Кіріспе
НОТОК Нехемия Брюлл (16 наурыз 1843 жылы Русинов, Моравияда дүниеге келген – 5 ақпан 1891 жылы Франкфурт-на-Майнде қайтыс болған) раввин және жан-жақты ғалым болған.
Nehemiah Brüll (16 March 1843 in Rousínov, Moravia – 5 February 1891 in Frankfurt am Main) was a rabbi and versatile scholar.
Өмір
Брюлл раввиндік Талмуд білімін әкесі Якоб Брюллден (де) алды, ол Талмудтағы кең білімді өткір тарихи көзқараспен үйлестірді. Содан кейін ол Вена университетінде классикалық және шығыс тілдерін, сондай-ақ тарихты оқыды, сонымен бірге Вена бейт-ха-Мидрашында Талмудтық зерттеулерін жалғастыруға мүмкіндік алды, ол кезде И.Х. Вайс, М. Фридман және Адольф Йеллинек басшылық етіп тұрды. Осы жерде консервативті раввиннің ұлы, Моравияның бас православие раввині Нахум Требичтің немересі Брюлл, белгілі бір реформатор және Авраам Гайгердің шәкіртіне айналды. Брюлл Моравияның реформалық қауымдастықтарының бірі – Бзенец қаласына раввин болып шақырылды. 1870 жылы ол Франкфурт-на-Майндағы раввинатты басқару үшін қызметінен кетті. Осы тағайындауға ол Гайгерге қарызды, ол өзінің туған қауымының назарын жас моравиялық раввинге аударды. Брюлл өмірінің соңына дейін осы ежелгі қауымда қалды, бірақ оның лауазымы көңілін қынжырды. Франкфуртта Самсон Рафаэль Хирш бастаған қозғалыстың нәтижесінде, тіпті православиелік емес топтар да біртіндеп консервативтік партияға қарай икемдеді. Брюлл де, оның қарсыласы Хирш та келісімге келуге құштар емес еді. Реформа қозғалысының ынталы жақтасы болған ол діни және ғылыми себептермен реформа мен православие арасындағы келісімге жасалған кез келген әрекетке қарсы болды. Дегенмен, ол халыққа әсер ете алатын адам емес еді: оның уағыздары, мінберден тиімді болмағандықтан, бағалану үшін оқылуы керек еді. Барлық күш-жігері бекер екенін түсінгенде және жеке шабуылдарға ұшырағаннан кейін ғана ол зерттеулеріне беріліп, яһуди білімінің дамуына үлкен үлес қосты және зейнетке шықты.
Брюллдің ғылыми маңызы
Брюллдің зерттеулері еврей ғылымының дерлік барлық саласын қамтыды, оның ішінде Киелі кітапты түсіндіру және грамматика, еврей тарихы мен әдебиеті, Апокрифтер, Киелі кітаптағы халаха, казуистика, респонсалар, жалпы тарих, филология, поэзия, еврей-неміс әдебиеті; және ол осылардың барлығына түпнұсқа зерттеулерімен үлес қосты. Адольф Йеллинек Брюлл туралы: «Оның еврей әдебиетін оқу деңгейі сирек кездесетін, ал ол қазіргі заманның басқа ғалымдарында табылмайтын ерекше өткірлік танытты» дейді (Адольф Брюллдің Monatsblätter, xi. 50 қараңыз).
Киелі кітап
Ошия кітабын түсіндіруге арналған еңбектер (Jahrb. v. vi. 162)
Рут кітабының тарихи негізі (v. vi. 63 70)
Апокрифтік Сусанна кітабы (iii. 1 69)
Хабарлама апокрифтері және Даниял кітабына апокрифтік қосымшалар.
Historische Basis des Buches Ruth (v. vi. 63 70)
Das Apokryphische Susannabuch (iii. 1 69)
Die Epistolischen Apokryphen und die Apokryphischen Zusätze zum Buche Daniel.
Талмуд
Талмудтағы қайтыс болғандарға арналған аза тұту туралы трактат (i. 1 57)
Талмудтар мен Мидраштардағы шетел тіліндегі сөздер (i. 123 210)
Бабыл Талмудының жазба жұмыс ретінде пайда болу тарихы (ii. 1 123)
Жоғалған Барайталар мен Мидраштар (ii. 124 133)
Абот трактатының пайда болуы және бастапқы мазмұны (vii. 1 17)
Бабыл Талмудындағы енгізілген бөлімдер (viii. 59 60).
Fremdsprachliche Wörter in den Talmuden und Midraschim (i. 123 210)
Die Entstehungsgeschichte des Babylonischen Talmuds als Schriftwerkes (ii. 1 123)
Verschollene Baraitas und Midraschim (ii. 124 133)
Entstehung und Ursprünglicher Inhalt des Tractates Abot (vii. 1 17)
Eingeschaltete Partien im Babylonischen Talmud (viii. 59 60).
Тарих
Адиабен (I. 58 86)
Тревес руы (I. 87 122)
Он үшінші ғасырда Маймониге қатысты пікір-таластар (IV. 1 33)
Орта ғасырлардағы еврей этикалық әдебиеті тарихына қатысты (V. VI. 71 93)
Нақталмуд әдебиетіндегі еврей мақал-мәсэлдері (VII. 18 30).
Das Geschlecht der Treves (i. 87 122)
Die Polemik für und gegen Maimuni im Dreizehnten Jahrhundert (iv. 1 33)
Zur Gesch. der Jüdisch Ethischen Literatur des Mittelalters (v. vi. 71 93)
Sprüchwörter in der Nachtalmudischen Literatur des Judenthums (vii. 18 30).
Кітаптар тізімі
Брюллдің оқу тәжірибесі мен сыншылдығы оны еврей ғылымы саласындағы жаңа кітаптардың маңызды рецензенті етті. Оның "Jahrbücher" атты еңбегінде 183 шолу бар, олардың бәрі де талқылаған тақырыптарын белгілі бір дәрежеде ашып көрсетеді. 1890 жылы Брюлл Мориц Штайншнайдер редакциялаған "Hebräische Bibliographie" еңбегін жалғастыруға кірісті, бірақ "Central Anzeiger für Jüdische Literatur" деген атпен бір ғана том жарық көрді (Франкфурт-на-Майне, 1891), себебі Брюллдің қайтысымен бұл жұмыс тоқтап қалды. Штайншнайдердің ұсынысымен "Zunz Stiftung" қоры Брюллге Леопольд Зунцтің "Gottesdienstliche Vorträge" еңбегіне қосымша жазуды тапсырды, бұл қазіргі еврей ғылымының негізгі еңбегі саналады. Штайншнайдер аталған еңбектің екінші басылымының алғы сөзінде (xvi б.): "Доктор Брюлл мұндай қосымшаны редакциялау үшін қажетті қабілет пен уақыт, құлшыныс пен табандылықтың сирек кездесетін үйлесімін иеленгендей көрінеді" деп жазды. Брюлл өзінің барлық білімін осы жұмысқа арнауды жоспарлаған еді. Оның өлімінен кейін қағаздарында табылған шашыраңқы жазбаларының бір бөлігі "Gottesdienstliche Vorträge" еңбегінің екінші басылымына енгізілді (ib. 1892). Брюлл неміс ғалымдарының ішінде еврей тілінде де жазған аз ғана сандардың бірі болды, мұны оның "Bet Talmud", "Bet ha Midrash", "Ha Karmel" және "Oẓar ha Sifrut" еврей журналдарына жариялаған көптеген еңбектерінен көруге болады. Олардың ішінде "Toledot Shabbethai Ẓebi" (Вилна, 1879) және "Ozar ha Sifrut", II. 20-31 беттерде жарияланған Аарон Вормсқа арналған "Ner la Maor" атты биографиясы ерекше атауға лайық. Брюлл өз уағыздарын (1869) және сөздерін (1878) жариялады. "Grabreden" (Майндағы Франкфурт, 1895) және "Trauungsreden" (ib. 1891) оның өлімінен кейін жарық көрді.