Кіріспе

Кез келген алдын ала пікірге немесе жақпаруға орын бермейтін жазу тәсілі

Инклюзивті тіл – бұл оның қолдаушылары сексистік, расистік немесе басқа да жақпарушылық, бейтараптықсыздық немесе белгілі бір адамдар тобын (топтарды) қорлайтын идеяларды білдіретін немесе ұғындыратын сөздерден аулақ болуға тырысатын тіл стилі; оның орнына, қолдаушылары кінәдан сақтану және теңдік, әлеуметтік кіріктіру және әділеттілік идеалдарын іске асыру үшін қолданылатын тілді пайдаланады. Оның мақсаты – кез келген этникалық топтың, гендерлік идентитінің, сексуалдық бағдарының, діни көзқарастарының, мүмкіндіктерінің және жасының барлығын бірдей қамтитын, қарым-қатынас алушысы туралы ешқандай болжам жасамастан, бейтарап қарым-қатынас жасау. Оның қолдаушылары тілдің көбінесе жақпарушылықты тарату және нығайту үшін қолданылатынын, ал инклюзивті тілді пайдалануға ниет білдіру өнімді, қауіпсіз және табысты ұйымдар мен қоғамдар құруға көмектеседі деп санайды. «Саяси дұрыстық» термині кейде осы практиканы қолдаушылармен бейтарап сипаттама ретінде, комментаторлармен жалпы түрде немесе оның қарсыластарымен теріс мағынада қолданылады. Гендерлік бейтарап терминологияны қолдану "барлық грамматика гендерлік" болып табылатын испан, француз, итальян, португал және неміс тілдерінде даулы болды; кейбір аймақтарда оны қолдануға тыйым салынды.

Бәсекелестік

Бейтараптықпен қарым-қатынас жасаудың маңызды бөлігі – бейтарап тілді қолдана отырып, мағыналы әңгімелер құру. Автордың сөз таңдауы, ақпаратты қабылдаушыны ренжітпес үшін тиімді қарым-қатынас жасау тұрғысынан өте маңызды. Локердің айтуынша, "Бейтарап тіл – адамдардың жынысына, нәсіліне, жасына, физикалық жағдайына және тағы да басқа көптеген категорияларына сезімтал тіл. Бейтарап тіл кемсітпейді, сондықтан барлық оқырмандарды әділ және достық қарым-қатынасқа қатыстырады". Алға қарамаушылық әр жерде кездеседі, тіпті оны мойындамаса да. Егер ауызша немесе жазбаша хабарламада төмендегілердің кез келгені болса, ол бейтарап емес болуы мүмкін: негізсіз талаптар. Шексіз немесе тиісті емес тіл. Жазба мәтін үшін авторды анықтау мүмкін болмайды. Ауызша хабарламада сөйлеушінің жаман беделі болуы мүмкін. Осындай дереккөздердің бейтараптығын тексеру қажет, себебі бұл олардың пікірлерінің дұрыстығына әсер етуі мүмкін. Сондықтан, барлық қарым-қатынаста бейтараптықтан сақтану ойдың толыққанды түсінілуіне және сөйлеушіге сенімділікке кепілдік береді.

Франция

Француз тілінде еркек және әйел аралас дос тобын атау үшін дәстүрлі түрде "amis" деген сөз қолданылатын, бірақ жынысқа қатысты бейтарап нұсқасы оның жазылуын "ami·e·s" деп өзгертті. Дегенмен, 2021 жылдың мамыр айында Білім министрі елдегі барлық мектептерге хат жолдап, "әдетте еркек түрінде қолданылатын сөздердің әйелдік түрін де көрсету үшін орта нүкте қолданылатын, деп аталатын 'қосымша' жазу стилінен аулақ болу керек" деді.

Аргентина

2022 жылдың маусым айында Аргентинаның астанасы Буэнос-Айрес қаласының әкімшілігі мұғалімдерге "сабақтарда және ата-аналармен хабарласу кезінде гендерлік бейтарап сөздерді қолдануға" тыйым салды, себебі бұл "испан тілінің қағидаларын бұзып, оқушылардың түсінуін қиындатады" делінген. Кем дегенде бес ұйым, "гей құқықтары және азаматтық құқықтар ұйымдарының қосындысы", бұл шешімді күштен шығару үшін сотқа шағымдануға кірісті. Буэнос-Айрес провинциясының губернаторы Аксель Кичилоф Аргентинаның тәуелсіздік соғысын себеп ретінде келтіре отырып, Корольдік испан академиясының билігін мойындамады. RAE өкілі Дарио Вильянуэва Прието RAE испан тілінің Иберия түбегіндегі сленгін қолданбайтынын, бірақ тіл қолданылатын әлемнің барлық елдерінен ақпарат алатынын түсіндірді.

Уругвай

2021 жылдың желтоқсан айында Уругвайдың мемлекеттік білім беру мекемесі инклюзивті тілді қолдануды шектеу туралы хабарлама жариялады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тағы әділ тілдік нұсқаулықтары бар ұйымдар: The Sierra Club, American Cancer Society, American Heart Association, American Medical Association, National Recreation and Park Association, Колумбия университетінің кәсіби білім беру мектебі, Вашингтон университеті. Google, Apple, Microsoft, IBM, Cisco Talos, SAP сияқты бірнеше технологиялық компаниялар инклюзивті тілдік нұсқаулықтарды қолдайды немесе ұсынады.

Инклюзия және жік салатындық

Саяси корректтілік және инклюзивті тіл екеуі де бейтарап терминдер мен тіркестерді қолдану арқылы психологиялық және әлеуметтік күштерге әсер етуге, соның ішінде көңіл көшірулерге, стереотиптерге қарсы күресуге бағытталған. Дегенмен, кейбір нарықтар мен аудиториялар жаңа тілді қабылдаса, ал басқалары оған қарсы тұрады (мысалы, "Рождествоға қарсы соғыс" деп аталатын жағдай). Кәсіпорындар мен ұйымдар осы тілді қабылдаса немесе қабылдамаса, қарсы тұратын тарапты мүсіркеу тәуекелі бар. Осылайша, инклюзивті тіл "мәдени соғыстардың" бір бөлігіне айналды.