Кіріспе
Танзанияның ұлттық тарихи орны – Энгарука – Аруша облысының солтүстік-батысында, Мондули ауданында орналасқан қираған құрылыстардың тобы. Бұл орын Танзанияның солтүстігіндегі Ұлы Рифт аңғарының географиялық аймағында жатыр. Мондули ауданында орналасқан Энгарука суару және егін шаруашылығы құрылыстарымен әйгілі. Ол Танзаниядағы темір дәуірінің ең маңызды археологиялық орындарының бірі саналады. Орын Энгарука бөлімінде орналасқан және Танзанияның ұлттық тарихи орындары тізіліміне енгізілген.
Engaruka is an abandoned system of ruins located in northwest Monduli District in central Arusha Region. The site is in geographical range of the Great Rift Valley of northern Tanzania. Situated in the Monduli District, it is famed for its irrigation and cultivation structures. It is considered one of the most important Iron Age archaeological sites in Tanzania. The site is located in the ward of Engaruka. The site is registered as one of the National Historic Sites of Tanzania.
Сайт
15 ғасырда темір дәуіріндегі егіншіл қауым Рифт аңғарының етегінде бірнеше мың адамға арналған үлкен, үздіріліссіз ауылдық аумақ салған. Олар күрделі суару және егін өңдеу жүйесін құрды, оған Кратерлік жотадан тас блоктарынан тұрғызылған канал арқылы су таспен қапталған егістіктерге жеткізілді. Топырақ эрозиясын болдырмау үшін шаралар қабылданды, ал мал қораларында бағылған малдың тыңайтқышын қолдану арқылы егістіктердің құнарлылығы арттырылды. Белгісіз себептерге байланысты Энгарука ең соңғы 18 ғасырдың ортасында тасталып кеткен. Бұл орын әлі де көптеген сұрақтар тудырады, оның ішінде оны кімдер құрғаны, олар егіншілік жүйесін қалай дамытқан және неліктен кеткені. Дәстүр бойынша Энгаруканың құрылысы Иракв тайпасының ата-бабаларына жатқызылады, олар Кушит тілінде сөйлейтін және Танзанияның солтүстігіндегі Мбулу жотасында тұратын егіншілер. Қазіргі Иракв өзін-өзі қамтамасыз ететін қарқынды егіншілікпен айналысады, ол Энгарукадағы тас қабырғалы каналдардың, бөгеттердің және аралардың қираған қалдықтарымен керемет ұқсас. Ираквтың тарихи дәстүрлері олардың қазіргі тұратын жеріне соңғы көші-қондары шамамен екі-үш ғасыр бұрын Датога тайпасының Барбайг топтарымен болған қақтығыстан кейін орын алғанын айтады. Масайлар келгенге дейін осы топ Кратерлік жотаның үстін мекендегені белгілі. Бұл халықтың қозғалысы Энгаруканың тасталып қалу мерзімімен сәйкес келеді, ол шамамен 1700-1750 жылдар аралығында деп есептеледі. Бұл сонымен қатар Энгарука өзенінің және Нгоронгоро жотасынан төмен ағатын басқа да өзендердің ағысының азаюымен бірге жүрді; Энгаруканың суару жүйесі осы су көздеріне негізделген. Қазір Энгарукада тұратын Масай тайпасының айтуынша, олардың ата-бабалары алғаш келген кезде Иракв тайпасы да осы жерде тұрған. Энгарука сонымен қатар банту тілінде сөйлейтін, солтүстік-батысқа қарай 160 шақырымдай қашықтықта тұратын, аз санды Сонджо тайпасымен де байланысты.
Археологиялық зерттеулердің тарихы
Еуропалық Густав Фишер бұл қираған үйінділерді алғаш рет 1883 жылғы 5 шілдеде көріп, оларды ежелгі қамалдардың құлаған қабырғаларымен салыстырды. 1896-97 жылдары Скуллер мен Кайзер "Нгаруку" қираған жерлерін, ішінде үлкен тас шеңберлер мен бөгеттерді атап өтті. Алғашқы егжей-тегжейлі археологиялық зерттеуді 1913 жылы Ханс Рек жүргізді. Луи Лики мен Мэри Лики 1935 жылы осы жерді зерттеді, бірақ жерлеу орындарының табылмауы оларды көңілсіздікке түсірді. Олар 30 мың адам тұрған деген болжам жасады, бірақ қазір бұл сан шамадан тыс деп есептеледі. Кейін Шығыс Африкадағы Британдық институттың Джон Саттон Энгарукада қазба жұмыстарын жүргізді, ал 2002-2005 жылдары Ари Сиириайнен Хельсинки университетінің археология кафедрасынан зерттеу тобын басқарды. 2001-2004 жылдары Лондон университетінің колледжінің Дэрил Стамп өзінің PhD диссертациясының аясында зерттеулер жүргізді. 2006 жылы Хельсинки университеті Сиириайненнің жұмысын жаңартып, Энгарука мен Соньо аймағы арасындағы байланыстарға баса назар аударды.
Қазіргі заманғы Энгарука
Енгарука – археологиялық ескертмеден қашықта емес, қазіргі заманғы ауылдың да атауы. Масаи тайпасы осы ескертмеге туристерді экскурсияға алып шығады.