Кіріспе

Символикалық математикалық формула. Математикада алгебралық өрнек – тұрақты алгебралық сандардан, айнымалылардан және алгебралық амалдардан (қосу, алу, көбейту, бөлу және рационал санның дәрежесіндегі көрсеткішпен дәрежелеу) құралған өрнек. Мысалы, 3x² − 2xy + c алгебралық өрнек. Квадрат түбірді алу – дәрежелеумен бірдей болғандықтан, келесі де алгебралық өрнек болып табылады: Алгебралық теңдеу – тек алгебралық өрнектерді ғана қамтитын теңдеу. Керісінше, трансценденттік сандар, мысалы π және математикалық тұрақты e, алгебралық емес, себебі олар бүтін сан тұрақтылары мен алгебралық амалдардан туындамайды. Әдетте, π геометриялық қатынас ретінде құрастырылады, ал e-нің анықтамасы шексіз алгебралық амалдарды қажет етеді. Рационалды өрнек – арифметикалық амалдардың қасиеттерін (қосу және көбейтудің коммутативтік және ассоциативтік қасиеттерін, үлестіру қасиетін және бөлшектермен амалдар ережелерін) пайдаланып рационалды бөлшекке түрлендірілетін өрнек. Басқаша айтқанда, рационалды өрнек – айнымалылар мен тұрақтылардан тек төрт арифметикалық амал арқылы құрастырылатын өрнек. Осылайша,

рационалды өрнек, ал

рационалды емес, яғни иррационалды өрнек. Рационалды теңдеу – екі рационалды бөлшектің (немесе рационалды өрнектің) бір-біріне тең қойылатын теңдеу. Бұл өрнектер бөлшектерге тән ережелерге бағынады. Теңдеулерді кері көбейту арқылы шешуге болады. Нөлге бөлу анықталмаған, сондықтан нөлге формальді бөлуге әкелетін шешімдер қабылданбайды.

Көптамалардың түбірлерінде

N дәрежелі полиномдық өрнектің түбірлері немесе полиномдық теңдеудің шешімдері, егер n < 5 болса, әрқашан алгебралық өрнектер түрінде жазылуы мүмкін (квадраттық формула, кубтық функция және төртінші дәрежелі теңдеуді қараңыз). Мұндай теңдеудің шешімі алгебралық шешім деп аталады. Алайда, Абель-Руффини теоремасы n ≥ 5 болғанда, мұндай теңдеулердің барлығы үшін емес, тек кейбіреулері үшін ғана алгебралық шешімдердің жоқ екенін көрсетеді.

Өзгергіштер

Дәстүр бойынша, әліпбидің басындағы әріптер (мысалы, a) әдетте тұрақты шамаларды белгілеу үшін, ал әліпбидің соңына жақын әріптер (мысалы, x және y) айнымалы шамаларды белгілеу үшін қолданылады. Олар көбінесе курсивпен жазылады.

Экспоненттер

Конвенция бойынша, ең жоғары дәрежелі (експоненті) мүшелер сол жаққа жазылады, мысалы, жазылады. Коэффициенті бір болса, әдетте жазылмайды (мысалы, деп жазылады). Сол сияқты, егер дәреже (қуаты) бір болса (мысалы, деп жазылады), ал дәрежесі нөл болса, нәтижесі әрқашан 1-ге тең болады (мысалы, деп жазылады, себебі әрқашан 1-ге тең).

Алгебралық және басқа математикалық өрнектер

Төмендегі кесте алгебралық өрнектердің математикалық өрнектердің басқа бірнеше түрлерімен, олардың құрамында болуы мүмкін элементтердің түріне қарай, жалпы қабылданған, бірақ әмбебап емес ережелер бойынша салыстырылуын қысқаша көрсетеді. Рационалды алгебралық өрнек (немесе рационалды өрнек) – x^(2) + 4x + 4 сияқты көпмүшелердің бөліндісі түрінде жазылатын алгебралық өрнек. Иррационалды алгебралық өрнек – бұл рационалды емес өрнек, мысалы .