Кіріспе
Орта Америкаға тән, құйрығында көз тәрізді дақ бар ірі цихлид түрі. Mayaheros urophthalmus, сонымен қатар майя цихлидасы немесе мексикалық мохарра деп белгілі, цихлидтердің бір түрі.
Таксономия
Бұрын бұл түр Cichlasoma тұқымдасына және Nandopsis субгенерикалық бөліміне жататын. Дегенмен, Cichlasoma тұқымдасы қайта қаралып, Cichlasoma bimaculatumмен туыс Оңтүстік Американың 12 түрімен ғана шектелді. Осылайша, бұрын Cichlasoma құрамында болған шамамен 100 түрдің көп бөлігі әлі жаңа тұқымдарға ресми түрде жіктелмеген. Ол алғаш рет 1983 жылы Флорида штатының Эверглейдс Ұлттық паркінде тіркелді және қазір Оңтүстік Флоридада кең таралған жергілікті емес балық болып табылады. Бұл балық ірі цихлидтердің бірі. Денесі овал пішіндес және бүйірлері жалпақ, ал басы ауызға қарай біртінде тар алады. Жұмсақ қанаттары тікенді. Көбінесе денесінің негізгі түсі сары қоңырдан сұр қоңырға дейін болады, бірақ көбейген кезде қарқынды қызыл түске енеді. Басы мен тамағы, әсіресе жас балықтарда, қызғылт түсті. Құйрық қанатының және арқа және анальдық қанаттардың жұмсақ бөліктері көбінесе қызғылттым болады. Кеуде қанатының табаны мен құйрық қанатының табаны арасында денедің екі жағында алты кең, жасыл-қара тік жолақтар орналасқан. Құйрық сабағында көк-жасыл шеңбермен оралған үлкен қара көзшесі бар (содан түрдің ғылыми атауы urophthalmus, «уро» – грек тілінде «құйрық», «офтальмос» – грек тілінде «көз»). Түрдің таралу аймағы салыстырмалы түрде кең болғандықтан, оның түсі жоғарыда сипатталғаннан өзгеше болуы мүмкін.
Адамға қатысты
Майя цихлидасы өзінің табиғи ареалында кеңінен танымал тағамдық балық. Осы себепті ол аймақтық балық шаруашылығының негізін құрайды және аквакультурада жиі қолданылады. Көптеген жануарлардағыдай, жабайыдағы балықтардың қызыл түсі, қолда ұсталғандарға қарағанда әлдеқайда жарқын болады, бірақ балықты тірі жеммен және А витамині бар жемдермен қоректендіру арқылы оның бір бөлігін сақтап қалуға болады, себебі А витамині денеде қызыл пигмент – бета-каротинге айналады. Бұл Неотропикалық цихлидтердің ең көп зерттелген түрлерінің бірі. Бүгінгі күнге дейін Майя цихлидасы Мексиканың оңтүстік-шығысында, әсіресе Юкатан түбегіндегі жерлерде ең жанды зерттелген.
Биология
Майя цихлидтері филопатрикалық, яғни, олар көшіп-қонбайды және өздерінің тұрақты жерлерінде қалуға бейім. Майя цихлидасының ең төменгі температура талабы шамамен 22°C. Табиғи ареалында, олар 22°C-тан 30°C дейінгі температурадағы суларда мекендейді, бірақ олар үшін ең қолайлы температура диапазоны 26°C-тан 29°C. Майя цихлидасы әртүрлі жағдайларда тіршілік етуге қабілетті. Ол еурихалин, және 0-40 ppt тұздылық деңгейінде тіршілік ете алады. Майя цихлидасы абиотикалық факторларға кең төзімділікке және функционалдық мүмкіндіктерге ие, соның арқасында 6,8% жақ кеңеюінің нәтижесінде, қашқан жәндіктер сияқты 20%-ға жуық азықты жеуге қабілетті. Бұл түр сонымен қатар диеталық жағынан да жарасымды, әртүрлі таксондарға жататын организмдермен қоректенеді. Дегенмен, олардың диетасының үлкен бөлігі жануарлармен құралуы керек болғандықтан, нашар тамақтануға бейім.
The Mayan cichlid is capable of surviving in a variety of conditions. It is euryhaline and can survive in a range of salinity from 0 – 40 ppt. The Mayan cichlid has a broad range of tolerance to abiotic conditions and a broad functional repertoire to enable it to feed on about 20% of evasive prey due to its 6.8% jaw protrusion while feeding. This species is also a dietary generalist, consuming organisms from a variety of disparate taxa. However, it is susceptible to malnourishment, apparently due to the requirement that a relatively large proportion of its diet be animal prey.
Көбею
Майялық цихлидтер көбейген кезде аумақтық және агрессивті болады. Ата-ана ретінде майя циклидтері өз балаларын қатты қорғайды және жылына бірнеше рет көбейеді. Бұл түр – жыныстық ерекшеліктері аздау, екі ата-анасы бар және субстратқа жұмыртқа салып, балапандарын алты аптаға дейін қорғайтын моногамды балық. Бұл белгілерінің барлығы жақсы дамыған және Майахерос туысындағы жалпы үлгінің ең жоғары дәрежесін көрсетеді. Мексикада майя цихлидтері наурыздан қарашаға дейін тоғыз ай бойы, әсіресе маусымнан қыркүйекке дейінгі жаңбырлы маусымда көбейеді. Бұл кезде су температурасы кемінде 24 градус Цельсийді құрайды. Жыл сайын бірнеше рет балапандар өсіріледі. Балапандар ағын суға бейімделген сияқты. Олар жұмыртқадан шыққаннан кейін бірден төменге қарай жүзіп, үш жұп шырыш бездерінің көмегімен субстратқа жабысады.