Кіріспе

Құру ежелгі Үнді патшалығы – Үндістанның темір дәуіріндегі Бараттар мен басқа да Пуру руларының ведалық үнді-арий тайпалық одағы. Құру патшалығы орта веда кезеңінде (шамамен б.з.д. 1200 – шамамен б.з.д. 900) пайда болды, қазіргі Үндістанның Харяна, Дели және Батыс Уттар-Прадеш штаттарының бір бөлігін қамтыды. Құру патшалығы – Үндістан субконтинентіндегі алғашқы мемлекеттік деңгейдегі қоғам. Құру патшалығы Париксит пен Джанамежая билік еткен орта веда кезеңінде маңызды саяси және мәдени күшке айналды, бірақ веда кезеңінің соңында (шамамен б.з.д. 900 – шамамен б.з.д. 500) маңызы төмендеді және б.з.д. 5 ғасырындағы Махаджанапада кезеңінде «бірқатар артта қалған аймаққа» айналды. Алайда, Құрулар туралы дәстүрлер мен аңыздар ведадан кейінгі кезеңде де жалғасып, Махабхарата эпосына негіз болды. Құру патшалығы археологиялық боялған сұр керамика мәдениетімен сәйкес келеді. Құру патшалығы ерте веда кезеңінің діни мұрасын түбегейлі өзгертті, олардың ритуалдық әндерін Веда деп аталатын жинақтарға біріктірді және веда дінін Брахманизмге айналдырды, ол ақырында индуизм синтезіне үлес қосты.

Тарих

Куру патшалығын түсінудің негізгі қазіргі заманғы көздері – Ведалар, олар осы кезеңдегі өмірдің егжей-тегжейін және тарихи тұлғалар мен оқиғаларға меңзеулерді қамтиды.

Құрылу

Куру одағы Орта Веда кезеңінде (б.з.д. 1200 – 900 жж.) Бхарата және басқа Пуру руларының одақтасуы мен бірігуі нәтижесінде, Он патшалар шайқасынан кейін құрылды. Курухшетра аймағындағы билік орталығымен Куру Веда дәуірінің алғашқы саяси орталығын құрды және шамамен 1200-ден 800 жылға дейін үстемдік құрды. Алғашқы Куру астанасы Асандиват болды, ол қазіргі Харьянадағы Асандхпен сәйкес келеді. Кейінгі әдебиеттерде Индрапраста (қазіргі Делимен сәйкес) және Хастинапура негізгі Куру қалалары ретінде көрсетіледі.

Өсу

Ригведадан кейін Куру тайпасы Веда әдебиетінде маңызды орын алады. Мұнда Куру ерте Индо-Арийлердің бір тармағы ретінде бейнеленеді, олар Ганг-Ямуна аралығын және қазіргі Харьянаны билеген. Кейінгі Веда дәуірінде назар Пунджабтан Харьяна мен аралыққа, одан кейін Куру тайпасына ауысты. Веда әдебиетін филологиялық тұрғыдан зерттеу нәтижесінде Куру патшалығының мерзімі мен географиялық аумағы археологиялық боялған сұр керамика мәдениетімен сәйкес келеді. Пунджабтан орын ауысу Харьяна мен аралықтағы боялған сұр керамика (PGW) қоныстарының саны мен мөлшерінің артуымен байланысты. Тағы бір PGW орны Багпаттың Катха ауылында табылған, ол бір кезде Раджа Рор патшаның бекінісі болған. Көптеген PGW орны шағын шаруашылық ауылдары болғанымен, бірнеше PGW орны салыстырмалы түрде ірі елді мекендерге айналды, оларды қала деп санауға болады; олардың ең ірілері орлармен немесе суарналармен және ағаш қоршаулары бар үйілген топырақтан жасалған бөгеттермен қоршалған, бірақ бұл 600 жылдан кейін ірі қалаларда пайда болған күрделі бекіністерден кіші және қарапайым болды. Атхарваведа (XX.127) «Куру патшасы» Парикшитты өркендеген, гүлденген мемлекеттің ұлы билеушісі деп мақтайды. Шатпатха Брахмана сияқты басқа да кейінгі Веда мәтіндері Парикшиттың ұлы Джанамеджаяны ашвамедха (ат құрбандығы) өткізген ұлы жаулап алушы ретінде еске алады. Бұл екі Куру патшасы Куру мемлекетін консолидациялауда және шраута ритуалдарын дамытуда шешуші рөл атқарды, сондай-ақ олар кейінгі аңыздар мен дәстүрлерде маңызды тұлғалар ретінде бейнеленеді (мысалы, Махабхаратада).

Құлдырау

Курулар Ведалық емес Салва (немесе Салви) тайпасынан жеңілгеннен кейін құлдырады, ал Веда мәдениетінің орталығы шығысқа қарай, Уттар-Прадеш штатындағы Панчала аймағына жылжыды (оның патшасы Кесин Дальбхья, қайтыс болған Куру патшасының сіңілі ұлы болған). Ведадан кейінгі санскрит әдебиетіне сәйкес, Хастинапур су тасқынынан қирағаннан кейін және Куру әулеті ішіндегі дүрбелеңдерге байланысты Курулардың астанасы кейіннен Төменгі Доабтағы Каушамбиге көшірілді. Ведадан кейінгі кезеңде (б.з.д. VI ғасырында) Куру әулеті Куру және Ватса жанападаларына эволюциялады, олар тиісінше Жоғарғы Доаб/Дели/Харяна және Төменгі Доабты биледі. Куру әулетінің Ватса тармағы Каушамбиде және Матурада тармақтарға бөлінді. Буддистік көздерге сәйкес, Веда кезеңінің соңында және кейінгі кезеңдерде Куру Коравия есімді басшы басқаратын шағын мемлекетке айналды. Будда заманында бұл шағын мемлекеттер Куру (республикалық мемлекет) құрылымымен ауыстырылды.

Шаруашылық және қолөнер

Құру патшалығына немесе "Куру Прадешке" біріккен тайпалар көбінесе жартылай көшпелі, мал өсірумен айналысатын тайпалар еді. Бірақ, қоныстану батыс Ганг жазығына қарай жылғанда, күріш пен арпа егісі маңыздырақ айналды. Осы кезеңдегі Веда әдебиеті артық өнімнің өсуін және мамандандырылған қолөнершілер мен шеберлердің пайда болуын көрсетеді. Темір алғаш рет осы дәуірдің мәтіні – Атхарваведада "śyāma āyasa" (श्याम आयस, сөзбе-сөз "қара металл") деп аталады.

Варна иерархиясы

Маңызды даму – Ригведа дәуіріндегі ария мен даса екі топты жүйесін ығыстырған төрт топты варна (сынып) жүйесі болды. Курукшетра ауданындағы археологиялық зерттеулер б.з.д. 1000-600 жылдар аралығындағы кезең үшін күрделі (бірақ әлі толыққанды қалалық емес) үш деңгейлі иерархияны көрсетті, бұл күрделі билік немесе жаңадан пайда болатын ерте мемлекетті көрсетеді. Бұл Ганг алқабының қалған бөлігіндегі екі деңгейлі қоныстану үлгісінен (кейбір "шағын орталықтармен", қарапайым биліктердің бар екенін көрсетеді) өзгеше. Төрт топты варна жүйесінде брахман дін қызметкерлері мен кшатрия аристократиясы арий халқының (кейін вайшьялар деп аталған) және даса еңбекшілерінің (кейін шудралар деп аталған) үстінен билік етіп, оларды жеке сыныптар ретінде белгіледі.

Дін

Куру патшалығы ерте Веда дәуірінің діни мұрасын шешуші түрде өзгертті, олардың ән-ғибраттарын Веда деп аталатын жинақтарға біріктірді және Үнді мәдениетінде Сраута рәсімдері ретінде орнықты жаңа рәсімдерді дамытты. Куру патшалығы Веда дінін брахманизмге айналдырды, ол кейіннен субконтинентке таралып, жергілікті дәстүрлермен бірігіп, индуизмді құрады.

Әкімшілік

Куру патшалары пурохита (жұба), ауыл басшысы, әскер басшысы, азық-түлік таратушы, елші, жаршы және тыңшылар сияқты қарапайым басқару аппаратының көмегімен билік жүргізді. Олар қара халықтарынан, сондай-ақ әлсіз көрші тайпалардан міндетті салық (Бали) жинады. Көршілеріне, әсіресе шығыс және оңтүстікке жиі шабуылдар жасап, жаулап алды. Басқаруды жеңілдету үшін патшалар мен олардың брахман дін қызметкерлері Веда гимндерін жинақтап, әлеуметтік тәртіпті сақтау және таптық иерархияны нығайту үшін жаңа рәсімдер жиынтығын (қазіргі ортодоксалды Сраута рәсімдері) жасады. Жоғары дәрежелі ақсүйектер өте күрделі құрбандықтар шала алатын, ал көптеген пуджалар (ғибадаттар) патшаның халқынан жоғары мәртебесін дәріптеді. Ашвамедха, яғни жылқы құрбандығы – күшті патшаның Солтүстік Үндістандағы үстемдігін бекіту тәсілі болды.

Маһабхарата

Махабхарата эпосы шамамен б.з.б. 1000 жылы билік құрған Куру тайпасының екі тармағы арасындағы қақтығыс туралы баяндайды. Дегенмен, археология осы сипатталған оқиғалардың қандай да бір тарихи негізі бар екенін нақтылайтын мәліметтер берген жоқ. Махабхаратаның қазіргі мәтіні көптеген даму кезеңдерінен өтті және көбінесе б.з.б. 400-ден б.з. 400 жылдары аралығындағы кезеңге жатады. Махабхаратаның негізгі сюжеті ішінде, тарихи патшалар Парикшит пен Джанамеджая Куру тайпасының ұрпақтары ретінде маңызды рөлде бейнеленеді. Яджурведаның Катхака Самхитасында (б.з.б. 1200–900 жж.) Дхритараштра Вайчитравирия есімді тарихи Куру патшасы Ригведа дәуірінің патшасы Судастың ұрпағы ретінде еске алынады. Оның малдары Вратья аскеттерімен болған қақтығыс салдарынан жойылған деген хабар бар; алайда, бұл Ведалық дерек Махабхаратадағы оның билігі туралы айтылған мәліметтердің дұрыстығын растамайды.