21 July 1934 and made him Oberpräsident of the provincial government on 30 July. He succeeded Rudolf zur Bonsen in the government post, and he also became president of the Pomeranian Provincial Council. Thus Schwede united under his control the highest Party and governmental offices in the province. Schwede moved to Stettin, forced 23 of the 27 District Kreisleiters out of office, and replaced Karpenstein's staff with loyal friends from Coburg, including: Arno Fischer as state building surveyor, Kuno Popp as Gau propaganda leader and regional representative of the Reich Ministry of Public Enlightenment and Propaganda, Alfred Seidler as Gau treasurer, Johannes Künzel as a regional representative of the German Labor Front, Emil Mazuw as SS Stabsführer of SS District XIII Pomerania, and Werner Faber as Lord Mayor of Stettin. On 8 November 1934, Schwede was named to the Prussian State Council; on 9 September 1935, he was made a member of the Academy for German Law; and at the March 1936 Reichstag election, he was returned from electoral constituency 6, Pomerania. He would retain all these positions until the fall of the Nazi regime. In May 1937 he was promoted to SA Gruppenführer and in November 1938 to SA Obergruppenführer. That same year, he became Chairman of the Reich League of Former Professional Soldiers (Reichstreubundes ehemaliger Berufssoldaten). During 1938 39, the German Pomeranian province was enlarged. Most of Grenzmark Posen West Prussia and two counties in Brandenburg were made a district, further expanding the area he controlled. During the Reichskristallnacht on 9 November 1938, Schwede oversaw the destruction of the Pomeranian synagogues. The next day, all male Stettin Jews were deported to Oranienburg concentration camp and kept there for several weeks in order to increase the level of terror. After learning of the Aktion T4 program, Schwede immediately ordered the evacuation of psychiatric hospitals and nursing homes in Treptow, Ueckermünde, Lauenburg, Meseritz Obrawalde and Stralsund. Some 1400 patients were transported to Neustadt in Westpreußen to be shot by SS Kommando Eimann or murdered by Sonderkommando Lange in gas vans. The mental sanitorium in Meseritz Obrawalde then was converted into an Aktion T4 center and it is estimated that over 10,000 handicapped persons were killed there. The Director of the facility, Walter Grabowski [de], was appointed to his post by Schwede in November 1941. On 12 and 13 February 1940, the remaining 1,000 to 1,300 Pomeranian Jews, regardless of sex, age and health, were deported from Stettin and Schneidemühl to the Lublin Lipowa Reservation that had been set up following the Nisko Plan, to their ultimate demise.
Түрмеге қамау және өлім
1945 жылы 13 мамырда Шведе британдық әскерге тұтқындалып, тағы да соғыс тұтқыны ретінде қамауға алынды. 1947 жылға дейін ұсталған ол нацистік идеологиядан тазалау рәсімдерінен өтті. Ол Билефельд сотында соғыс қылмыстары бойынша сотталды және 1948 жылғы 25 қарашада SA Führerkorps мүшесі болғандығы үшін тоғыз жылға бас бостандығынан айырылды. 1951 жылғы 7 сәуірде Кобург соты оны 1933 жылғы наурыздағы қорқыту кезеңінде жасаған 52 жағдай бойынша өкілеттігін жеміссіз пайдалану және дене күші қолдану фактілері үшін тағы он жылға бас бостандығынан айырды. Денсаулығының нашарлауына байланысты оның жазасы 1956 жылғы 24 қаңтарда мерзімінен бұрын тоқтатылды және ол төрт жылдан кейін 72 жасында Кобургте қайтыс болды.
On 13 May 1945, Schwede was captured by the British Army and once again ended up in custody as a prisoner of war. Interned until 1947, he underwent denazification procedures. He was tried for war crimes in a Bielefeld court and on 25 November 1948 sentenced to nine years in prison for membership in the SA Führerkorps. On 7 April 1951 a court in Coburg sentenced him to another ten years' imprisonment on 52 counts of abuse of power and grievous bodily harm that he participated in during the terrors of March, 1933. His sentence was commuted to probation on 24 January 1956 on grounds of ill health and he died four years later at the age of 72 in Coburg.