Кіріспе

Хайфа облысының бұрынғы ауылы

Аль-Сарафанд (الصرفند) – Хайфаның оңтүстігіндегі Жерорта теңізі жағасында орналасқан палестиналық араб ауылы. Осман салық тізілімдерінде 1596 жылы ауылда 61 адам тұрғандығы көрсетілген. Сами Хадавидің жер және халықты санау бойынша, 1945 жылы Аль-Сарафандтың халқы 290 адамды құрады, олардың барлығы арабтар. Аль-Сарафанд крестшілер үшін Сарепта Юдей деген атпен белгілі болған.

1187-1188 жылдары Әйюбид әскерлері Аль-Сарафандты крестшілерден жаулап алды. Ауыл Мысырдағы әмір Құрқамаздың қабірінің (турба) және медресесінің вақф тізімінде кездеседі.

Осман дәуірі

1517 жылы "Сарафанд" ауылы Палестинаның қалған бөлігімен бірге Осман империясына қосылды. 16-17 ғасырларда ол Турабай әмірлігіне (1517-1683) қарасты, сонымен қатар Изреел аңғары, Хайфа, Дженин, Бейт-Шеан аңғары, солтүстік Джабал Наблус, Билад-әл-Руха / Рамот-Менаше және Шарон жазығының солтүстік бөлігі де оның құрамында болды. Осман жазбаларынан мәлім болғандай, 1596 жылы Сарафанд Шафа нахиясында (Лайваның ("ауданы") құрамында) орналасқан ауыл болды, онда 11 мұсылман отбасы, шамамен 61 адам тұрды. Ауыл тұрғындары өсірген егіндері үшін, оның ішінде бидай, арпа, жүгері, бұршақ, қарбыз және көкөністер сияқты жазғы дақылдар, сондай-ақ ешкі шаруашылығы үшін билік органдарына 25% мөлшерінде салық төледі, жалпы сомасы 8500 акче құрады. 1799 жылы Пьер Жакотин жасаған картада бұл ауыл Сарфенд деп белгіленген. 1859 жылы Сарафанд ауылы жазық пен теңіз жағасы арасындағы тізбектей орналасқан қалыңдықтарда екендігі айтылған. Консул Роджерс онда 150 адам тұратынын және 16 фадан жерді өңдейтінін бағалады. Төрт жылдан кейін Виктор Герин халық саны 300-ден аспайтынын мәлімдеді. 1873 жылы Батыс Палестинаны зерттеу тобы (PEF) келген кезде: "Бұл ауылдың солтүстігінде тасқа қазылған, барлығы он алты қабір бар. Сегіз қабір аркосолия астында әрқайсысы үш қабірлік орынға (loculi) ие, ал үш жағдайда есіктерді жапқан дөңгелек тастар олардың қасында жатыр. Бұл тастардың бірінің диаметрі 3 фут, қалыңдығы 1 фут, ал салмағы шамамен 6 центнер (cwt) болды. Бес қабірдің әрқайсысы бір қабірлік орыннан тұрады, алдыңғы жағы ашық, аркосолия астындағы тік жар бетіне қазылған; екі қабірдің әрқайсысында тек екі қабірлік орын бар, ал біреуі бітелген. Бұл топ қабір есігі үшін дөңгелек тас қолданылуының зерттеу тобы тапқан ең жақсы мысалдарын ұсынады." 1887 жылға қарай Сарафандта шамамен 270 тұрғын болды, барлығы мұсылман.

Британдық мандат дәуірі

1922 жылы Палестинада британдық мандат билігі жүргізген халық санағында Сарафандтың халқы 204 адамды құрады, барлығы мұсылмандар болды. 1931 жылғы халық санағында халық саны 188 адамға дейін азайды, барлығы мұсылмандар, жалпы 38 үй болды. Ауыл экономикасы ауыл шаруашылығына, мал шаруашылығына және тұз өндіруге негізделген. 1945 жылғы статистика бойынша, ауылда 290 мұсылман тұрғыны болды, халықтың барлығы мұсылмандардан тұрды. Жердің 3 244 дунамы астық егуге бөлінді, 22 дунамы суаруға немесе жеміс бақтарына пайдаланылды, ал 6 дунамы құрылыс (қалалық) жерлерді құрады.

1948 ж. және содан кейінгі кезең

1947-1948 жылдардағы мандатты Палестинадағы азаматтық соғыс кезінде тұрғындар бірнеше кезеңмен қашып кетті. Көпшілігі мамыр айының басында әл-Тираға қарай қашқан, ал әл-Тира босатылғаннан кейін Женине бет бұрды. Бір бөлігі кері оралып, 1948 жылғы 16 шілдеде Кармели және Александрони бригадаларынан құралған Израиль күштері шабуыл жасағанға дейін әл-Сарафандта қалды. Ол кезде Араб Азаттық Армиясының еріктілері мен жергілікті жасақтар әл-Сарафандты қорғап тұрды. Тұрғындардың көпшілігі Ирак армиясының дислокацияланған Уәди Араның оңтүстік-шығыс бағытына қашты. Кейін Иордан өзенін кесіп өтіп, содан бері әл-Сарафандтың көптеген босқындары Иорданияда тұрып жатыр. Израильде әл-Сарафандтың бұрынғы бір тұрғыны ғана қалды. Ауылдағы үйлерді израильдіктер дереу бұзған жоқ, көп жыл бойы бос тұрды. Соңында бұзылғанда, мешіт ғана сақталды.

Мешіт қалпына келтіру

1999 жылы Исламның қасиетті орындарын қорғау жөніндегі «Ақса қоғамы» әл-Сарафанд мешітін қайта жаңартуға шешім қабылдады. 2000 жылдың мамыр айында, мешіттің қайта жаңарту жұмыстары аяқталуға айналғанда, бір түндік уақытта бульдозермен бұзылып кетті. Бұл оқиғаға кінәлі адам анықталған жоқ. Белсенділер қираған жерді үлкен шатырмен жауып, сол жерде қарауылдарын ұстады. Шатырды алып тастау мәселесі Израиль билігімен келісілді. Осы орынды қоршаумен қорғауға келісім болғанмен, ол орындалмады, ал белсенділер тұрақты құрылыс салған еді. Бұл құрылыс 2002 жылдың наурыз айында полиция тарапынан бұзылды, бірақ қираған мешіт қазірге дейін жұма намазына қолданылып келеді. Ор комиссиясының баяндамасына сәйкес, Израиль билігі мешіттің бұзылуынан кейін оны қайта салуға рұқсат бермеді, бұл шешім жергілікті мұсылман тұрғындары мен билік арасындағы қарым-қатынасты нашарлатты. Ор комиссиясының баяндамасында сондай-ақ, аталған қоғам сияқты ислам ұйымдарының қызметі діни сылтаулармен саяси мақсаттарға жетуге бағытталған болуы мүмкін екені айтылады. Комиссия мұндай әрекеттерді Израильдегі мұсылман халқының билікке деген наразылығын күшейту факторы деп сипаттайды және мұсылмандар мен Израиль билігі арасындағы қарым-қатынастың өзгеруіне мысал ретінде Сарафанд мешіті оқиғасын келтіреді, онда мұсылмандар мешітті қайта жаңартуға тырысып, ал еврейлер олардың алдын кестіруге ұмтылған.