Август Кирхенштейн: Латыш совет заңғарлы және ғалымы

Кіріспе

Латвияның премьер-министрі Аугуст Кирхенштейнс (бұрынғысы Kirchenšteins деп жазылған, 18 қыркүйек 1872 – 3 қараша 1963), латыш және совет микробиологы, саясаткер және педагог. Ол 1940 жылдың 20 маусымынан 1940 жылдың 25 тамызына дейін Латвияның де-факто премьер-министрі, ал 1940 жылдың 21 шілдесінен 1940 жылдың 25 тамызына дейін Латвияның де-факто президенті болды. 1940 жылы ел басылып алынғаннан кейін Латвияның Кеңес Одағына қосылуын сұраған – Кирхенштейннің Кеңес марионеттік үкіметі еді. Ол 1941 жылы Коммунистік партияға мүше болды. 1940–1952 жылдары Латвия Кеңестік Социалистік Республикасы Жоғарғы Кеңесі Президиумының төрағасы болды.

Өмірбаян

Аугуст Кирхенштейнс 1872 жылдың 18 қыркүйегінде Ливония губерниясының Мацсалакадағы Вальтенберг мұражайында дүниеге келген. Ол он бір балалы отбасында пәтер жалға алған Мартинш Кирхенштейн мен оның әйелі Бабаның үлкен ұлы болды. Аугуст Кирхенштейннің інісі Рудольф Кирхенштейн (1891–1938) Кеңес Одағының барлау қызметкері болды, Ұлы террор кезінде тұтқындалып, атылды. 1888 жылы Аугуст Кирхенштейн Ригадағы Александр атындағы ұлдар гимназиясында оқыды. Содан кейін ол Тарту ветеринариялық институтында (1893–1901) оқыды, оқуын жалғастыра отырып, алғашқы ғылыми еңбегін жариялады. Ол «Selonija» студенттік ағайындығына қосылып, кейін «Zemgalija» ағайындығына ауысты. 1901 жылы институтты бітіріп, Валмиера мен Лимбажиде ветеринар дәрігер болып жұмыс істеді. Кирхенштейн осы кезеңде патшалыққа қарсы революциялық қызметке қатысты және 1905 жылғы революция Латвияда жеңілгеннен кейін Кирхенштейн Швейцарияға эмиграциялады, онда ол Цюрихте біраз уақыт тұрды. 1911 жылы ол Давостағы Туберкулезді зерттеу институтында бактериолог Карл Шпенглердің ассистенты болып жұмыс істей бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кирхенштейн серб армиясында әскери ветеринар дәрігері болып қызмет етті. Ол 1917 жылы Латвияға оралды, кейін Латвия Тәуелсіздік соғысы кезінде Латвия Ұлттық Қарулы Күштерінің ветеринариялық бөлімдерінде капитан болды. 1919 жылы ол Латвия университетінде доцент болып сайланды, онда Ауыл шаруашылығы факультетінде Микробиология институтын құрды. 1923 жылы «Бактериялардың ішкі құрылымы және дамуы» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады, диссертация француз тілінде жазылған. Бұл Латвияда қорғалған алғашқы докторлық диссертация болды. 1923 жылы ол Латвия университетінде серологиялық зертхана (Serum Station) құрды. Оның директоры ретінде Латвия ғылымының дамуына үлкен үлес қосты, әсіресе микробиология, иммунология, сүт шаруашылығы және биотехнология салаларында. 1934 жылы ол Бернде Ольга Янсонеге үйленді. Ғылыми қызметімен қатар Кирхенштейн әлеуметтік және саяси мәселелерге де қатысты, ол әлеуметтік демократияны қолдады. Латвияны басып алғаннан кейін Кирхенштейн КСРО елшілігіне шақырылып, Латвиядағы жаңа кеңестік марионеттік үкіметтің басшысы болуы ұсынылды, оның басты міндеті Латвияның КСРО құрамына қабылдануын ресми түрде сұрау болды, бұл 1940 жылдың тамызында аяқталды. Содан кейін ол Латвия Кеңес Социалистік Республикасы Президиумының төрағасы (1940–1952) және Латвия Ғылым академиясының вице-президенті (1951–1958) болды. 1963 жылдың 3 қарашасында Ригада қайтыс болды және Райнис зиратында жерленді.

Augusts Kirhenšteins was born on 18 September 1872 on the estate of Valtenberg Manor in Mazsalaca, in the Governorate of Livonia. He was the eldest son of the tenant Mārtiņš Kirhenšteins and his wife Baba, in a family of eleven children. Augusts Kirhenšteins' younger brother, Rūdolfs Kirhenšteins (1891–1938), went on to become a Soviet intelligence officer who was arrested and shot during the Great Terror. In 1888, Augusts Kirhenšteins attended school at the Riga Alexander Boys Gymnasium. He then studied at the Tartu Veterinary Institute (1893 1901), publishing his first scientific work while still pursuing his studies. He joined the student fraternity Selonija, later switching to the fraternity Zemgalija. In 1901, he graduated from the institute and worked as a veterinarian in Valmiera and Limbaži. Kirhenšteins was involved in revolutionary anti Tsarist activity in this period and after the 1905 revolution was defeated in Latvia, Kirhenšteins emigrated to Switzerland, where he lived for a while in Zürich. In 1911, he began work in Davos at the Institute for Tuberculosis Research as an assistant to the bacteriologist Carl Spengler. During World War I, Kirhenšteins served in the Serbian army as a military veterinarian. He returned home to Latvia in 1917, later becoming a captain in veterinary units of the Latvian National Armed Forces during the Latvian War of Independence. In 1919, he was elected as an associate professor at the University of Latvia, where he established a Microbiology Institute in the Faculty of Agriculture. In 1923, he defended his doctoral thesis, "On the Internal Structure and Development of Bacteria", writing his dissertation in French—this was the first doctoral thesis defended in Latvia. In 1923, he established a serological laboratory (Serum Station) at the University of Latvia. Working as its director, he made a major contribution to the development of science in Latvia, especially in the fields of microbiology, immunology, dairy farming and biotechnology. In 1934, he married Olga Jansone in Bern. In addition to his scientific activities, Kirhenšteins was involved in social and political matters, in which he was a supporter of social democracy. After the occupation of Latvia, Kirhenšteins was invited to the USSR Embassy and offered to become the head of the new Soviet puppet government in Latvia, whose primary task was to formally ask for Latvia to be admitted to the Soviet Union, which was finalized in August 1940. He was then made chairman of the Presidium of the Latvian Soviet Socialist Republic (1940–52), and vice president of the Latvian Academy of Sciences (1951 1958). He died on 3 November 1963 in Riga and was buried at the Rainis Cemetery.