1934 жылғы эсминец класы: Z1 Leberecht Maass тарихы

Кіріспе

1934 жылғы типтегі эсминец Z1 Лебрехт Маасс – 1930-жылдардың ортасында неміс әскери-теңіз күштері үшін (алғашқыда Рейхсмарин деп аталған, кейін 1935 жылы Кригсмарин деп қайта аталған) салынған төрт эсминецтің бас кемесі. 1937 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін екі жыл бұрын құрастырылған бұл кеме флагмандық рөл атқарды және көп бөлігін оқу-жаттығуларға жұмсады, алайда 1939 жылдың басында Мемельді оккупациялауға қатысты. 1939 жылдың қыркүйегінде соғыс басталғаннан кейін бірнеше күн өткен соң Z1 Leberecht Maass және тағы бір эсминец Гель түбегіндегі теңіз базасындағы поляк кемелеріне шабуыл жасауға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Оқиға кезінде кеме жеңіл зақымдар алды. 1940 жылдың ақпан айының ортасында Солтүстік теңізге британдық балық аулау траулерлеріне шабуыл жасау мақсатымен (Викингер операциясы) бағыт алғанда, патрульдік неміс бомбалаушысынан бомба шабуылына ұшырады, нәтижесінде рульдік басқару жүйесі зақымдалды. Шабуылдан кейін Z1 Leberecht Maass екіге бөлініп, экипаждың көп бөлігімен бірге суға батып кетті. Соғыс кезінде құрылған тергеу комиссиясы оған және басқа кемеге бомба тигенін анықтады, бірақ соғыстан кейінгі тергеу оның жаңадан орнатылған британдық миналық даласына тап болғанын көрсетті.

Дизайн және сипаттама

Type 34 класты эсминцтердің жобалау жұмыстары 1932 жылы басталды, Бірінші дүниежүзілік соғысты аяқтаған Версаль келісімінің шектеулеріне қарамастан. Бастапқы жобалар француз және поляк эсминцтерінен күшті, үлкен кемелерді көздеген, бірақ Рейхсмаринаның оны кішкентай крейсер ретінде пайдалануы күтілгендіктен жоба кеңейді. Жобалау жұмыстары асығыс және жеткілікті ойластырылмаған сияқты көрінеді, өйткені қысқа мисок және қабылдағыштың кеңдігінің болмауы кеменің теңіздік қасиеттерін нашарлатты, ал оның тұрақтылығы жеткіліксіз болды. Жобаның жалғыз инновациялық бөлігі – жоғары қысымды қазандықтар, Type 34 эсминцтеріне орнатудан бұрын кемеде жеткілікті сынақтан өтпеген, кемелердің қызмет ету кезеңінде жиі бұзылатын күрделі жүйе болды. Кластың жалпы ұзындығы болды, ал су сызығындағы ұзындығы болды. Кемелердің ені болды, ал максималды суаруы болды. Олар стандартты жүктемеде тонна, ал толық жүктемеде тонна су ығыстырды. Екі Вагнер турбиналық-зубырлы бу машиналары, әрқайсысы бір жетекті білікпен, алты Вагнер қазандықтарынан алынған буды пайдаланып қуаттылыққа жетуге арналған. Кемелердің жобаланған жылдамдығы болды, бірақ максималды жылдамдығы болды. Type 34 эсминцтері тонна отын майын тасыды, бұл жылдамдықта кашарлықты қамтамасыз етуі керек еді, бірақ олар қызметте тым ауыр болып шықты және отынның 30% -ы кеменің төменгі бөлігінде балласт ретінде сақталуға тиіс болды. Нақты кашарлық 19 түйінде ғана болып шықты. Type 34 класты кемелердің экипажы 10 офицер және 315 сарбазды, ал флотилия флагманы ретінде қызмет еткен жағдайда тағы 4 офицер және 19 сарбазды құрады. Type 34 эсминцтерінде бес SK C/34 зеңбірегі, жеке орнатуларда, зеңбірек қалқандарымен, алдыңғы және артқы бөліктерде екі-екіден орналастырылған. Бесінші зеңбірек артқы құрылымның үстінде орналастырылған. Зеңбіректер алдыңғы жағынан артқы жағына 1-ден 5-ке дейін нөмірленген. Олардың зениттік қарулары артқы түтікке жақын екі екі орынды орнатуда төрт SK C/30 зеңбірегінен және бір орынды орнатуда алты C/30 зеңбірегінен тұрды. Кемелерде екі қуатты орнатуда сегіз торпеда түтігі болды. Әр орнатуға екі қайта зарядтау торпедасы берілді. Leberecht Maass кемесінде артқы палубасының екі жағына төрт тереңдік бомбасы лақтырғышы орнатылған, ал оған артқы бөлігінің екі жағындағы жеке тереңдік бомбаларына арналған алты тіреу қосылған, 32 немесе 64 бомба тасылған. Артқы палубада максималды сыйымдылығы 60 мина болатын мина рельстерін орнатуға болады. Суасты қайықтарын анықтау үшін "GHG" (Gruppenhorchgerät) деп аталатын пассивті гидрофондар жүйесі орнатылған.

Design work on the Type 34 class destroyers began in 1932, despite the limit imposed by the Versailles Treaty that had ended World War I. Initial designs were for large ships more powerful than the French and Polish destroyers then in service, but the design grew as the Reichsmarine now expected it to serve as a small cruiser. The design work appears to have been rushed and not well thought out as the short forecastle and lack of flare at the bow compromised the ships' seakeeping ability and their stability was inadequate. The only real innovative part of the design, the high pressure boilers, were an over complicated system that received almost no shipboard testing before being installed in the Type 34s and frequently broke down throughout the life of the ships. The class had an overall length of and were long at the waterline. The ships had a beam of , and a maximum draft of They displaced at standard load and at deep load. The two Wagner geared steam turbine sets, each driving one propeller shaft, were designed to produce using steam provided by six Wagner boilers. The ships had a designed speed of , but their maximum speed was The Type 34s carried a maximum of of fuel oil which was intended to give a range of at a speed of , but they proved top heavy in service and 30% of the fuel had to be retained as ballast low in the ship. The effective range proved to be only at 19 knots. The crew of the Type 34 class ships numbered 10 officers and 315 enlisted men, plus an additional four officers and 19 enlisted men if serving as a flotilla flagship. The Type 34s carried five SK C/34 guns in single mounts with gun shields, two each superimposed, fore and aft. The fifth gun was carried on top of the aft superstructure. The guns were numbered from one to five from front to rear. Their anti aircraft armament consisted of four SK C/30 guns in a pair of twin mounts abreast the rear funnel and six C/30 guns in single mounts. The ships carried eight torpedo tubes in two power operated mounts. A pair of reload torpedoes was provided for each mount. Leberecht Maass had four depth charge launchers mounted on the sides of her rear deckhouse, which was supplemented by six racks for individual depth charges on the sides of the stern, with either 32 or 64 charges carried. Mine rails could be fitted on the rear deck that had a maximum capacity of 60 mines. A system of passive hydrophones designated as 'GHG' (Gruppenhorchgerät) was fitted to detect submarines.

Құрылыс және мансап

Z1 Leberecht Maass, 1914 жылы тамыздағы Хелиголанд шығанағы шайқасында неміс күштеріне қолбасшылық етіп қаза тапқан контр-адмирал (контр-адмирал) Леберехт Маасс есімімен аталған. Бұл Бірінші дүниежүзілік соғыстан бері Германияда салынған алғашқы эсминец болды. Ол 1934 жылы 7 шілдеде тапсырыс беріліп, 10 қазанда Кильдегі Deutsche Werke кеме зауытында K232 кеме нөмірімен орнатылды. Кеме 1935 жылы 18 тамызда суға қосылып, 1937 жылы 14 қаңтарда аяқталды. 1 мамырда Leberecht Maass топедо кемелерінің жетекшісі (Führer der Torpedoboote (FdT)) болды және 1938 жылдың сәуір айының басында Гетеборг, Швеция портына барудан бұрын, алғашқы жылдың көп бөлігін шығыс Балтық теңізінде жаттығуларда өткізді. Кеме қайтып оралғанда, оны кеме жасаушыларға тапсырды, содан кейін кеменің алдыңғы бөлігін қайта жасау үшін жөндеуге жіберді, себебі толқындар кемеге көп су кіріп келді. Содан кейін кеме 1938 жылдың тамызында флотты қайта қарау және келесі флоттық жаттығуларға қатысты. Корветтенкапитан Герхард Вагнер Шмидтті қазан айында ауыстырды. Желтоқсан айында Леберехт Маасс өзінің әпкелері Z2 Georg Thiele, Z3 Max Schultz және Z4 Richard Beitzenмен бірге Солтүстік Атлантикадағы қыста өзінің жаңа маңдайшасымен теңізге жарамдылығын бағалау үшін Исландияға барды. 1939 жылы 23-24 наурызда кеме Адольф Гитлерді ауыр крейсер Германия крейсеріне Мемельді басып алуға алып барған эсминецтердің бірі болды. Корветтенкапитан Фриц Басенге келесі айда Леберехт Маасс командалығын қабылдады. Кейін ол Батыс Жерорта теңізіндегі флоттық жаттығуларға қатысып, Контер-адмирал Гюнтер Лютженстің флагманы ретінде Испаниядағы Сеута мен Риа-де-Арусаға барып, 13 мамырда Германияға кетті. Гитлер 1 қыркүйекте Польшаға соғыс жариялаған кезде Кригсмариннің алғашқы міндеті поляк жағалауын блокадалау болды. Осы мақсатта олар үш жеңіл крейсерді және он эсминецті, соның ішінде Леберехт Маасс-ты осы миссияны орындау үшін пайдаланды. Лебрехт Маасс соғыс басталған алғашқы күні су асты кемесінің шабуылынан қашып құтылды. Кейіннен Кригсмариннің Польша жағалауында тым көп кемелер орналастырғаны тез көрінді, сондықтан крейсерлер кері қайтарылды. Екі күннен кейін кемеге және Z9 Wolfgang Zenker-ге Хелдегі әскери-теңіз базасындағы кемелерді тексеруге бұйрық берілді. Олар поляк эсминцы ORP Wicher және миналаушы ORP Gryf-ті байқап, екі кемеге де шабуыл жасады. Неміс отының тиімділігі болмады, бірақ поляктардың жауап оты дәл болды және неміс эсминктерін жалтару маневрлерін жасауға және поляк зеңбірекшілерінің нысанасын жою үшін түтін көшкесін қоюға мәжбүр етті. Лебрехт Маасс базаны қорғап тұрған жағалау қорғанысының батареясынан шыққан снарядтың оққа ұшырауымен 06:57-де No. 2 пулеметке электр қуаты тоқтады, оның снарядтар көтеру құралдарын сөндіріп, төрт экипаж мүшесін өлтірді және тағы төртеуін жарақаттады. Кеме соғыс кезінде 12,7 см оқ-дәріден 77 рет атып жіберді. Келесі күні ол кемеге зақым келтірілгенін жөндеу үшін Суинемюндеге жөнелтілді. Бұл процесс 10 қыркүйекке дейін созылып, кеменің қазандық құбырларын жөндеуді қамтиды. Құрылыс аяқталғаннан кейін Лебрехт Маасс Солтүстік теңізде қорғаныс миналарын орнатуға көмектесті және Лютженс өзінің туын Z21 Wilhelm Heidkamp-ке ауыстырды, кеме 2-ші апат флотилиясына (2. Zerstörer Flotille) жіберілді. Ол 29 қыркүйекте Суинмендеде бұрын жоспарланған жөндеуді бастады және 30 қарашада қайтадан FdT флагманы болды, бірақ 22 желтоқсанда 2. Zerstörerflotille жасағына қайта қосылды. Алтмарк оқиғасына қарсы жауап ретінде Корольдік флот 1940 жылы 16 ақпанда бейтарап Норвегия суларында Германияның "Алтмарк" танкерінен тұтқынға алынған британдық теңізшілерді азат етті. Кригсмарин Нордмарк операциясын ұйымдастырды. 2. Zerstörerflotille, оның ішінде Leberecht Maass, Scharnhorst және Gneisenau линкерлерін, сондай-ақ Admiral Hipper ауыр крейсерін 18 ақпанда шабуылдың алғашқы кезеңінде сүйемелдеді, бірақ Leberecht Maass және Z5 Paul Jacobi келесі күні Skagerrak-та жау кемелерін іздеу үшін жіберілді. Бірнеше күннен кейін Кригсмарин Люфтваффемен бірлесіп Операция Викингерді жоспарлады, бұл Dogger Bank маңындағы британдық балық аулау траулерлері субмариналармен ынтымақтасады деген қате пікірмен. Олар траулерлерді батыру немесе тұтқындау британдықтарды балық аулау флотын қорғауға тарқатуға мәжбүр етеді және Кригсмаринге пайдалы көмекші кемелер әкелуі мүмкін деп сенді. Луфтваффе операцияға қатысқан кемелер үшін ұшақтармен қорғауға және бомбалаушылармен қамтамасыз етуге уәде берді. Леберехт Маасс пен тағы бес эсминец, Max Schultz, Richard Beitzen, Z6 Theodor Riedel, Z13 Erich Koellner және Z16 Friedrich Eckoldt 22 ақпанда теңізге шықты. Жолда флотильяға 26-шы Кампфгшвадердің Heinkel He 111 бомбалаушысы қателесіп шабуыл жасады. Леберехт Маасс кемінде бір бомбаға ұшырады, рульдік басқаруын жоғалтып, екіге бөлініп, 280 экипаж мүшесімен бірге суға батып кетті, оның ішінде кеменің капитаны да болды. Тек 60 экипаж мүшесі ғана құтқарылды. Құтқару операциясы кезінде Max Schultz минаға шағылысып, барлық экипажымен бірге батып кетті. Гитлер оқиғаның себебін тергеу үшін сот отырысын шақыруға бұйрық берді және оның қорытындысы бойынша екі кеме де He 111 бомбалаушысынан келген бомбалардың салдарынан батып кеткен. Кригсмарин сол кезде Луфтваффе антикемелік патрульдер жүргізіп жатқанын өз эсминецтеріне хабарламаған және Луфтваффеге өз эсминецтері теңізде болады дегенді де хабарламаған. Соғыстан кейін жүргізілген зерттеулер көрсетті, біреу немесе екі кеме британдық миналық далаға шағылысқан болуы мүмкін, оны эсминецтер орнатқан.

Z1 Leberecht Maass, named after Rear Admiral (Konteradmiral) Leberecht Maass, who was killed while commanding German forces in the Battle of Heligoland Bight in August 1914, was the first destroyer to be built in Germany since World War I. She was ordered on 7 July 1934 and laid down at Deutsche Werke, Kiel, on 10 October 1934 as yard number K232. The ship was launched on 18 August 1935 and completed on 14 January 1937, under the command of Lieutenant Commander (Korvettenkapitän) Friedrich T. Schmidt. As the first ship of her class to be completed, Leberecht Maass became the flagship of the Leader of Torpedo boats (Führer der Torpedoboote (FdT)) on 1 May and spent much of her first year training in the eastern Baltic Sea, before making a port visit in Gothenburg, Sweden, in early April 1938. Upon her return, the ship was turned over to her builders to have her bow rebuilt to fix the large amount of water that came over it in head seas. The ship then participated in the August 1938 Fleet Review and the following fleet exercise. Korvettenkapitän Gerhard Wagner relieved Schmidt in October. In December, Leberecht Maass, together with her sisters Z2 Georg Thiele, Z3 Max Schultz, and Z4 Richard Beitzen, sailed to the area of Iceland to evaluate her seaworthiness in a North Atlantic winter with her new bow. On 23–24 March 1939, the ship was one of the destroyers that escorted Adolf Hitler aboard the heavy cruiser German cruiser Deutschland to occupy Memel. Korvettenkapitän Fritz Bassenge assumed command of Leberecht Maass the following month. Afterwards, she participated in the fleet exercise in the western Mediterranean, as the flagship of Konteradmiral Günther Lütjens, and visited Ceuta and Ría de Arousa in Spain before departing for Germany on 13 May. The initial task of the Kriegsmarine when Hitler declared war on Poland on 1 September was to blockade the Polish coast. As such, they deployed three light cruisers and ten destroyers, including Leberecht Maass, to accomplish this mission. Leberecht Maass evaded an attack by the submarine on the first day of the war. It later became quickly apparent that the Kriegsmarine had deployed too many ships off the Polish coast, and so the cruisers were withdrawn. Two days later, the ship and Z9 Wolfgang Zenker were ordered to investigate the ships in the naval base at Hel. They spotted the Polish destroyer ORP Wicher and the minelayer ORP Gryf and engaged both ships at a range around German fire was ineffective, but the Polish return fire was more accurate and forced the German destroyers to make evasive maneuvers and to lay a smoke screen to throw off the aim of the Polish gunners. Leberecht Maass was hit by a shell from the coast defense battery defending the base at 06:57, which knocked out power to No. 2 gun, disabled its shell hoists, killed four crewmen and wounded another four. The ship fired 77 rounds of 12.7 cm ammunition during the battle. The following day, she sailed to Swinemünde to have her damage repaired, a process that took until 10 September as it included repairs to the ship's boiler tubes. After its completion, Leberecht Maass helped to lay defensive minefields in the North Sea and Lütjens transferred his flag to Z21 Wilhelm Heidkamp, the ship being assigned to the 2nd Destroyer Flotilla (2. Zerstörer Flotille). She began a previously scheduled refit in Swinemünde on 29 September and was again the flagship of the FdT by 30 November, but rejoined 2. Zerstörerflotille on 22 December. In retaliation for the Altmark Incident where the Royal Navy liberated captured British sailors from the German tanker Altmark in neutral Norwegian waters on 16 February 1940, the Kriegsmarine organized Operation Nordmark to search for Allied merchant ships in the North Sea as far north as the Shetland Islands. 2. Zerstörerflotille, including Leberecht Maass, escorted the battleships Scharnhorst and Gneisenau as well as the heavy cruiser Admiral Hipper during the initial stage of the sortie on 18 February, but Leberecht Maass and Z5 Paul Jacobi were detached the following day on an unsuccessful search for enemy shipping in the Skagerrak. A few days later, the Kriegsmarine planned Operation Wikinger in cooperation with the Luftwaffe in the erroneous belief that the British fishing trawlers off the Dogger Bank were cooperating with submarines. They believed that sinking or capturing the trawlers would force the British to spread themselves thin to defend the fishing fleet and might result in some useful auxiliary ships for the Kriegsmarine. The Luftwaffe promised fighter cover for the ships engaged in the operation as well as bomber support. Loaded with prize crews, Leberecht Maass and five other destroyers, Max Schultz, Richard Beitzen, Z6 Theodor Riedel, Z13 Erich Koellner and Z16 Friedrich Eckoldt, sailed on 22 February. En route, the flotilla was mistakenly attacked by a Heinkel He 111 bomber from Kampfgeschwader 26. Leberecht Maass was hit by at least one bomb, lost her steering, and broke in half, sinking with the loss of 280 of her crew, including the ship's captain. Only 60 of her crew were saved. During the rescue effort, Max Schultz hit a mine and sank with the loss of her entire crew. Hitler ordered a court of inquiry to be convened to investigate the cause of the losses and it concluded that both ships had been sunk by bombs from the He 111. The Kriegsmarine had failed to notify its destroyers that the Luftwaffe was making anti shipping patrols at that time and had also failed to inform the Luftwaffe that its destroyers would be at sea. Postwar research revealed that one or both ships may have struck a British minefield laid by the destroyers and .