Кіріспе

Look to the Lady - Марджери Аллингемнің қылмыс романы, алғаш рет 1931 жылдың қаңтарында Ұлыбританияда Лондонның Jarrolds баспасында және АҚШ-та Нью-Йоркте Doubleday, Doran баспасында "Гирт тостағанның құпиясы" деген атпен жарияланды. Бұл Альберт Кампионды басты рөлде сомдайтын үшінші роман, оның қызметшісі/кабина қызметкері/қауіпсіздік күзетшісі Магерсфонтейн Лэггпен бірге.

Сюжетке кіріспе

Альберт Кампион Вал Гиртты Лондон көшелерінен құтқарып, оған отбасылық мұра – Гирт тостағанын сақтап қалуға көмектеседі, оны қылмыскерлер тобы ұрлауға тырысады. Саффолк округінде ол ұлын отбасымен қайта қосады, бірақ көп ұзамай олардың біреуі өлтірілген болып табылады, сондықтан тостағанның ұрлануын болдырмаумен бірге осы құпиялы өлімнің себебін анықтау қажет.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Валь Гирт, Гирт отбасының мұрагері және олардың атақты Гирт тостағанын күзетудегі дәстүрлі қызметі, үйсіз және көшеде қаңғырып жүр. Бірқатар құпия оқиғалардан кейін, оны қауіптен Альберт Кампион құтқарады, ол өнер коллекционерлері мен қылмыскерлердің құсасы оның отбасының қорғауындағы қазынаны ұрлауды көздеп отырғанын түсіндіреді. Гиртты Суффолк қаласындағы Санкьюари ауылындағы отбасына қайтарған Кампион Вальдің тәтесі Дидің, богемдік өмір салтын ұстанған, отбасын тостағанмен суретке түсіріп, қорқыныштан мерт болған күйде табылғанын біліп, қатты таңғалады. Вальдің 25 жасқа толуына санаулы күн қалғанда, оған үлкен құпия ашылатыны белгілі, Кампион мен Гирттер қатал қылмыскерлерден қашып, тостағанды Лондонға жеткізеді. Олар оның бірнеше жүз жыл бұрын жасалған жалған екенін, ал түпнұсқа тостағанның мың жыл бұрын жасалғанын анықтайды. Бір қылмыскер оларға "Дейзи" есімді біреу тостаған ұрыларының артында тұрғанын айтады; Валь Кампионның пәтерінде қалып, жалған тостағанды күзетіп отырады. Санкьюариде Лэгг ормандағы бір нәрседен қорқып, үркіп қалады, мүмкін Ди тәтесін өлімге қорқытқан сол нәрсе болса керек. Гирттердің көршісі, Кампионның досы профессор Кейри және жергілікті ағаш ұстасының көмегімен олар монстрды тұзаққа түсіреді, ол ауылдың қарт әйелі, сиқыршы екені анықталады. Ол өзінің ақыл-ойы кем браконьер ұлын, Мунси есімді сиқыршылар отбасының ұрпақтарын қорғап жүрген. Олар Ди тәтесін қорқытуға Дейзи есімді біреудің итермелегенін біледі, ал жергілікті ағаш ұстасы Кэмпионға жергілікті ат қорасының иесі, Шеннон ханымның Дейзи екенін айтады. Ормандағы ұзақ түнді өткізгеннен кейін оянған Кампион пәтеріне шабуыл жасалғанын, тостаған ұрланғанын және Валь Гирттің із суығандарын біледі. Ол дереу аттанып, жақын жерде тұратын цыгандарға бір қалта тапсыруды тапсырады. Кейін тостаған пошта арқылы келеді, Пенни мен Бет Вальді далада табады, ол шаршап, қажып, бірақ тірі, түймешесінде ақ шампион гүлі бар. Кэмпион Шеннон ханымның ат қорасына барады, онда ол оның белгілі қылмыскерлермен, соның ішінде кішкентай ұрымен карта ойнап отырғанын көреді. Кемпион бір күн бойы ат қорасы үстіндегі бөлмеде қамалады, ал Вальдің туған күні қарсаңында Шеннон ханым келіп, оны сәлемдемек болады. Ол оның тым көп білетінін түсінген соң, оны еден арқылы жабайы, ашулы жылқы бар ат қорасына итеріп жібереді; ол профессор Кейри құтқарып алғанға дейін шөп сақтауға жасырынады, ол Мунсилерден Дейзи туралы естіген еді. Кэмпионнің хабарымен шақырылған цыгандар тобы келіп, Шеннонның тобын шашыратады, бірақ ол көлікпен қашып кетеді. Кемпион жабайы атпен оның артынан қуады, оны уақытша цыган бағындырады. Гирт мұнарасына жеткенде, ол Шеннон ханымның шатырдан төмен түсіп, құпия бөлменің терезесінен қарап тұрғанын көреді. Бөлме тек мұрагердің туған күнінде ғана жарықтанады және тостағанды қорғайтын қорқынышты құпия сақталған деген қауесет бар. Ол ішке қарағанда қорқыныштан ақ болып, арқаннан құлап қалады. Кампион Вальді Лондонда қуған қылмыскерлермен нокауттап, үйіне жібергенін, кейін ат қорасына аттанғанын айтады. Келесі күні патшалық өкілі тостағанды тексеруге келеді, ал Кампион мен профессорға осы шараға қатысуға рұқсат етіледі. Оларды құпия бөлмеге алып кіргенде, олар қару-жарақпен жамылған алыптың қаңқасы күзеткен тостағанды көреді, ол қызыл алтын мен рубиннен жасалған әдемі ыдыс екені анықталды.

Бейімделулер

Бұл оқиға түпнұсқаға өте жақын түрде, теледидар үшін BBC арнасымен бейімделді. Бұл Питер Дэвисонның Кампион, Брайан Гловердің Лэгг және Гордон Джексонның профессор Кейри рөліндегі сегіз Кампион оқиғасының біріншісі болды. Алғаш рет екі жеке бір сағаттық бөлім ретінде көрсетілді, ал Ұлыбританиядағы тұңғыш көрсетілім күні 1989 жылдың 22 қаңтары болды. Сериал АҚШ-та PBS арнасында көрсетілді. Фильмнің бір бөлігі Саффолк графтығындағы Керси ауылында түсірілді. Роман бұрын BBC арнасында бір рет бейімделген болатын – 1957 жылы "Үй қызметі" радиосы үшін радиоспектакль ретінде. Онда Кампион рөлін Ричард Херндалл ойнады, ол Питер Дэвисон сияқты "Бес дәрігер" атты туындыда Доктордың кейіпкерінің бір нұсқасын сомдады.