Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Украиналық казактар гетманы
Hetman of Ukrainian Cossacks
Петро Дорофиевич Дорошенко (Петро Дорофійович Дорошенко; 1627–1698) – қазақ саяси және әскери қайраткері, Украинаның оң жақ жағалауының гетманы (1665–1672) және орыс воеводасы.
Petro Dorofiyovich Doroshenko (Петро Дорофійович Дорошенко; 1627–1698) was a Cossack political and military leader, Hetman of Right bank Ukraine (1665–1672) and a Russian voivode.
Бастапқы өмірі
Петро Дорошенко Чигиринде, зор көшбасшылық дәстүрі бар асыл казак отбасында дүниеге келді. Оның әкесі, тіркелген казак, полковник шеніне ие болды, ал атасы Михайло шамамен 1623-1628 жылдар аралығында тіркелген казак әскерінің гетманы ретінде булаваны ұстады. Гетман старшиналарға (жоғары шенді офицерлерге) тәуелділіктен құтылу үшін 20 мың жаяу әскерінен тұратын Сердюк полктерін құрды, олар тек одан ғана бұйрық алды. Шайқас аяқталғаннан кейін, Кош Отаман Иван Сирко мен татарлар бастаған Дорошенконың қарсыластары оның поляктарға қарсы жорылын тоқтатты. Суховий Дорошенкоға қарсы тұрды, бірақ Ольхивец шайқасында жеңіліске ұшырады. Поляктар оның гетмандығын мойындағаннан кейін, Ханенко мен Ян Собиески Оң жағалауға кең ауқымды шабуыл жасады.
Petro Doroshenko was born in Chyhyryn into a noble Cossack family with a strong tradition of leadership. His father, a Registered Cossack, held the rank of colonel, and his grandfather Mykhailo held the bulava (c. 1623 to 1628) as hetman of the Registered Cossack Army. And in order to rid himself of the dependence on the starshyna (senior officers), the hetman created the Serdiuk regiments which consisted of 20,000 mercenary infantry units who took orders only from him. After the battle, Doroshenko's opposition, led by the Kosh Otaman Ivan Sirko and Tatars stopped his further advance against Poles. Sukhoviy challenged Doroshenko, but he was defeated at the battle of Olkhivets Soon after the Poles recognized his hetmancy, Khanenko and Jan Sobieski launched a massive invasion onto the Right bank.
Польша мен Ресейге қарсы соғыс науқаны
1672 жылы 12 мыңдық әскермен ол Польшаға шабуыл жасаған 100 мыңдық Осман армиясына көмектесті, Чертвенивка шайқасында польша әскерін жеңді. Келісім шарттарына сәйкес, Подолия воеводствосы Осман провинциясына айналды. Братслав воеводствосы және Киев воеводствосының оңтүстік бөлігі Дорошенко басқаратын, түрік қорғауындағы казак территориясы деп танылды. Осы орайда, 1672 жылдың жазында Демиан Многохришнидің орнына Иван Самойлович Конотоп маңында өткен 1672 жылғы казактардың бас кеңесінде тағайындалды. Оң жағалау түрік билігінен қиындық көріп, Дорошенко "жек көрінетін мүнафықтармен" ынтымақтасқандықтан, бұрынғы адал қолдаушыларының құрметін жоғалта бастады. Одақ оның табыстарына үлкен үлес қосса да, халықтың қалған бөлігі түріктердің зорлық-зомбылығына ұшырады. Соғыстардан әлсіреген Дорошенко отандық күштерге көбірек сүйенуге мәжбүр болды. Бұл тереңнен діншіл православие казактарының көпшілігіне ұнамады, себебі түріктер Еуропаның жек көретін жауы ретінде қарастырылды. 1674 жылы Переяславта (17 наурыз) өткен офицерлер кеңесінде Самойловичтің бүкіл Украинаның гетманы болып жарияланды. 1674 жылдың жазында Самойлович пен орыс Григорий Ромодановский Дорошенкоға қарсы жорық ұйымдастырып, Чигирин қаласын қоршады. Чигиринде Дорошенко биліктен бас тартып, Ресейге адал болуға ант берді, оған Иван Сирко куә болды. Бірақ Ресей үкіметі одан сол жақ Украина территориясында қайтадан бас тартуды талап етті, және бұл оқиғаға Самойлович пен Ромодановский куә болуы керек еді, бірақ Дорошенко бұл талапты қабылдамады. 1676 жылдың күзінде Самойлович 30 мыңдық әскерімен Днепрді кешіп, Чигирин қаласын тағы да қоршады. Бірнеше сағаттық шайқастан кейін Дорошенко өзінің 2000 сердюк гарнизонынан қаруларын тастауды сұрады, себебі ол 1676 жылдың 19 қыркүйегінде отставкаға кетуге шешім қабылдады. Дорошенко тұтқындалып, Мәскеуге жеткізілді, онда ол құрметті жер аударуда өмір сүрді және ешқашан Украинаға оралмады.
In 1672, with a force of 12,000 he aided the 100,000 strong Ottoman Army which invaded Poland, defeating the Polish army at the battle of Chertvenivka According to the terms of the treaty, the Podolia voivodeship was turned into an Ottoman province. And the Bratslav Voivodeship and the southern portion of the Kiev Voivodship were to be recognized as Cossack territory administered by Doroshenko under a Turkish protectorate. Meanwhile, in summer of 1672, Demian Mnohohrishny was replaced by Ivan Samoylovych at the 1672 Cossack general council near Konotop, Cossack Grove. As the Right bank faced devastation by the Turkish power, Doroshenko began to lose the respect of his previously loyal civilians because of his collaboration with the "hated infidels." Although the alliance did perform an integral part in his successes, the rest of the population suffered at the hands of the Turks. As his forces were weakened from the ongoing wars, Doroshenko was forced to rely increasingly on the Ottomans. This was very unpopular with the majority of deeply Orthodox Christian Cossacks. As the Turks were considered the hated infidels of Europe. On the 1674 Council of Officers in Pereyaslav (17 March) Samoylovych was proclaimed the Hetman of all Ukraine. In the summer of 1674 Samoylovych, along with the Russian Grigory Romodanovsky launched an expedition against Doroshenko and besieged Chyhyryn. in Chyhyryn Doroshenko abdicated and pledged his allegiance to Russia, with Ivan Sirko witnessing it. However, the Russian government demanded him to abdicate again, on the territory of Left bank Ukraine, and it should be witnessed by Samoylovych and Romodanovsky, the request of which Doroshenko refused. In the fall of 1676 Samoylovych crossed the Dnieper with an army of 30,000 men and once again besieged Chyhyryn. After several hours of battle Doroshenko asked his 2,000 Serdiuk garrison to lay down their arms as he had decided to abdicate, which he did on 19 September 1676. Doroshenko was arrested and brought to Moscow where he was kept in honorary exile, never to return to Ukraine.
Вятка воеводасы
1676 жылы Петро Дорошенко Ресейдің жаңа патшасы Федор III-ден кешірім сұрап, адалдығын уәде етті. 1679 жылы ол Орталық Ресейдегі Вятканың воеводасы (әкімі) болып тағайындалды, ал бірнеше жылдан кейін Волоколамск уезіндегі Яропольча иелігі берілді. Петро Дорошенко 1698 жылы Волоколамск маңында қайтыс болды. Ол Украина тарихында әлі күнге дейін даулы тұлға болып табылады. Кейбіреулер оны тәуелсіз Украинаны қалаған ұлттық қаһарман деп санайды, ал басқалары Украинаны мұсылман сұлтанына өз туған жерінің мұрагерлік билігі үшін ұсынған билікқұмар қазақ гетманы деп есептейді.
In 1676 Petro Doroshenko asked new Russian Tsar Feodor III to forgive him and promised his loyalty. In 1679 he was appointed voyevoda (governor duke) of Vyatka in central Russia, and after a few years was granted an estate of Yaropolcha in Volokolamsk Uyezd. Petro Doroshenko died in 1698 near Volokolamsk. To this day he remains a controversial figure in Ukrainian history. Some consider him a national hero who wanted an independent Ukraine, while to others he was a power hungry Cossack Hetman who offered Ukraine to a Muslim Sultan in exchange for hereditary overlordship of his native land.
Ұрпақтар
Оның ұрпақтарының ішінде Наталья Пушкина, Мария Нирод және Дмитрий Дорошенко бар. Наталья ақын Александр Пушкинге үйленді және Наталья есімді қыз туды. Ол күйеуі, Нассау князімен некелескеннен кейін Меренберг графесі атанды. Олардың ұрпақтары кейіннен, басқалармен қатар, Романовтар әулетіне және Ұлыбританияның Вестминстер мен Милфорд Хейвен ақсүйек отбасыларына үйленді. Дмитрий болса, Ресей революциясы кезінде көрнекті украин саяси қайраткері болды, ал соғыстар аралық кезеңде – украин эмигрант тарихшысы. 2013 жылы "Гетмандық мұражайының" қолдауымен "Гетман Петр Дорошенко қоры" құрылды. Қор Украинаның гетмандары – Михайло және Петр Дорошенколар туралы зерттеулер жүргізеді, олар туралы ақпарат таратып, Дорошенколардың генеалогиясын зерттейді.
Among his descendants are Natalia Pushkina, Maria Nirod, and Dmytro Doroshenko. Natalia would marry the poet Alexander Pushkin, and have a daughter named also Natalia, who was named the Countess of Merenberg following her marriage to her husband, a Nassau prince. Their descendants subsequently married into, amongst others, the Romanov dynasty and the Westminster and Milford Haven noble families of Great Britain. Dmytro on the other hand was a prominent Ukrainian political figure during the Russian Revolution and a leading Ukrainian emigre historian during the inter war period. In 2013, with the support of the museum "Muzei Hetmanstva" the "Hetman Petro Doroshenko fund" was created. The Fund carries out research activity about the Hetmans of Ukraine: Myhailo and Petro Doroshenko, shares the information about them, researches genealogy of Doroshenko.